Deense affaire

Als eerste is Nikolaj Arcel erin geslaagd de geschiedenis van de labiele Deense koning Christian VII en zijn invloedrijke lijfarts te verfilmen. 'Ik dacht: als ik dit niet goed doe, zal iedereen me haten.'

Een beetje huiverig was hij wel om de geschiedenis van Koning Christian VII en diens lijfarts te verfilmen, zegt Nikolaj Arcel (1972). Buiten Denemarken mag het ongelooflijke verhaal minder bekend zijn, in eigen land kent iedereen het. 'We leren het allemaal op school. Er zijn talloze boeken over geschreven, een bekende opera en zelfs een balletvoorstelling', legt de Deense regisseur uit. 'Ik dacht: als ik dit niet goed doe, zal iedereen me haten.'


Gek genoeg bestond er nog geen Deense film over het koningsdrama. Iemand moet de eerste zijn, vond Arcel, die eerder onder meer het scenario schreef van The Girl with the Dragon Tattoo (2009). 'Ik wilde heel graag deze historische film maken. Ik was trouwens niet de eerste die het probeerde; er zijn al minstens tien pogingen geweest, maar die strandden op het budget. Zo'n kostuumdrama is duur - het is een grote film voor een klein land.'


Wat anderen niet lukte, kreeg Arcel wel voor elkaar. A Royal Affair begint in 1766, wanneer de 18-jarige Christian VII (nieuwkomer Mikkel Boe Følsgaard) trouwt met de 15-jarige Britse prinses Caroline Mathilde (Alicia Vikander). Niet veel later doet de Duitse dokter Johann Friedrich Struensee (Mads Mikkelsen) zijn intrede aan het hof als lijfarts van de door velen als waanzinnig beschouwde koning.


De idealistische Struensee houdt er verlichte denkbeelden op na, terwijl de Deense raad - die alle macht heeft, omdat niemand de rare Christian serieus neemt - daar niets van moet hebben. Lijfeigenschap, foltering, een rampzalig gebrek aan hygiëne en onderwijs houden het Deense volk onder de knoet. Maar onder invloed van Struensee, die zijn vertrouwen weet te winnen, begint Christian VII plots allerlei hervormingen door te voeren. Een paar jaar lang is de arts de machtigste man van Denemarken, die het land in razend tempo moderniseert. Totdat uitkomt dat Struensee een affaire heeft met de jonge koningin.


Om de waarheid geen geweld aan te doen, deed Arcel jarenlang research en raadpleegde hij verschillende historici. A Royal Affair belicht de driehoeksverhouding van een romantische kant, maar gaat ook over machtsspelletjes en achterkamerpolitiek. En over het persoonlijke drama van een koning die door zijn omgeving klein wordt gehouden.


Wat was er precies met Christian VII aan de hand? Was hij echt zo gek als een deur, of deed hij alsof?

'Ik zou zelf geen diagnose durven geven, maar ik weet wel zeker dat hij bijvoorbeeld niet schizofreen was, zoals vaak is beweerd. Misschien was hij wel manisch-depressief; hij kon vreselijk charmant en energiek zijn, maar ook excentriek en lethargisch. Sowieso is er in zijn jeugd al van alles misgegaan; hij werd ontzettend streng opgevoed en geslagen. Maar het grootste probleem was dat hij helemaal geen koning wilde zijn. Hij wilde acteur worden, reizen, iets van de wereld zien. Hij haatte zijn baan en deed alles om eronderuit te komen.'


Het komt de Deense Raad wel erg goed uit dat hij zo onbekwaam is als koning.

'Zeker, en er is een belangrijke theorie die stelt dat de Deense koningen in die periode al vanaf hun jeugd opzettelijk werden gebroken, zodat de Raad de feitelijke macht kon behouden. Ik geloof dat dat waar is. De raadsleden behandelden Christian als een klein kind. Onder het mom van zijn gekte werd hij als een trekpop gebruikt.'


De koning heeft aanvankelijk ook meer aandacht voor prostituees dan voor het besturen van het land. Al die losbandigheid, was dat normaal aan het Deense hof?

'In die tijd was dat vrij gewoon, niet alleen in Denemarken. Dat een koning minnaressen had en prostituees bezocht, werd algemeen geaccepteerd. Maar dat lag heel anders voor Struensee, een arts van eenvoudige komaf, die achter de rug van de koning iets met de koningin begon. Dat was niet oké en het was de ideale stok om hem mee te slaan.'


Hoe komt het dat Struensees hervormingen destijds zo slecht werden ontvangen?

'Dat heeft alles te maken met het bespelen van de publieke opinie. Nadat het overspel was uitgekomen, werd Struensee door zijn politieke tegenstanders volledig zwartgemaakt. Het feit dat hij een Duitser was, een buitenlander, hielp ook niet. De pers speelde een belangrijke rol: het volk kon het eerst allemaal niet zo veel schelen, maar na een langdurige haatcampagne was iedereen tegen Struensee. Zo werkt het volgens mij nog steeds - neem nou Obama's hervorming van het Amerikaanse zorgstelsel. Iedere burger lijkt daarbij gebaat, maar het wordt door zijn tegenstanders als het grootste kwaad betiteld, zodanig dat een meerderheid erin is gaan geloven.'


A Royal Affair is geen stijf kostuumdrama, eerder levendig en modern. Hoe hebt u dat bewerkstelligd?

'Het was mijn opzet om het verhaal op een hedendaagse manier te vertellen, met modern taalgebruik en de filmtaal van nu. Ik ben dol op historische films, maar het probleem daarvan is dat je vaak te verliefd wordt op de hele aankleding: de kostuums, de juwelen, de paarden, de kastelen. Ik wilde al die mooie dingen er ook graag in hebben, maar zonder dat het te veel zou afleiden van het drama. Hoewel we veel tijd en moeite hebben gestopt in de decors en kostuums, probeer ik daar toch zo min mogelijk de aandacht op te leggen. We hebben het gefilmd alsof het zich allemaal vandaag afspeelt. Het gaat tenslotte om echte mensen, niet om marionetten.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden