Rondvraag

Deed Bos het echt zo slecht? 'Hij had maar twee weekenden'

De commissie-De Wit oordeelde vernietigend over de rol van Wouter Bos in de kredietcrisis. Hoe kijken economen nu terug op hun waardering van Bos?

Wouter Bos.Beeld ANP

Sweder van Wijnbergen, hoogleraar economie aan de Universiteit van Amsterdam: 'Het oordeel van de commissie-De Wit is een beetje makkelijk, al zit er een hoop waarheid in. Bos en de zijnen waren slecht voorbereid en zijn ten dele amateuristisch te werk gegaan. De uitvoering was paniekerig en zonder juridische rugdekking, er is vooral ad hoc onderhandeld. Dat heeft achteraf veel problemen gegeven. Maar: het ging om systeembehoud van de banken, en dat is gelukt. En wat betreft de rol van de Tweede Kamer: in zo'n crisis kun je niet veel van de Kamer verwachten. Dan moet er zo snel gehandeld worden, dan kun je als minister eigenlijk niet anders dan achteraf informeren.'

In het laatste weekend van september 2008 nam Bos een belang van 4 miljard euro in de Nederlandse tak van Fortis. Daarop zei Van Wijnbergen tegen de Volkskrant: 'Het belangrijkste is dat je geen maatregelen voor de bühne neemt, maar de kern van het probleem aanpakt. Veel details van het Fortis-plan zijn nog onbekend, maar in grote lijnen ben ik redelijk positief over deze voor Nederland ongekende interventie. Eigenlijk heeft Bos alles volgens het boekje gedaan.'

Nu zegt Van Wijnbergen daarover: 'Er is geen twijfel aan dat Bos het beter had kunnen doen. Het was overhaast, en niet goed doordacht, kan ik nu zeggen met de kennis achteraf. Maar ik wil wel geloven dat Bos en Wellink toen weinig andere mogelijkheden hadden. Dat weekend móést er iets gebeuren.'

'Het probleem is, en daar gaat de commissie-De Wit niet op in, dat er geen internationaal interventie-raamwerk is. Je weet niet wat je moet doen met een internationale bank. Je hebt dan te maken met al die verschillende toezichthouders en betrokken landen. Dat zegt Bos nu ook: het was een circus. Als morgen ING onderuit gaat, heb je nog steeds een probleem. Met gebrek aan internationaal toezicht, zoals De Wit zegt, heeft het niets te maken.'

Sylvester Eijffinger, hoogleraar economie in Tilburg:

'Bij het rapport van de commissie-De Wit is sprake van veel wijsheid achteraf. Het is natuurlijk gemakkelijk om na twee jaar analyseren tot deze conclusie te komen. Maar gegeven de omstandigheden en de gebrekkige informatie die de DNB en de minister tot hun beschikking hadden, kun je stellen dat men het crisismanagement goed heeft gedaan. Natuurlijk zijn er fouten gemaakt, maar tijdens de crisis hadden ze maar twee weekenden waarin ze moesten handelen.

We moeten niet vergeten dat ons financiële systeem op imploderen stond. Hoe ga je een bank dan waarderen? Ik vind het een terechte opmerking van Nout Wellink dat een flesje water in de woestijn een andere prijs heeft dan een flesje water in de supermarkt. Bos en Wellink hebben het beste er uit gehaald en integer gehandeld.

Op 30 september 2008 zei Sylvester Eijffinger in de Volkskrant over de handelswijze van Bos om te investeren in Fortis:
'Ik sta niet bekend als een groot fan van minister Bos, maar ik moet het hem nageven: dit heeft hij goed gedaan. Het was een zeer gecompliceerde operatie waarbij drie regeringen en drie toezichthouders betrokken zijn. Het resultaat is een knap stukje werk. Chapeau.'

Nu zegt Eijffinger: 'Het is natuurlijk heel makkelijk om achteraf alle wijsheid in pacht te hebben. En ik vind dat ook een beetje flauw. Natuurlijk lagen er achteraf lijken in de kast. Maar ik sta nog steeds achter deze uitspraak: Bos heeft het goed gedaan.

In de tussenrapportage was de commissie-De Wit nog kritischer over Bos, dat is gelukkig aangepast. Ik vond die rapportage aanvankelijk een vier waard. Dat komt ook omdat er natuurlijk helemaal geen financieel deskundigen in de commissie zaten. Je zou de commissie-De Wit het beste kunnen vergelijken met een padvindersexcursie in de woestijn zonder water en zonder kompas.

De commissie is ook heel mild voor zichzelf en de Kamer. Terwijl de financieel woordvoerders en de Kamer heel stil waren in de tijd voor de crisis, ook toen toenmalig minister Zalm wetten ter liberalisering en deregulering van de markt doorvoerde. Er werd toen zelfs geen debat aangevraagd. En nu schieten ze door en hebben ze achteraf overal een oordeel over. De Kamer lijkt in die zin zelf op een rating agency.

Waarschijnlijk blijft het moeilijk om jezelf en oud-collega's te bekritiseren. Maar hier heeft de Kamer voor gekozen, men wou geen onafhankelijke commissie van deskundigen. Het resultaat is dat de parlementaire commissie kritisch is op de banken, de toezichthouder en het kabinet maar niet aan zelfreflectie heeft gedaan.

Ik zou de commissie-De Wit voor hun eindrapportage een zesje geven. En de beide hoofdrolspelers Bos en Wellink een acht.
Ik ben in het verleden vaak kritisch geweest over Bos, maar hij heeft dit goed aangepakt. Het oordeel van de commissie-De Wit is te hard.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden