Debuutroman in kalme stijl met eloquente grootvader als smaakmaker

Andrea Molesini: Niet alle smeerlappen komen uit Wenen

****

Uit het Italiaans vertaald door Marieke van Laake.

Wereldbibliotheek; 286 pagina's; euro 19,90.

Er resten nog slechts zo'n vijftig pagina's in Niet alle smeerlappen komen uit Wenen als Andrea Molesini (1954) de plot in een hogere versnelling gooit en zijn ingetogen verhaal iets van een avonturenroman krijgt. Dat gebeurt als de hoofdpersoon, de 18-jarige Paolo, op de vlucht slaat voor de Duitsers omdat hem executie wacht. Het is 1918, de oorlog reutelt en rochelt naar een einde, de Italiaanse troepen zijn in aantocht en Paolo moet 's nachts op de vlucht zijn weg zien te vinden door bossen, velden en rivieren. Onderweg vermoordt hij een verkrachtende Duitse soldaat, het verhaal staat inmiddels onder hoogspanning en uiteindelijk wordt Paolo gegrepen en belandt hij voor het vuurpeloton.

Molesini baseerde zich op het dagboek van zijn oudtante Maria Spada. Zijn roman beschrijft een microkosmos te midden van een wereld die op haar grondvesten dreunt. Paolo, wiens ouders zijn omgekomen bij een scheepsramp, woont met zijn grootouders, tante Maria en hun driekoppige personeel in het landhuis van de familie, de Spada's, in het gehucht Refrontolo. En dan is er nog Giulia, even mooi als raadselachtig dan wel gestoord, die Paolo's hart beproeft. Op een dag meldt zich een regiment Duitsers; zij vorderen een deel van de villa. Vanaf dat moment zijn het hun 'metalige klanken' die de dienst uitmaken; de familie Spada is gevangene in eigen huis.

Ondanks de vijandelijkheid bejegenen tante Maria en de Weense commandant van de Duitsers, baron Von Feilitzsch, elkaar met respect. Er groeit zelfs een zekere genegenheid tussen de twee - hun culturele achtergrond bindt hen sterker dan dat wat Maria met haar eigen, dialect pratende volk gemeen heeft.

Grootvader ziet de vertrouwelijkheid tussen Maria en de 'zuurkoolvreter' met lede ogen aan; de oude fulmineert virtuoos en eloquent, en ontegenzeglijk is hij met zijn cynische commentaren de smaakmaker van deze roman - vooral zijn gefoeter op de kerk is zalvend proza. Een groot deel van de tijd trekt grootvader zich terug in zijn Denkkamertje, dat niemand anders betreedt, zelfs de bezetters niet, en waar hij zegt te schrijven aan een roman, waar geen mens ooit een letter van gezien heeft. Grootmoeder weet ondertussen met haar savoir faire precies wat ze doet: ze heeft de familiejuwelen zo goed verborgen dat de Duitsers ze niet hebben kunnen vinden.

Terwijl zowel de bezetters als de Italianen zich steeds gewelddadiger betonen en honger, dood en verderf om zich heen grijpen, probeert de familie Spada zo veel mogelijk te leven naar haar stand; als het nodig is, weet kokkin Teresa nog altijd een smakelijke maaltijd op tafel te zetten, al wordt bij alle schaarste de herkomst van het gebraad steeds twijfelachtiger.

Mede door Renato raakt de familie betrokken bij verzetsactiviteiten. Renato, die als bewaker van de villa fungeert en voor de geheime dienst van het leger blijkt te werken, houdt een gewonde Engelse piloot verborgen. En grootmoeder, wiskundige van origine, bedenkt een ingenieus systeem met luiken en wasgoed om spionageboodschappen aan de overvliegende Britse toestellen door te geven.

Andrea Molesini, docent literatuurwetenschap, vertaler en voormalig kinderboekenauteur, hanteert in zijn debuut voor volwassenen een kalme stijl, mooie slow writing, die niet helemaal past bij de jonge Paolo met zijn ziedende testosteron, maar die genadeloos effectief werkt.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden