Analyse

Deepfake? Nee, gewoon een slecht geschminkte grapjurk in een badjas

Deepfake? Nee, toch een gek in een badjas. Zoveel is nu definitief duidelijk nadat ‘Vovan en Lexus’, het Russische duo dat een serie westerse politici voor gek heeft gezet, donderdag een filmpje van hun gesprek met Nederlandse parlementariërs op YouTube hebben gezet.

De ‘deepfake’ van Navalny-woordvoerder Leonid Volkov Beeld YouTube
De ‘deepfake’ van Navalny-woordvoerder Leonid VolkovBeeld YouTube

Theo Gevers, hoogleraar computer vision aan de Universiteit van Amsterdam, heeft naar de YouTube-video gekeken en weet het nu zeker: ‘Deze video bevat geen enkele deepfake. Noch van de politici, noch van Leonid Volkov.’ Dat geldt ook voor de stemmen: ook deze zijn niet door kunstmatige intelligentie gefabriceerd. Gevers sprak eerder tegenover de Volkskrant al zijn twijfels uit over claims dat het om een deepfake zou gaan.

Die beweringen werden ook door Volkov gevoed. De stafchef van de Russische oppositieleider Aleksej Navalny meldde zelf op zijn Facebookpagina na het zien van een screenshot van zijn eigen gezicht: ‘Welkom in het deepfake-tijdperk.’ Ook Baltische politici waren overtuigd dat de nep-Volkov geen persoon is van vlees en bloed, maar is gefabriceerd door kunstmatige intelligentie.

Maar uiteindelijk is er helemaal geen geavanceerde technologie ingezet, maar zijn de Nederlandse politici geconfronteerd met – in de woorden van Gevers – niets meer dan ‘een slecht geschminkte man in een badjas’ die zich voordoet als Leonid Volkov. Gevers: ‘Hier zou mijn moeder van 83 niet eens in trappen.’

Badjas

And to my far left Mr Tunahan Kuzu from the Think party’, zegt voorzitter van de vaste commissie van buitenlandse zaken Geert Wilders. ‘Sorry, Think or Pink?’, zegt de nep-Leonid Volkov, die door Wilders als ‘Leonid Volvov’ is geïntroduceerd, en die meteen al laat blijken dat er iets niet helemaal klopt aan dit videogesprek met de naaste medewerker van Aleksej Navalny. Voor zover dat nog niet duidelijk is uit het feit dat ‘Volkov’ de parlementariërs te woord staat in een badjas.

Iets later overkomt het Gert-Jan Segers, die vraagt hoe men vanuit Nederland de zaak kan ondersteunen. ‘We are looking for ways in which we can help your case.’ En weer slaat de nep-Volkov op hol. ‘You will help our gays?’ ‘Case.’ ‘Gays? We hebben geen homo’s in onze organisatie.’

Als Sjoerd Sjoerdsma vraagt naar wat de meest effectieve manier zou zijn om Navalny uit de gevangenis te krijgen, vraagt de nep-Volkov: ‘Kunnen jullie allemaal in hongerstaking gaan?’

Later zal hij vooral vragen om persoonlijke bitcoin-bijdragen, en ook als hij op het eind ‘de nieuwe Navalny’ presenteert in de vorm van een roze spaarvarkentje, ‘Mr Pig, kent u hem?’, blijft de commissie beleefd. ‘Ik begrijp nu dat het een goed idee was om er een besloten bijeenkomst van te maken’, zegt Wilders, voordat hij de vergadering na bijna 25 minuten afsluit.

Ondermijning van Navalny

Het bekijken van de video is een ietwat ontluisterende ervaring. Maar dat is waarschijnlijk precies een van de doelen van het Russische tweetal dat vorige maand leden van een aantal westerse parlementen op dezelfde wijze voor de gek hield.

Zygis Pavilionis, de Litouwse parlementariër die een belangrijke rol speelde bij het ontmaskeren van wat hij de ‘misdadigers’ noemt, zei daarover vorige maand tegen de Volkskrant: ‘Wij noemen ze geen grappenmakers, maar Kremlin-agenten die beïnvloedingsoperaties uitvoeren. Dit zijn aanvallen op democratische politici waarbij ze Navalny proberen te ondermijnen, de westerse inspanningen proberen te beïnvloeden en er ook de draak mee te steken.’

Overigens laten niet alle parlementariërs zich zo lang bij de neus nemen. De Canadese commissie voor buitenlandse zaken maakte er naar eigen zeggen al snel een eind aan. ‘Al gauw nadat de ontmoeting was begonnen, werd duidelijk dat het individu niet was wie hij zei te zijn en werd de bijeenkomst snel stilgelegd en daarna beëindigd om uit te zoeken wat er aan de hand was’, aldus een verklaring.

Kamervoorzitter Vera Bergkamp zegt in een verklaring te betreuren wat er gebeurd is. Het voorval is ‘uitgebreid onderzocht’ en ‘had voorkomen kunnen worden’. Dit vraagt om ‘nog meer alertheid van de staf van de Tweede Kamer’. Er komt een nieuwe werkinstructie voor alle Kamercommissies, met als uitgangspunt: betere verificatie van de identiteit van genodigden.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden