Deense kiezer teleurgesteld in links

De sociaal-democratische premier Helle Thorning-Schmidt heeft zich in de ogen van de kiezers niet aan haar beloften gehouden. Misschien vast een les voor PvdA-leider Diederik Samsom.

AMSTERDAM - Eén grote desillusie. Zo zien de linkse kiezers in Denemarken het kabinet van Helle Thorning-Schmidt, de eerste vrouwelijke premier van Denemarken die na tien jaar centrum-rechtse kabinetten weer de vertrouwde sociaal-democratische wind zou laten waaien in het Scandinavische land.


PvdA-leider Diederik Samsom kan zijn borst natmaken. Mocht hij na de verkiezingen deel uitmaken van het nieuwe kabinet, dan is de vraag welke beloften hij kan waarmaken. Ook de socialistische Franse president Hollande krijgt al kritiek van zijn kiezers.


In Denemarken blijkt uit opiniepeilingen dat de steun voor het centrum-linkse minderheidskabinet van Thorning-Schmidt ruim onder de 20 procent is gezakt, een laagte- record, zo schreef de krant Berlingske Tidende vorige week. Ook het vertrouwen in Thorning-Schmidt zelf is extreem laag. Met name de vrouwelijke kiezers, die de premier aan haar overwinning hielpen, lopen over naar de liberale en conservatieve oppositiepartijen.


De grootste oppositiepartij, het liberale Venstre, onder leiding van oud-premier Lars Løkke Rasmussen, is nu groter dan alle drie de regeringspartijen bij elkaar.


Desastreus

'Het zijn desastreuze cijfers', zegt politiek commentator Thomas Larsen van Berlingske Tidende. 'Dat het liberale Venstre nu groter is dan de drie coalitiepartijen samen is bijna absurd.'


Als oppositieleider beloofde Thorning-Schmidt meer 'solidariteit', meer banen en meer investeringen in de sociale zekerheid en in de publieke sector om de economie weer op gang te krijgen. Maar eenmaal premier onderging de sociaal-democrate een gedaanteverwisseling waarvan haar kiezers nog steeds in de war zijn. 'Deense kiezers wilden een linkse koerswijziging. En die hebben ze niet gekregen', zegt hoogleraar politieke communicatie Claes de Vreese aan de Universiteit van Amsterdam, die regelmatig onderzoek doet in Denemarken. 'Ze zien het verschil niet met de vorige regering.'


Thorning-Schmidts coalitie, met de sociaal-liberale partij Radikale Venstre ('de Deense D66') en de Socialistische Volkspartij ('de Deense SP'), kreeg in de media al snel de bijnaam 'het kabinet der gebroken beloften'. De premier stemde in met de afschaffing van de regeling voor vroegpensioen en trok haar plan voor een miljonairsbelasting in. Ook een als milieuvriendelijk bedoeld tolsysteem in het centrum van Kopenhagen kwam er niet.


Verder zijn de uitkeringen versoberd en sloot Thorning-Schmidt, tot woede van haar extreem-linkse gedoogpartner Enhedslisten, een akkoord met de rechtse oppositie over belastinghervormingen.


Thorning-Schmidt wijst naar de economische crisis. 'Geen enkele regering in Europa is populair', zei ze deze zomer tegen de BBC. 'Ik heb geprobeerd langetermijnhervormingen door te voeren om de Deense economie op de vergrijzing voor te bereiden. Het is misschien moeilijk te begrijpen dat we burgers vragen harder te werken en meer belasting te betalen, terwijl er op dit moment minder banen zijn.'


De Deense premier worstelt bovendien om de linkervleugel in haar partij tevreden te houden en spanningen binnen haar regering binnenskamers te houden.


Waardering

Desalniettemin hebben economen en het bedrijfsleven waardering voor haar beleid. 'Ze vaart een duidelijke koers. Hervormingen voert ze door en overheidsuitgaven damt ze in', zegt Thorden Andersen, hoogleraar economie aan de Universiteit van Aarhus. 'Voor Denemarken is die stabiliteit belangrijk omdat onze munt aan de euro is gekoppeld.'


De premier lijkt inmiddels een koerswijziging in te zetten. Vorige maand gaf ze toe onvoldoende aan haar kiezers te hebben uitgelegd dat ze compromissen zou moeten sluiten. Ook stelt ze onder meer bezuinigingen op de studiefinanciering uit en richt ze haar aandacht op de snel stijgende jeugdwerkloosheid.


Want al krijgt Thorning-Schmidt waardering van economen en oogst ze lof voor haar EU-voorzitterschap, voorlopig zit ze met het probleem dat de Deense kiezer een andere realiteit ziet. 'De enige oplossing voor haar is koste wat kost proberen te voorkomen dat het kabinet valt', zegt Larsen.


Anders zal ze hardhandig worden herinnerd aan de woorden die vertrekkend premier Rasmussen, nu de grootste in de peilingen, vorig jaar tot haar sprak bij de machtsoverdracht: 'Vanavond draag ik de sleutels van het kantoor van de premier over aan Helle Thorning-Schmidt. En lieve Helle, pas er goed op. Je hebt ze slechts te leen.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden