December is de geefmaand

Er zijn tienduizenden goede doelen. Hoe kies je daaruit als je de drang voelt iets van je welvaart weg te geven? Hoe weet je of het geld goed terechtkomt?

V ol van de kerstdiners en met tientallen euro's aan vuurwerk in de tas krijgt menigeen er in december behoefte aan een deel van de welvaart te delen. De dertiende maand of andere eindejaarsdouceurtjes vragen erom, helemaal nu buiten de koude wind van de crisis waait.


Kijk maar naar Serious Request: 12,5 miljoen euro haalden de dj's in het Glazen Huis op voor de bestrijding van kindersterfte. Het is nog geen kwart van de euro's die we straks met Nieuwjaar de lucht in schieten, maar toch een indrukwekkend nieuw record.


En meer goede doelen weten ons te vinden dezer dagen. Afgelopen week nog verstuurde het verbouwde Rijksmuseum vijfhonderdduizend krantjes als bijlage bij onder andere de Volkskrant om 'vrienden' te werven. 'Je moet wel een kluizenaar zijn om deze maand niet benaderd te worden als donateur', zegt hoogleraar filantropie Theo Schuyt.


December is, kortom, de geefmaand. Helemaal nu veel kunstinstellingen, ontwikkelingshulporganisaties en andere clubs hun subsidies kwijtraken, doen goede doelen steeds vaker een beroep op particulieren en bedrijven. Afgelopen jaren ontvingen zij naar schatting zo'n 4,7 miljard euro per jaar aan giften. En dat 'stemmen met de portemonnee' zal alleen maar toenemen, voorspelt Schuyt.


Algemeen nut

Alleen, hoe kies je welk doel jouw portemonnee krijgt? Hoe weet je of je geld daar wel goed terechtkomt? En wat is een slimme manier om je geld naar een goed doel over te hevelen?


Niemand weet precies hoeveel goede doelen er in Nederland zijn. Anders dan in Groot-Brittannië of de Verenigde Staten is er geen centraal register. Wel kent Nederland de term Algemeen Nut Beogende Instellingen (anbi's). Daarvan zijn er zo'n 60 duizend, waarvan zo'n 25 duizend kerken. Er zitten ook veel scholen en ziekenhuizen tussen. Over het aantal 'echte goede doelen' lopen de schattingen uiteen van 9.000 tot 30 duizend.


Bijna niemand kiest ervoor dat woud van charitas onbevangen binnen te wandelen op zoek naar het goede doel dat het beste bij hem past, weet Schuyt. In de praktijk komt het doel naar de donateur toe en niet andersom.


Dat kan zijn in de vorm van een jongedame die met rode wangen voor de supermarkt de juiste snaar weet te raken, maar meestal vanuit een persoonlijke gebeurtenis. Duizenden Nederlanders fietsen op de Alpe d'Huez miljoenen bijeen om 'kanker de wereld uit te helpen', gedreven door een naaste die aan de ziekte lijdt of leed. En als een kennis na een reis door Nepal besluit aldaar een schooltje te bouwen, maken we graag maandelijks een bedrag over naar zijn stichting.


Voor diegenen die hun goede doel nog niet zijn tegengekomen, is er een hulpje. Op vergelijkingssite Independer staat een databank van de Stichting Kennisbank Filantropie waarin 5.300 goede doelen op thema te vinden zijn. Een completer en handzamer overzicht van alle anbi's moet volgend jaar af zijn.


Zo'n database is vooral belangrijk om in beeld te krijgen of de goede doelen wel doen wat ze beloven. Dat is meer dan nodig, legde Edwin Venema vorige maand nog uit in Trouw. Venema, journalist en kritisch volger van de Nederlandse filantropische sector, ziet dat er vaak wel erg veel geld blijft zitten in de organisaties. 'Continuïteit van de organisatie is vaak belangrijker dan het halen van een doelstelling.'


Keurmerk

Naar schatting 30 tot 50 procent van de 4,7 miljard euro die er bij de goede doelen omgaan, blijft hangen in de organisatie en de kosten voor fondsenwerven. Het is vanuit efficiency bezien niet slim om bij een verkoper op straat een contract af te sluiten. Het duurt vaak vele maanden voordat de wervingskosten zijn terugverdiend en er werkelijk geld naar het goede doel gaat.


Voor de grote goede doelen is dat al wel tamelijk inzichtelijk. Die kennen het CBF-keurmerk. Om dat in de wacht te slepen, worden zij beoordeeld op beleid, besteding van het geld en verantwoording. En voor de kleinere doet de Kennisbank een dappere poging. 'Wij proberen transparantie te bieden door de goede doelen op 24 criteria te toetsen', zegt Viola Lindeboom van de Kennisbank.


Volgens Schuyt hoeft het allemaal niet zo formeel. 'Als de penningmeester daar een greep uit de kas doet, verliest hij niet alleen zijn functie maar ook een deel van de mensen die hem steunden. Dat zijn vaak zijn eigen kennissen en vrienden. Daar pas je dus wel mee op.'


Echt meten hoe goed ngo's presteren, is volgens Schuyt een illusie. 'Als een hulporganisatie in de woestijn wordt beroofd, zijn ze niet efficiënt geweest. Maar hebben ze dan slecht werk gedaan? Het gaat erom dat je als donateur een goed gevoel hebt bij het doel dat je kiest. Dat je er vertrouwen in hebt dat ze hun best doen.'


Ten slotte is er nog de kwestie hoe te geven. Er zijn namelijk fiscaal gunstige regels voor. Wie geeft aan een anbi en sommige verenigingen kan het bedrag aftrekken van de inkomsten- of vennootschapsbelasting, mits het meer dan 1 procent van het inkomen bedraagt. Voor culturele anbi's is dat vanaf volgend jaar zelfs nog gunstiger. Ook lagere bedragen zijn aftrekbaar, zolang de gever bij notariële akte laat vastleggen dat hij gedurende minimaal vijf jaar een vast bedrag schenkt.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden