NIEUWSDEFENSIE

Defensie en OM onderzoeken nieuwe melding burgerdoden in Uruzgan

Het ministerie van Defensie en het Openbaar Ministerie onderzoeken een melding van een Uruzgan-veteraan die zegt dat door zijn eenheid in Afghanistan in 2007 tegen de regels in huizen zijn beschoten. De man meldt dat daarbij mogelijk burgerdoden zijn gevallen. De man zegt commando’s te hebben opgevolgd. ‘Pas later drong tot me door hoe fout het was.’

Nederlandse militairen op patrouille in Uruzgan (2007). Beeld Gerben van Es
Nederlandse militairen op patrouille in Uruzgan (2007).Beeld Gerben van Es

Defensie noemt het incident ‘zeer ernstig’, maar zegt de melding nog niet te hebben kunnen herleiden en verifiëren. ‘Het feit dat een Uruzgan-veteraan een dergelijke melding dertien jaar na dato doet, verdient zorgvuldige aandacht, zeker gezien de aard van de melding’, aldus Defensie.

In 2007 trok de militair, Servie Hölzken genaamd, met zijn eenheid door het district Chora. Via de scanner vingen ze walkietalkieverkeer op dat mogelijk afkomstig was van de Taliban. Hölzken was boordschutter en kreeg de opdracht om vanuit zijn pantserwagen met een zware mitrailleur op huizen te schieten, vertelt hij in Trouw. Naar eigen zeggen vuurde hij daarbij dwars door een huis.

Toen hij vervolgens nog een huis beschoot, zag hij in het donker vijf tot zes mensen naar buiten rennen. Hoewel hij zou hebben gemeld dat hij geen wapens zag, kreeg hij toch de opdracht om te vuren, zo vertelt hij. ‘Telkens als ik een hoofdje omhoog zag komen of iets zag bewegen, heb ik gevuurd. (...) We vuurden totdat we geen beweging meer zagen.’

Zijn eenheid werd op dat moment niet beschoten, zegt hij. Volgens de geweldsinstructies mochten de militairen in Uruzgan alleen geweld gebruiken uit zelfverdediging of als hun missie in gevaar kwam. ‘Het was niet te rechtvaardigen wat wij die avond deden’, stelt Hölzken in de krant. ‘Ik ben ervan overtuigd dat we burgers hebben doodgeschoten.’ Volgens hem zouden dit geen Taliban-strijders zijn geweest. ‘Burgers in blinde paniek, ja, die vluchten zo.’

Voor Defensie ontwikkelen de burgerslachtoffers  van de Uruzganmissie (2006-2010) zich jaren later tot een gevoelig dossier.  Na rapportages van mensenrechtenorganisaties erkende Defensie al in 2009 dat als gevolg van Nederlandse acties sinds 2006 ‘enkele tientallen burgerdoden’ te betreuren waren, ‘maar minder dan honderd'. De meeste slachtoffers vielen volgens Defensie bij de ‘slag om Chora’.

Nederlandse en Afghaanse troepen werden in Chora in 2007 bij verrassing aangevallen door honderden Taliban-strijders. De Nederlanders sloegen het offensief af met behulp van zwaar geschut, F-16-vliegtuigen en Apache-gevechtshelikopters. Het werd het grootste gevecht dat Nederlandse militairen leverden sinds de Korea-oorlog, begin jaren ‘50. 

Volgens de officiële rapportages vielen er tussen de vijftig en honderd burgerdoden in de omliggende dorpen. Dat leidde al meteen tot discussie in Nederland. Het leger zou disproportioneel geweld hebben gebruikt, onder meer door het inzetten van een pantserhouwitser waarmee granaten over grote afstand werden afgeschoten. Aan de andere kant: terugtrekking van de Nederlanders had kunnen leiden tot een bloedbad onder de dorpelingen, met nog veel meer slachtoffers als resultaat.

Er kwam een onderzoek door het Openbaar Ministerie. Dat concludeerde in 2008 dat het geweld viel binnen de grenzen van het oorlogsrecht en de geldende geweldsinstructie. De betrokken militairen werden niet vervolgd. In 2018 maakte advocaat Liesbeth Zegveld echter namens de Afghaanse slachtoffers en hun nabestaanden  bekend dat zij  alsnog een claim voorbereidt tegen het ministerie van Defensie. 

De oud-militair die zich nu heeft gemeld met zijn verhaal, kreeg na zijn uitzending psychische problemen en lijdt aan post-traumatisch stresssyndroom. Hij zegt zich te realiseren dat zijn melding mogelijk strafrechtelijke gevolgen kan hebben. 

Defensie zegt in een reactie te overwegen een meldpunt in te stellen voor veteranen die ook zaken willen melden. Tot dat moment kunnen veteranen terecht bij het Veteranenloket of bij hun voormalige commandant. In Trouw wijst Defensie er nog wel op dat de oud-militair het incident zich ‘mogelijk geheel of gedeeltelijk heeft ingebeeld’.

Ook het Openbaar Ministerie liet woensdag weten een onderzoek te beginnen naar de melding. Dat zal zich richten op het ‘zoveel als mogelijk vaststellen van de feiten en omstandigheden waaronder mogelijk burgerslachtoffers zijn gevallen'. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden