Debatjury: 'Rutte toont meesterschap in maximale welwillendheid'

Het politieke debat wordt wel 'de zuurstof van de democratie' genoemd, maar hoe goed debatteren onze politieke leiders eigenlijk? Roderik van Grieken en Donatello Piras van het Nederlands Debat Instituut recenseerden de debaters tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen. Aan het eind van het debat deelden ze ook een prijs uit voor de beste debater.

Premier Mark Rutte tijdens de tweede dag van de Algemene Politieke beschouwingen.Beeld anp

En de winnaar is...
De jury van de Debatprijs vindt Rutte de beste debater en daarmee is de premier de winnaar van de Debatprijs 2013.

Rutte toont meesterschap in maximale welwillendheid die hij richting oppositie presenteert. Altijd geduldig. Vaak vriendelijk en meegaand. Regelmatig concreet en messcherp. Kortom, realistische woorden, alert blijven als je opponent je in een hoek drijft en het blijven herhalen van de kernboodschap. Dit recept blijkt te werken. Niet mooi, maar wel effectief en dat dwingt respect af tijdens Algemene Beschouwingen die bol staan van de politieke spanning van een kabinet dat meerderheden zoekt.

De criteria waarop de juryleden alle fractievoorzitter en de premier hebben beoordeeld zijn de volgende vier: eigen betoog eerste termijn, beantwoording van interrupties, plaatsen van interrupties en aanwezigheid en stijl. Op deze vier punten scoorde de premier sterk, schrijft de jury.

In een moeilijk debat waar hij zowel het kabinetsbeleid, sociaal akkoord en andere zaken moet verdedigen was het tegelijkertijd zijn taak om een hand uit te steken naar de oppositie. Daar slaagde Mark Rutte wel degelijk in. Niet met gevleugelde woorden en ook niet met een ideologisch verhaal. Hij hield een realistisch verhaal dat niet door de hele oppositie werd geaccepteerd maar bij belangrijke partners zoals Buma en Pechtold deed de premier meer moeite.

Ook bij de beantwoording van de zeer vele interrupties bleef Rutte overeind. Hij beantwoorde de vragen weliswaar vaak gekleurd en in het licht van het kabinet maar dat is ook zijn taak. Nergens kwam hij echt in de problemen. Tot slot moet een goede debater aanwezig zijn in het debat, respectvol omgaan met de opponenten en vooral overtuigend zijn in de retorische zin des woords. Dan kijkt de jury naar argumentatie, presentatie en stijl. Ook op deze punten weet Rutte een sterke voordracht neer te zetten vergeleken met de fractievoorzitters.

Nummer twee: CDA-leider Sybrand Buma
Buma wist op de genoemde criteria ook goed te scoren. De CDA-voorman blinkt niet uit in een zeer sterke voordracht van zijn eigen verhaal. Wat op papier beter in elkaar stak dan Buma mondeling wist over te brengen. Maar Buma wist zijn cruciale positie goed uit te buiten. Hij wist op de meest belangrijke momenten een interruptie te plaatsten en was daarmee agendasettend voor de punten van zijn partij. Dat deed hij iets beter dan de ook sterk aanwezige Pechtold (D66) en de iets fletser sprekende Slob (CU) die beide kunnen terugkijken op een goed debat. Uiteindelijk gaat het in het debat om de bereikte doelen. Buma wist voor zijn achterban een sterk optreden neer te zetten.

Beeld ANP

Tot slot wil de jury nog een opmerking te maken over de vorm en inhoud. Sommigen vinden dat een tegenstelling en menen dat het tijdens de algemene beschouwingen gaat of moet gaan om de inhoud. Maar een inhoudelijk sterk betoog dat slecht en niet overtuigend is gebracht, beklijft nergens. Juist een goede kennis van retorica zorgt ervoor dat politici elkaar met gelijke retorische wapens kunnen bestrijden. Het liefst met betogen die voor eenieder begrijpelijk zijn, argumentatief zuiver zijn en met vragen die effectief zijn. En dat is essentieel voor het goed functioneren van de democratie.

Lees hieronder de analyses die Van Grieken en Piras schreven tijdens het debat:

Rutte houdt stand
'Het laatste wat ik moet doen is valse hoop wekken.' Wederom een waarheid als een koe. En: 'Niemand moet valse hoop wekken.' De retorische ingrediënten van Rutte zijn: analyse van drogredenen bij zijn opponenten, pragmatische en realistische antwoorden (zoals: 'zo werkt dat potje niet') en het tot in den treure meebewegen met de vragensteller met de inmiddels legendarische woorden 'daar moeten we over praten'. Om wel te eindigen met de kabinetseisen, zoals dat het moet passen 'binnen de 6 miljard'.

Kortom: praktische woorden, alert blijven als je opponent je in de hoek drijft en het blijven herhalen van de kernboodschap. Tot nu toe is het een werkend recept. Niet mooi, maar wel effectief en dat moet respect afdwingen in de Algemene Politieke Beschouwingen die bol staan van de politieke spanningen van een kabinet dat meerderheden zoekt.

Premier Mark Rutte tijdens de tweede dag van de Algemene Politieke beschouwingen.Beeld anp

De oppositie voert de druk op
'Dat zijn we aan het doen, maar we komen zo geen stap verder', bitst Alexander Pechtold (D66). Na de lunch wordt het debat direct geanimeerd gevoerd. Zowel CDA als D66 lijken tijdens de schorsing besloten te hebben de verbale duimschroeven iets meer aan te draaien.

'Ik heb nu drie onderwerpen vanochtend waarbij ik het gevoel krijg: er zit nul beweging', zegt Pechtold. Vervolgens reageert Rutte: 'Over het Sociaal Akkoord kunnen we praten, maar wel dusdanig dat we de sociale partners niet verliezen. Ik denk dat het kan en noem dit een toenadering'. Zo framet Rutte zijn antwoord als cadeautje aan de oppositie. Om vervolgens te vragen aan de oppositie om dit 'te erkennen en er recht aan te doen' en zelf ook 'stappen te zetten'.

Dan doet Pechtold iets handigs. Hij pakt iets uit het Sociaal Akkoord wat de sociale partners niet fijn vinden om aan te tornen maar de VVD van Rutte wel. En dus stelt hij: 'Valt er over het ontslagrecht zo te praten dat er versnellingen, verbeteringen et cetera komen?' Rutte krijgt het hier lastig maar eindigt wederom met: 'Laten we nu niet doen alsof er vanochtend niets is gebeurd. Volgens mij zijn we elkaar tegemoet gekomen en dat waardeer ik zeer'.

Slob gaat nog verder: 'U bent nu aan zet, het is uw dag en u moet zeggen wat u nu gaat doen'. Geen woorden maar daden, eist de oppositie nu. Het lijkt een opgezet plan om Rutte nu maximaal onder druk te zetten en iets inhoudelijks over te houden.

Overleg tussen Buma (CDA) en Pechtold (D66).Beeld ANP

Rutte de onderhandelaar
Rutte heeft inmiddels een paar keer voor Pechtold en Buma geschetst wat hun bewegingsruimte is tijdens dit debat. Hij wil op alle manieren naar de maatregelen in het Sociaal Akkoord kijken, maar er moet steun blijven van sociale partners. Versnellen mag, aanpassen mag, maar wel onder die voorwaarde.

Vraag is nu of Pechtold en Buma akkoord zullen gaan met dit principe of dat ze hier de rest van het debat tegenin zullen blijven gaan. Het geeft ze in ieder geval wel de ruimte om volop met aanpassingen te komen waarvan ze weten dat die waarschijnlijk goedkeuring van sociale partners krijgen. Kijken of Rutte dan daadwerkelijk boter bij de vis doet.

Vooralsnog weet Rutte door ingetogen en oprecht in te gaan op alle vragen de sfeer goed te houden. Hij geeft iedereen aandacht.

Beeld ANP

Pareren van interruptie
Het is interessant te zien hoe Rutte omgaat met interrupties. Er zijn drie type interrupties te onderscheiden: informatieve, reclame en ontwrichtende. Het eerste type is makkelijk. Het tweede betreft vragen waar vooral het eigen verhaal in verweven zit. Buma en Pechtold bedienen zich hiervan. Rutte kan hier sterk mee omgaan door mee te gaan met het verhaal, maar tegelijkertijd zijn kabinetsbeleid voor het grootste gedeelte overeind te houden.

Tot slot zijn er de ontwrichtende vragen, waar vaak een drogreden in zit. Vandaag was Rutte zeer sterk in het ontmaskeren van de drogreden. Dat deed hij bijvoorbeeld door het uitleggen van een 'debattruc' van Wilders. 'U suggereert dat we het op dit punt oneens zijn maar dat is feitelijk helemaal niet waar. Het is goed dat de mensen thuis snappen wat hier gebeurt.'

En Wilders probeerde het nog een keer met een ultimatum: 'Wilt u dan beloven dat op 1 januari niemand in Nederland meer 24 uur in een luier hoeft te zitten?' En ook daar kwam Rutte voortreffelijk uit door wederom te benoemen dat dit een onjuist dilemma is en vervolgens een inhoudelijk antwoord te geven. Chapeau!

Premier Mark Rutte begroet D66-leider Alexander Pechtold.Beeld anp
PVV-leider Geert Wilders (R) aan het woord op de tweede dag van de Algemene Politieke Beschouwingen.Beeld anp

Debatje met Wilders
'Wilders zou op dit moment bij De Hond goed scoren'. Zo antwoordt premier Rutte. En 'het grote verschil tussen meneer Wilders en ik en de heer Samsom is dat ik hier niet zit voor de peilingen maar om op de langere termijn het goede te doen'.

Wilders interrumpeert met een pijnlijk punt voor de VVD-premier: de onrust binnen zijn partij. En hij eindigt met de constatering dat Nederland de premier en het kabinet zat is. Een sterke interruptie van Wilders, maar Rutte komt hier uiteindelijk als beste uit. Het lukt hem om het debat naar een hoger niveau te tillen en de langere termijn voor Nederland te schetsen. Rutte zet zich hiermee af tegen de - in zijn ogen - gemakzuchtige en populistisch opererende oppositieleider.

De start van Rutte
'Het goede mag nooit de vijand worden van het betere'. Het zijn gevleugelde woorden waarmee premier Mark Rutte dag twee van de Algemene Beschouwingen start. 'Het kabinet staat open voor suggesties.' Daarmee lijkt hij direct een brug te slaan. Maar direct nadat hij zijn structuur heeft gegeven staat Sybrand Buma van het CDA al aan de interruptiemicrofoon om te morrelen aan 'de grondslagen' van het coalitieakkoord. Een interessante start.

Er heerst een onbestemde spanning in de plenaire zaal van de Tweede Kamer, alsof de overige leden de adem inhouden. Rutte lijkt voorzichtig zijn woorden te kiezen en Buma gebruikt stellige taal. Ook D66-leider Pechtold wil aan het begin een concrete reactie van de minister-president of 'het is gelukt zekerheid te verschaffen'. Zo snuffelen de hoofdrolspelers van vandaag aan elkaar. Het belooft een spannend debat te worden.

Gisteren werden de optreden van de verschillende fractievoorzitters beoordeeld. Vandaag is de hoofdrol weggelegd voor premier Rutte.

Premier Rutte overlegt met vicepremier Asscher.Beeld anp

Debatprijs
Voor de vijfde keer zal het Nederlands Debat Instituut aan het eind van de Algemene Politieke Beschouwingen op 25 en 26 september de jaarlijkse Debatprijs uitreiken aan de beste debater van de Algemene Politieke Beschouwingen.

De jury van de Debatprijs bestaat uit voorzitter Roderik van Grieken (directeur van het Nederlands Debat Instituut), Jaap de Jong (hoogleraar Journalistiek en Nieuwe Media Universiteit Leiden) en Donatello Piras (hoofdtrainer, gespreksleider en debatanalist bij het Nederlands Debat Instituut). De jury beoordeelt de debatterende politici op de kwaliteit van hun spreektermijnen, de scherpte van hun interrupties, de wijze van reageren op interrupties en hun algemene aanwezigheid en stijl in het debat.

Tijdens de voorgaande edities werd de prijs gewonnen door Femke Halsema (2008), Alexander Pechtold (2009) en Mark Rutte (2010 en 2011).

Femke Halsema won de Debatprijs in 2008.Beeld photo_news
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden