Defensie-deskundige: 'Europa als militaire supermacht is wensdroom'

De Europese landen moeten miljarden euro's meer gaan uitgeven aan de ontwikkeling van wapens. De Europese Commissie wil namelijk 500 miljoen euro per jaar reserveren voor onderzoek naar nieuwe militaire technologieën. Het Europees Defensiefonds dat vandaag in Brussel wordt gepresenteerd, past in de ambitie van Europa om op termijn een 'supermacht' te worden. Vier vragen aan defensie-deskundige Dick Zandee van Instituut Clingendael over dit plan.

Qua drone-technologie lopen de VS en Israël nu ver voor, vergeleken met Europa. Beeld US Air Force

Waarom bemoeit de EU zich hier tegenaan? Op nationaal niveau en in NAVO-verband wordt toch al het nodige gedaan?
'Voor de duidelijkheid: het gaat hier niet over de aanschaf van wapens. Dat doen de lidstaten al. Dit gaat over defensie-onderzoek naar nieuwe wapens en technologiën. Dat is hard nodig omdat Europa nu op bepaalde terreinen een behoorlijke achterstand heeft op bijvoorbeeld de VS.'

'Ik denk aan onbemande vliegtuigen, drones, die allen op grote hoogte opereren. Of begeleidingssystemen voor precisiewapens. We zijn nu op dit gebied helemaal afhankelijk van de VS. Een ander terrein waarop we nu tekortschieten is bescherming tegen het gevaar van massavernietigingswapens, zoals 'vuile, chemische of radioactieve bommen'.

'We moeten alle mogelijkheden benutten om deze tekortkomingen in te halen, gebaseerd op de behoeften die er zijn. Op dit moment wordt zo'n tachtig procent van het onderzoek gedaan door de grote landen. Andere landen profiteren hiervan. Met deze aanpak, een Defensiefonds, kan de last gespreid worden. Dit is een eerste mijlpaal in de ambitie van de EU om op defensiegebied een grotere rol te spelen.'

Is dat niet een beetje weinig, 500 miljoen euro per jaar, gezien de grootte van de ambitie?
'Dit is een grote stap voorwaarts want 500 miljoen per jaar betekent 3,5 miljard over de volledige zeven jaar van de Meerjarenbegroting van de Commissie (2021-2027). Dit is ook het bedrag dat een commissie van wijze mannen heeft voorgesteld. Overigens, die 500 miljoen is slechts een voorstel. De lidstaten kunnen het nog aanpassen.'

Waarom moet de EU op termijn een supermacht worden op het wereldtoneel?
'Dat is nodig wanneer de Europese landen gezamenlijk een rol willen spelen in een steeds meer instabiele wereld. Maar het is een wensdroom. Zeker nu met de Brexit. Een van de belangrijkste landen, Groot-Brittannië, zijn we nu kwijt. Het is niet realistisch. Sommige landen, zoals die in Zuid-Europa - waar ze kampen met het vluchtelingenprobleem - hebben andere veiligheidsbelangen dan de andere lidstaten. Europa bevindt zich nu in een desperate staat: Trump die eraan komt, de dreiging van Poetin, de verdeeldheid onder de lidstaten.'

Is een Europees leger op termijn wel mogelijk, zeker nu al dat geld naar defensie-onderzoek gaat?
'Nee, een Europees leger is een utopie. Het is kretologie. Er moeten enorme hordes worden genomen om dit voor elkaar te krijgen. Ik zal het niet meer meemaken. De politieke voorwaarden hiervoor ontbreken. Er zijn zoveel verschillende belangen. Ook militair-technisch is het een probleem: een Zweed spreekt bijvoorbeeld geen Portugees. En als het om militair materieel gaat, zijn er zoveel fabrikanten.'

'Alleen al voor pantservoertuigen zijn er bijvoorbeeld zo'n 19 producenten. Wat wel aantrekt, is de samenwerking tussen de lidstaten. Bijvoorbeeld tussen de marines van Nederland en België. Zo'n samenwerking, in kleiner verband, is wel mogelijk.'

De Airbus A400M, het zware transportvliegtuig dat diverse Europese landen hebben ontwikkeld om niet afhankelijk te zijn van Amerikaanse toestellen. Beeld EPA
Dick Zandee, voormalig hoofd planning van de European Defence Agency. Beeld Instituut Clingendael
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.