NieuwsCoronamaatregelen

Deel OMT wilde strengere maatregelen en voelt zich buitenspel gezet door politiek

Het Outbreak Management Team (OMT), wetenschappelijk adviesorgaan van het kabinet, voelt zich buitenspel gezet door Den Haag. Veel leden wilden verder gaan dan het kabinet in het tegengaan van het virus. ‘Maar we moesten tekenen bij het kruisje.’

Premier Mark Rutte en OMT-voorzitter Jaap van Dissel na een overleg over noodmaatregelen tegen het coronavirus.Beeld ANP

Zo wilde het OMT een avondklok overwegen: na 23.00 of 24.00 uur niet meer de straat op. Ook een landelijke draagplicht voor mondkapjes in winkels en andere openbaar toegankelijke gebouwen vond het OMT alleszins bespreekbaar. ‘In de modellen voegt het ontzettend weinig toe. Maar als je alle beetjes erbij wilt schrapen, moet je ook hiervoor kiezen’, zegt een OMT-lid. Een ander: ‘Ik wil van die discussie af. En het algemene sentiment gaat toch richting: doe het maar.’

Maar maandagochtend werd het adviesteam, in wat een van de aanwezigen een ‘vreselijk overleg’ noemt, geconfronteerd met een kant-en-klaaradvies. ‘De politieke wil voor meer maatregelen was er gewoon niet.’ Dat is tegen het zere been van veel leden, zeggen de wetenschappers die erbij waren. ‘Het OMT is achter het Catshuis gezet’, vindt een van hen, verwijzend naar de plek waar het kabinet zondag bijeenkwam en het maatregelenpakket voorbereidde. Een ander: ‘Het was een vooraf vastgesteld pakket, en dat voelde niet goed. Ik vind dat we onafhankelijk advies moeten kunnen geven.’

Voorgekookt was het maatregelenpakket niet, denkt OMT-lid Marion Koopmans. ‘En het is natuurlijk ook niet zo dat er opeens allerlei maatregelen verzonnen zijn: er ligt een gereedschapskist met maatregelen waarnaar we kunnen grijpen’, benadrukt ze. Toch verdient ‘de snelheid waarmee het allemaal ging, niet de schoonheidsprijs’, vindt ook Koopmans. ‘Het had wel wat vroeger gedeeld mogen worden.’

Red Team

In kabinetskringen bestaat er enig begrip voor de onvrede binnen het OMT, maar het onafhankelijke adviesorgaan zou volgens ingewijden niet bewust buitenspel zijn gezet. Het kabinet stuurde aanvankelijk aan op regionale maatregelen en bij die aanpak is ‘het OMT niet nodig’, aldus een kabinetsbron. Toen de cijfers aan het eind van de week snel verslechterden, werd alsnog besloten om met landelijke maatregelen te komen en het OMT om advies te vragen.

Het onafhankelijke adviesorgaan kwam op maandag bijeen, maar Haagse bronnen bevestigen dat de belangrijkste maatregelen inderdaad al een dag eerder op tafel lagen tijdens de informele sessie in het Catshuis met onder anderen premier Mark Rutte en minister Hugo de Jonge. RIVM-topman en OMT-voorzitter Jaap van Dissel was daarbij eveneens aanwezig. Die zou toen al een inschatting hebben gegeven van de denkrichtingen binnen het OMT. Daarnaast kwam ‘de covid-directie’ van het ministerie van Volksgezondheid (VWS) met opties om de besmettingsgraad terug te dringen.

Achter de feiten aan

Op maandag vielen de formele besluiten, maar ook toen liep het OMT door de tijdsdruk achter de feiten aan. Het schriftelijke OMT-advies was nog niet eens beschikbaar toen het ministerieel crisisberaad, waarvoor het had moeten adviseren, om 11.30 uur bijeen kwam. Volgens een nauw betrokken wetenschapper gingen de hoofdpunten al rond toen het OMT-beraad nog bezig was.

Er is uiteindelijk wel nog enige afstemming geweest. Een van de kleine aanpassingen die op verzoek van het OMT tot stand kwam, was het maximaal aantal toegestane bezoekers thuis: dat zijn er nu drie, in plaats van de vier die het kabinet had gewild. 

Rond het kabinet valt te horen dat er inmiddels meer afstand bestaat tot het OMT. In de eerste maanden was er zo weinig kennis over het coronavirus dat de politiek bijna blind voer op de onafhankelijke adviseurs rondom Van Dissel. Nu is kennis breder beschikbaar. ‘En we gaan uiteindelijk over onze eigen besluiten’,  aldus een kabinetsbron. 

Red team

De wetenschap dreigt speelbal te worden van de politiek, vinden diverse OMT-leden. Geïrriteerd reageert een van hen op de opmerking van Rutte, tijdens de persconferentie van maandagavond, dat ook het ‘Red Team’ wordt gekend. Dat is een informele groep experts en burgers, die is gevraagd om het ministerie van tegenspel te voorzien om tunnelzicht te voorkomen. En bij talkshow Op1 zei burgemeester Femke Halsema van Amsterdam dat ze voor advies over mondkapjes te rade ging bij het Red Team.

‘Als het moet, geef ik mijn plek graag aan iemand in wie de politiek meer vertrouwen heeft’, zegt het OMT-lid. ‘Het is goed als een informele groep experts het ministerie en het OMT van tegenspel voorziet. Maar duidelijk moet zijn waar en door wie het advies wordt gemaakt, anders gaan mensen shoppen.’ Een andere wetenschapper ziet een verband met de naderende verkiezingen: ‘Er moet twijfel worden gezaaid: hoe goed is het kabinetsbeleid?’ En dus zou de oppositie zijn eigen coronawetenschap regelen, achter de rug van het OMT om.

Ook coalitiepartijen vermoeden overigens dat het ‘Red team’ en de oppositie samen optrekken. ‘Als je de adviezen van het Red Team naast de uitlatingen van Lodewijk Asscher legt, zie je een reproductiegetal van 100’,  grapt een Haagse bron.  

Premier Rutte en Jaap van Dissel tijdens een persconferentie in april.Beeld BSR Agency

Competitiemodel 

‘Dat je verschillende meningen hebt, vind ik een plus, dat hoort bij wetenschap’, zegt een hoogleraar. ‘Maar het helpt niet als je hier een competitiemodel opbouwt en zegt: we zien wel welk advies het beste valt. Als we zo beleid denken te moeten maken, maak ik me grote zorgen.’ 

Over de maatregelen die wél zijn genomen, zijn de OMT-leden overigens goed te spreken. Het kabinet zet in op een daling van het reproductiegetal R van het virus met viertiende punt, zodat het op 0,9 zou komen. Dat is net onder de kritische grens van 1, tussen een uitbraak die uitdijt en een die gaandeweg uitdooft.

‘Dat is gewoon te zunig’, vindt een OMT-lid. Een avondklok had naar schatting nog 15 procentpunt van de R afgehaald, blijkt uit berekeningen van het RIVM. ‘Ik denk dat niemand op de maatregelen die het kabinet voorstelde tegen was’, signaleert een andere aanwezige. ‘Het punt was meer: waarom ga je niet meteen naar 0,8?’

Middelbare scholen

Ook eventuele maatregelen op middelbare scholen hadden sommige OMT-leden graag besproken. Daarbij zou het moeten gaan om zaken als spelregels om leerlingen beter van elkaar te scheiden – voor een nieuwe schoolsluiting is geen animo.

Spil tussen het OMT en het Catshuisgesprek is OMT-voorzitter Jaap van Dissel. Maar eenmaal terug van de onderhandeltafel kwam Van Dissel, die overigens door alle door de Volkskrant gehoorde OMT-leden wordt geprezen als een ‘integere vent’ en een ‘fantastische wetenschapper’, met een pakket waar in de beleving van veel leden niet veel meer aan viel te tornen. ‘Hij kwam met een goed voorstel. Maar het was wel meteen: dit is het maximaal haalbare.’

In het OMT is de eensgezindheid overigens nog steeds groot, benadrukken diverse betrokkenen. ‘Het lijkt nu of we rollend over straat gaan, en dat is beslist niet zo’, zegt een hoogleraar. ‘Maar je wilt wel advies kunnen geven. De normale volgorde is omgedraaid.’ 

OMT-voorzitter Van Dissel zelf was niet bereikbaar voor commentaar. ‘Over wat er in het OMT wordt besproken, kunnen we vanwege de vertrouwelijkheid van het overleg geen mededeling doen’, aldus een woordvoerder.

Meer over de nieuwe coronamaatregelen

Alle horeca om 22.00 uur dicht, sportwedstrijden zonder publiek en het advies een mondkapje te dragen tijdens het winkelen in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag. De aanscherpingen van de coronaregels voor de komende drie weken op een rij.

Premier Rutte, minister De Jonge en de Amsterdamse burgemeester Halsema maakten maandagavond de nieuwe, ingrijpende coronamaatregelen bekend. Welke prangende vragen komen daarbij vanzelf op?

Een soort mini-lockdown, met thuiswerken, vervroegde sluitingstijden en een beperking op groepen groter dan vier mensen. Het virus zal er vast niet blij mee zijn – maar zou het het tij ook keren? ‘Het is een cruciale fout om te denken: we drukken op een paar knopjes en dan stopt alles.’

Steeds meer adviseurs ontdekken: die mondkapjes zijn zo gek nog niet. Wat is er veranderd?

In ons dossier verzamelen we de belangrijkste cijfers en grafieken en leest u alles wat u moet weten over het virus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden