Debuut Van Engelshoven - Idealist die zuinig omspringt met haar 37 miljard

Reportage debuut minister van Engelshoven

Minister Ingrid van Engelshoven (D66) van Onderwijs verdedigde donderdag voor het eerst haar begroting in de Tweede Kamer. Ze geeft geen krimp.

Minister Ingrid van Engelshoven (D66) van Onderwijs, donderdag. Foto Freek van den Bergh / de Volkskrant

Politiek filosoof Martha Nussbaum is 'een belangrijke inspiratiebron' voor Ingrid van Engelshoven. De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap verwijst donderdag in de Tweede Kamer expliciet naar Niet voor de winst, een essay uit 2012 tegen het rendementsdenken.

Van Engelshoven citeert: 'Als deze trend, de economisering van het onderwijs, zich voortzet, zullen landen overal ter wereld binnen korte tijd generaties nuttige machines afleveren in plaats van volwaardige burgers die in staat zijn om zelfstandig te denken en zich kritisch op te stellen.'

Verbinding en Bildung ziet Van Engelshoven als de opdracht voor het onderwijs. 'Die opgave moet weer glans krijgen.' Het is een nobel streven en tijdens de behandeling van de Onderwijsbegroting gaat het inderdaad vaak over het belang van een zelfbewuste beroepsgroep die jonge mensen op de toekomst voorbereidt.

Maar het gaat ook over geld. Met 37 miljard is Onderwijs een van de grootste posten op de rijksbegroting. Elke partij heeft opvattingen over wat je met al die euro's kunt doen. Maar regeren in Nederland gaat per akkoord. En de vier coalitiepartijen hebben onderling de uitgaven vastgelegd. Dus als SP-Kamerlid Peter Kwint vraagt om een plan voor kansengelijkheid, zegt Van Engelshoven: 'Meneer Kwint, dat plan ligt er al: het regeerakkoord.'

Ingrid van Engelshoven begroet koning Willem-Alexander tijdens de beëdiging in Paleis Noordeinde. Foto anp

Stille kracht

Van Engelshoven (51) was lobbyist en onderwijswethouder in Den Haag. Binnen D66 was ze de stille kracht achter partijleider Alexander Pechtold. Ze omschreef haar positie eerder als: 'Hij deed de buitenboel, ik de binnenboel.' Nu staat ze zelf in het volle licht.

De ontevreden leraren in het primair en voortgezet onderwijs zijn voor haar collega Arie Slob (ChristenUnie), net als de mediaportefeuille. De rest, van mbo tot hoger onderwijs en emancipatie, ligt de komende jaren op het bureau van Van Engelshoven.

Ze begint donderdag met een mededeling over de heikele kwestie van het lerarentekort. Niet alleen nieuwe pabo-studenten krijgen vanaf het collegejaar 2018-2019 halvering van het collegegeld in de eerste twee studiejaren, de maatregel geldt ook voor studenten aan opleidingen die leraren leveren voor voortgezet onderwijs of mbo. Die ruimte heeft Van Engelshoven in het kabinet gekregen, om het perspectief op 'de mooiste baan die er is' aantrekkelijker te maken.

Ferm

Ze spreekt ferm en ter zake, tegen zowel links als rechts. Bij de PVV, CDA en SGP is de verengelsing van het onderwijs een steen des aanstoots. 'De Universiteit Maastricht heeft 52 procent buitenlandse studenten', zegt PVV-Kamerlid Harm Beertema. 'Dan kunnen we die universiteit toch net zo goed opheffen?'

Van Engelshoven geeft geen krimp: 'De Nederlandse taal blijft overeind en verdwijnt niet uit het onderwijs, ook niet uit het hoger onderwijs. De wet heeft Nederlands als uitgangspunt, maar kent ook uitzonderingen. Die zijn er niet voor niets.'

Nee, zegt Beertema, er wordt een ideologie opgetuigd en een uitzonderingsregel in de wet gebruikt om het eigen gelijk te halen. 'Dat is niet de geest van de wet.'

Hier blijkt Van Engelshoven al geheel ingevoerd in de mores van de Nederlandse politiek: 'Ik kom voor de zomer met een integrale visie op de internationalisering van het hoger onderwijs.' Discussie voorlopig gesloten.

Zo zijn er meer vooruitwijzingen. 'Ik zou zeggen: wacht u onze voorstellen af', zegt ze tegen SGP'er Roelof Bisschop die meer budget wil voor zij-instromers.

Of ze zegt 'don't push your luck', als Lisa Westerveld (GroenLinks) haar overvraagt.

SP en GroenLinks morren over de 10-jaarsrente die gaat gelden in het leenstelsel. 'Bij elke lening die je afsluit, staat de waarschuwing: pas op, geld lenen kost geld. Behalve bij de studielening, die ook nog eens duurder wordt', moppert SP-Kamerlid Frank Futselaar.

'Ik heb mij te houden aan de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn', pareert Van Engelshoven droogjes. Ook in het onderwijs is de economische blik onvermijdelijk.


Deze ministers maakten eerder hun debuut

Probleemloos debuut Van Nieuwenhuizen - maar de verkeersminister zal de komende jaren weinig voor elkaar krijgen
'We hebben een duidelijke opdracht gekregen van het regeerakkoord', zo begon Cora van Nieuwenhuizen de verdediging van haar begroting. Ze had net een selfie gemaakt met haar staatssecretaris, Stientje van Veldhoven van D66.

Minister Grapperhaus is een en al voorzichtigheid, spreekt zachtjes, met stiltes en veel eh's
CDA-leider Sybrand Buma had het al gezegd. Ferdinand Grapperhaus 'gaat echt niet stuiteren' als hij de Tweede Kamer te woord moet staan. Maar wat de nieuwe CDA-minister van Justitie en Veiligheid donderdag tijdens de begrotingsbehandeling laat zien, is het andere uiterste.

Hoe minister Kaag iedereen in de Kamer om haar vinger windt
Procedureel heeft minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking Sigrid Kaag (D66) nog wel wat te leren. Maar verder was zelfs de PVV onder de indruk.

Minister Ferdinand Grapperhaus van Justitie en Veiligheid (CDA) Foto anp
Meer over