Deel lerarentekort eigen schuld politiek

Klassenverkleining betekent dat de werkdruk van leraren minder wordt. Maar ook dat er meer leraren nodig zijn. Minister Hermans van Onderwijs hoopt dit zelf geschapen probleem op te lossen met herintreders en carrièreswitchers....

Scholen die nog maar vier dagen per week les geven, klassen die naar huis worden gestuurd omdat hun onderwijzer ziek is, leraren die klagen over de hoge werkdruk: het is nog lang niet voorbij. Het lerarentekort stijgt en de grootste piek komt nog. In 2002 krijgen de achtduizend basisscholen in één klap te maken met een tekort van 6600 docenten.

Dat valt op te maken uit cijfers die de Tweede Kamer maandag heeft gekregen van minister Hermans van Onderwijs. Als daarbij de huidige tekorten en de tekorten in de jaren na 2002 worden opgeteld, zou het basisonderwijs over een jaar of vier zeker twintigduizend leraren te weinig hebben.

Dat probleem wordt voor een deel veroorzaakt door een maatregel die de politiek zelf heeft genomen: de klassenverkleining in de onderbouw van de basisscholen. Die heeft tot gevolg dat er volgend jaar 1700 extra vacatures ontstaan en in 2002 zelfs 3500. Het zou dus behoorlijk schelen als deze maatregel even wordt uitgesteld. Maar zowel leraren als studenten op de pabo's geven in enquêtes aan dat het onderwijs een minder aantrekkelijke werkgever wordt als de klassen groot blijven. De verkleining moet dus doorgaan, vindt Hermans, want anders wordt het nog moeilijker om leraren te krijgen.

Ook in het voortgezet onderwijs kunnen de lerarenopleidingen de vraag nog lang niet aan. Sterker: terwijl het aantal vacatures toeneemt, hebben de opleidingen steeds meer moeite om nieuwe studenten te werven. Er valt in het voortgezet onderwijs jaarlijks een gat van ongeveer drieduizend volledige banen. Dat loopt in 2004 op tot een totaal tekort van zo'n vijftienduizend leraren.

De tekorten zijn nu al overal voelbaar. Aan het begin van dit schooljaar had ruim 20 procent van de basisscholen te weinig leraren om alle lessen te geven. Vorig jaar gold dit nog voor 10 procent. In de vier grote steden kampt zelfs 40 procent van de basisscholen met onvervulde uren. Gemiddeld weten die scholen zich met 18,5 uur per week geen raad.

In het voortgezet onderwijs lukt het 66 procent van de scholen niet alle vacatures te vervullen. De gevolgen daarvan vallen op het eerste gezicht minder op. In het voortgezet onderwijs brengt het laten vervallen van lessen minder problemen met zich mee dan op de basisschool, omdat er niet meteen opvang hoeft te worden geregeld.

Hermans draait er in zijn begeleidende brief niet omheen: een oplossing is er nog lang niet. Hij heeft de hoop gevestigd op ex-leraren die terug voor de klas willen en op mensen uit het bedrijfsleven die een tweede carrière in het onderwijs ambiëren. Met de eerste groep, de herintreders, gaat het goed. De afgelopen twee jaar zijn er al meer dan drieduizend aan de slag gegaan. Maar, schrijft Hermans, deze 'traditionele aanvullende bron zal opdrogen'. Van de 9500 beschikbare herintreders zijn er over twee jaar nog maar tweeduizend over.

Van de werving uit het bedrijfsleven heeft de minister hogere verwachtingen. Op een eerste 'intake' in Amsterdam meldden zich vijfhonderd belangstellenden aan. Een oproep van het Bestuur Protestants-Christelijk Onderwijs leidde tot zevenhonderd aanmeldingen. Maar het duurt nog wel even voordat deze gegadigden alle tests hebben doorstaan en daadwerkelijk voor de klas staan. Hermans denkt dat er pas volgend schooljaar iets van te merken is.

Verder zoekt Hermans het in het terugdringen van de werkdruk. Leraren klagen om het hardst dat ze het veel te druk hebben en melden zich vaker dan andere werknemers ziek. Daarom moet de klassenverkleining doorgaan. Het is ook de reden waarom de minister geen haast maakt met plannen om leraren hun hele arbeidsduurverkorting (adv) te laten verzilveren, zoals de Tweede Kamer graag wil.

In theorie zou die wens van de Kamer per jaar 3500 vacatures opvullen. 'We moeten er wel rekening mee houden dat uiteraard niet alle leraren zo'n uitbreiding van de arbeidsduur kunnen of willen realiseren', aldus Hermans. Hij heeft bovendien te maken met de onderwijsbonden. Die gaan alleen akkoord met uitbetaling van adv in geld als Hermans miljarden extra investeert in verbetering van de overige arbeidsvoorwaarden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden