Debatjury over Kamerleden: 'Het was een veel te lange eerste dag'

Woensdag en donderdag vinden in de Tweede Kamer de Algemene Politieke Beschouwingen plaats, het debathoogtepunt van het jaar op het Binnenhof. Politici zetten alle retorische zeilen bij om tegenstanders te slim af te zijn en de media (en u, de kiezer) te bereiken met catchy oneliners en verrassende plannen. Maar hoe goed zijn ze eigenlijk? Onze jury, bestaande uit Roderik van Grieken en Donatello Piras van het Nederlands Debatinstituut, geeft live analyse van memorabele clashes en retorische hoogstandjes. Lees het oordeel over het debat op dag één hieronder terug. Donderdag volgt het live oordeel bij dag twee.

D66-leider Pechtold bij de interruptiemicrofoon. Beeld anp

De laatste spreker - Bontes herpakt zich
Na 'de meest slechte interruptie van de dag' tijdens de bijdrage van Halbe Zijlstra is dit een kans om zich enigszins te herpakken. Eerlijk is eerlijk. Hij doet het niet slecht. Op papier is het een aardig verhaal met citaten, grappige vondsten en redelijke punchlines zoals: 'De wereldberoemde econoom en Nobelprijswinnaar Milton Friedman zei ooit: 'Krab aan een Europese liberaal en er verschijnt een socialist.' Voorzitter, aan de VVD hoef je niet eens te krabben.'

Maar zijn dictie en ook de logos zoals de Oude Grieken de inhoud noemen, leiden enorm af. In onvervalst Haags accent fulmineert Bontes de ene aantijging na de andere: 'Voorzitter, de door het kabinet aangekondigde lastenverlichting voor volgend jaar is niet meer dan een socialistisch doekje voor het bloeden.' Zonder goed uit te leggen wat hij bedoelt. Hij biedt ook een fiscaal plan aan waarin hij pleit voor meerder maatregelen zoals een vlaktaks.

Het einde is in theorie ook goed want het is een conclusie waar je met enige fantasie ook nog een retorische drieslag in kunt zien: 'Voorzitter, dit parlement bestaat uit 148 socialisten. Het is tijd voor verandering, het is tijd voor VNL.' De Kamer, publieke- en perstribune was toen al zo goed als leeg. Het was een inhoudelijk goed maar veel te lange eerste dag. We hopen op een betere spanningsboog op dag twee.

(Bijdrage van jurylid Donatello Piras)

Twaalfde spreker - Klein verzuimt een visie te presenteren

Norbert Klein van fractie 50Plus/Klein probeert als eenmansfractie een brede visie te presenteren maar zijn betoog is niet altijd even helder. Een voorbeeld: 'Het is als de boer: en hij ploegde voort. Champagne kan nog in de fles blijven. Maar een sober en prudent glaasje water kan er op gedronken worden. Het financieel in plaats van sociaal gedreven Rutte II-begrotingsbeleid wordt vervolgd.'

Klein stelt een aantal kritische kanttekeningen bij het kabinetsbeleid, maar maakt niet duidelijk wat het alternatief is dat hij biedt. Als nieuwe eenmansfractie zou je verwachten dat Klein het podium dat de Algemene Beschouwingen bieden zou gebruiken om een of twee duidelijke eigen punten te maken om zich te profileren. Die kans is niet benut.

(Bijdrage van jurylid Roderik van Grieken)

Louis Bontes in de Tweede Kamer. Beeld anp

Elfde spreker - 'Ja daar is ie weer'
'Ja daar is 'ie weer.' Zo opent Henk Krol van 50PLUS zijn bijdrage aan de beschouwingen. Om vervolgens aan te kondigen dat hij 'ook nog eens met hetzelfde verhaal komt.' Niet echt een sterke opening. En eerder een bedreiging dan een belofte bij het begin van zijn termijn.

De taak van Henk Krol is om op een zo overtuigend mogelijke manier zijn kernboodschap neer te zetten richting de achterban. Dit doet hij inhoudelijk best sterk. Zo vertelt hij: 'Al vanaf de eerste dag dat dit kabinet aantrad, heeft men ouderen als een kip kaalgeplukt. En hoewel iedereen weet dat er van een kale kip niets meer te plukken valt, ging men door met uitrukken van een poot. Nu volgt een tweede poot. Je zou denken dat het daarmee dan wel afgelopen zal zijn: een kip heeft immers maar twee poten. Maar, mevrouw de voorzitter, met dit Kabinet weet je het maar nooit.' Maar het oor wil ook wat en daar schort het aan. Weinig structuur is daar debet aan evenals een gebrek aan treffende voorbeelden waardoor je geboeid blijft luisteren.

Toch is het niet slecht en slaagt Krol er wel in om het thema ouderen en de bezuinigingen van het kabinet duidelijk te maken. Hij besluit met een echt dreigement. Als hij in tweede termijn geen toezegging krijgt over de instandhouding van de koopkracht van ouderen dient hij een motie in. 'Dan is het over en uit met dit kabinet.'

(Bijdrage van jurylid Donatello Piras)

Henk 'daar is ie weer' Krol houdt zijn betoog in de Tweede Kamer. Beeld anp

Tiende spreker - Thieme brengt duidelijke boodschap onduidelijk
Als je na middernacht na meer dan dertien uur debat moet beginnen aan je eerste termijn begin je aan een haast onmogelijke opdracht. Hoe trek je dan nog de aandacht van je gehoor? De kracht van het betoog van Thieme is dat ze consequent dezelfde boodschap uitdraagt: het gaat slecht met onze planeet en we doen veel te weinig om hier verandering in te brengen. Ook dit kabinet. Veel te veel wordt gefocust op economische groei in plaats van op het zorgvuldig omgaan met de aarde en zijn bewoners.

Probleem met het betoog van Thieme is dat de boodschap wordt gebracht aan de hand van een veelvoud van fraaie citaten en voorbeelden die in hoog tempo worden gebracht en daardoor regelmatig sterven in schoonheid. Het zijn veelal doordenkers, terwijl de tijd ontbreekt om door te denken. Een voorbeeld: 'Oorlogen, racisme, intolerantie, hoe kun je in zo'n turbulente wereld pleiten voor het welzijn van dieren? Ex-Citybank CEO Philip Wollen, ook weer een eminence grise, heeft daar vorige week het volgende over gezegd. (ik citeer)'Vrede is niet alleen de afwezigheid van oorlog. Het is ook de aanwezigheid van rechtvaardigheid. Rechtvaardigheid moet blind zijn voor ras, huidskleur, religie en soort.' Terwijl je als luisteraar nog probeert te verwerken wat het punt precies is, volgt alweer de volgende stijlfiguur. En zo raak je al snel de draad kwijt.

Thieme heeft ook de pech dat niemand haar interrumpeert. In snelle kadans werkt zij door haar tekst heen. De achterban zal de inhoud van het betoog volledig ondersteunen, maar in de Kamer brengt het weinig teweeg.

Marianne Thieme tijdens de Algemene Beschouwingen. Beeld anp

Negende spreker - Het Bijbelverhaal van Van der Staaij
De Kamer kijkt al de hele dag uit naar de bijdrage van Kees van der Staaij van de SGP. De afgelopen jaren was de eerste bijdrage bijna professioneel cabaret. Vanavond opent hij met een fictieve kabinetsvergadering waarin het voorstel van een Bijbellezing wordt gedaan.

Het rollenspel wordt als het Kerstverhaal voorgedragen. Een beetje plichtmatig, maar toch leuk om naar te luisteren. Het werd een passage uit 'de barmhartige Samaritaan.' Het eerste gedeelte was grappig, maar ook langdradig. Hierna pas wordt de SGP concreter en vertaalt Van der Staaij de Bijbelse metaforen in concrete maatregelen. Zo horen we, enigszins verscholen, de voorstellen voor ongeboren kinderen, gebroken gezinnen en een nieuw belastingstelsel.

Het eindoordeel voor het cabaret van de SGP is kritisch. Vorig jaar verraste de partij vriend en vijand met een vreselijk grappige bijdrage. Vandaag is er meer over nagedacht, maar ook langdradiger en saaier. Wellicht dat de achterban van de SGP juichend op de tafel staat te dansen, voor de gemiddelde kijker is het een ver-van-mijn-bed-show.

Het concept wordt doorgetrokken en ook de conclusie eindigt met barmhartigheid en Gods zegen: 'Om die ontferming, om die barmhartigheid bidden wij elke week in onze fractievergadering: voor het kabinet, voor het parlement, voor het land, voor de wereld. Gezegend het land dat rijk is aan barmhartigheid.' Onder het toeziend oog van oud-partijleider Bas van der Vlies die meekijkt, bewijst de SGP met deze bijdrage haar achterban de grootste dienst. Ook dat is barmhartig.

(Bijdrage van jurylid Donatello Piras)

SGP-leider Kees van der Staaij aan het woord met de Bijbel in de hand. Beeld anp

Achtste spreker - Van Ojik lijkt te vriendelijk om te interrumperen
Met een grappige anekdote over zijn zoon die lid is van de PvdA en hem dit weekend nog vertelde hoe tevreden hij is met dit kabinet, trekt Bram van Ojik van GroenLinks tegen middernacht de welwillende aandacht van de Kamer. Een eerste belangrijke taak van een spreker. Daarna komt hij ter zake. Hij maakt zich zorgen 'want dit kabinet lijkt moegekozen, moebesloten en moegereerd'. 'Geen keuzes maken is ook een keuze' en 'de keuzes van vandaag bepalen de werkelijkheid van morgen'. Van Ojik geeft zijn verhaal vorm door middel van een aantal terugkerende mantra's. Deze zorgen voor een rode lijn in zijn betoog wat het prettig luisteren maakt.

Sowieso heeft Ojik als spreker een grote gunfactor. In zijn interrupties is hij vriendelijk en regelmatig grappig. Ook zit er vaak een goede en relevante gedachte achter. Maar tegelijkertijd is zijn vriendelijkheid ook zijn zwakte. In zijn eerste termijn licht van Ojik de keuzes van GroenLinks toe zoals neergelegd in hun tegenbegroting. Hij stelt ook vele vragen aan het kabinet. Maar kijkend naar de spreker heb je niet het gevoel dat hij oppositie aan het voeren is en bezig is om uit overtuiging het kabinet te dwingen tot een andere keuze. Van Ojik acteert meer als een beschouwer die tot denken wil aanzetten.

Dit heeft onder andere tot gevolg dat hij tot het einde van zijn betoog geen interrupties krijgt. Wie niet bijt hoeft ook niet gecorrigeerd te worden. Helemaal aan het einde komt dan toch Pechtold van D66 met een vraag over de tegenbegroting. Hij begint met de running gag van de dag door GroenLinks te complimenteren met de tegenbegroting. Vervolgens plaatst hij wat kritische kanttekeningen. Ook nu reageert Van Ojik uiterst vriendelijk en grappend. Iedereen lacht mee. De vraag is echter of de GroenLinks-leider effectief gebruik heeft gemaakt van zijn spreektijd.

(Bijdrage van jurylid Roderik van Grieken)

Bram van Ojik van Groenlinks. Beeld anp

Zevende spreker - 'I can't believe the news today'
De ChristenUnie opent bij monde van Arie Slob met een citaat uit U2's Sunday Bloody Sunday - I can't believe the news today, I can't close my eyes and make it go away - om daarna een passage uit Psalm 72 voor te dragen over het verlangen naar vrede en recht na een heftige zomer. Retorisch gezien een prima aandachtstrekker. Het Engels is wat roestig maar hij brengt het met overgave.

Slob spreekt daarna over de noodzaak voor zijn partij om de regering te steunen in deze tijden. Hij gebruikt helaas weinig concrete taal. Zinnen als: 'De gebeurtenissen in de afgelopen maanden bewijzen dat democratie en rechtstaat altijd beginnen bij de vrijheid van godsdienst en levensovertuiging.' Het zijn containerbegrippen waar je het niet mee oneens kunt zijn maar niemand wordt badend in het zweet wakker. Slob ontbreekt het vooral aan pathos. Hij raakt je niet echt in zijn betogen door gebrek aan emotie en vooral een brei aan algemeenheden.

Ook heeft Slob last van stopwoorden zoals 'voorzitter, zeg ik via u tegen het kabinet'. Dat is overbodig omdat het hele principe om via de voorzitter te praten tijdens de politieke beschouwingen is dat je de regering aanspreekt. Dit soort zinnen maakt het niet dynamisch en lastig om te volgen.

(Bijdrage van jurylid Donatello Piras)

Arie Slob van de ChristenUnie. Beeld anp

Zesde spreker - Pechtold de koorddanser
D66-leider Pechtold begint zijn eerste termijn met felicitaties aan minister Timmermans met zijn benoeming als eurocommissaris. Daarnaast spreekt hij de hoop uit dat Bert Koenders hem als minister van Buitenlandse Zaken zal opvolgen. Hij gebruikt deze felicitaties om te benadrukken hoe belangrijk het buitenland is voor een klein land als Nederland. Vervolgens loopt hij de tragische gebeurtenissen van afgelopen zomer door om te komen tot een belangrijke conclusie: 'Het buitenland is ook binnenland.' Een heldere en herkenbare D66-visie op buitenlands beleid volgt. Zonder interrupties kan hij zijn betoog houden.

Dat wordt anders zodra zijn betoog een economisch tintje krijgt. Direct staat CDA'er Buma bij de interruptiemicrofoon om te vragen hoe dat nu zit met D66. Aan de ene kant steunt de partij de begroting van het kabinet, tegelijkertijd roept Pechtold de afgelopen dagen dat alle recente begrotingen van het kabinet visieloos zijn. Kunnen die feiten wel samen gaan?

En hier begint een bijzonder stukje koorddansen van Pechtold. Het feit dat zijn partij de begroting steunt, wil nog niet zeggen dat hij de visie van het kabinet steunt. Die visie mist hij namelijk. Zijn redenering komt erop neer dat hij de afgelopen begrotingen op zichzelf wel goed vindt en dus steunt, maar dat ze wel steeds hapsnap in elkaar gezet worden zonder een langetermijnvisie. Die zou hij graag zien.

Na Buma proberen ook anderen met verschillende voorbeelden aan te tonen dat er iets vreemds is aan de positie van D66. Bijvoorbeeld Van Ojik van GroenLinks. Hij noemt duurzaamheidsvoorbeelden waar de begroting duidelijk ingaat tegen standpunten van D66. En toch steunt de partij die begroting. Maar Pechtold weet vrij gemakkelijk staande te blijven. Met zichtbaar debatplezier staat hij iedereen vriendelijk te woord. Af en toe een grap en een kwinkslag. De sfeer blijft positief en soms zelfs lichtvoetig. Niemand krijgt vat op de voorman van de partij die tegelijkertijd regeert en oppositie voert.

Wel wordt het betoog wat langdradig. Pechtold gebruikt rond de vierduizend woorden voor zijn eerste termijn, daar waar bijvoorbeeld Wilders en Buma het met iets meer dan de helft af konden. Dit gaat ten koste van de effectiviteit van het betoog. Over het algemeen is het beter om een paar inhoudelijke punten goed uit te werken in plaats van het aanstippen van vele onderwerpen.

Aan het einde van zijn betoog probeert VVD'er Zijlstra Pechtold nog even te laten zweten door aan te kaarten dat het toch vreemd is dat hij de coalitie feitelijk steunt en vandaag tegelijkertijd kritisch is en probeert aan te zetten tot meer daadkracht. Met een glimlach haalt Pechtold een van zijn grote voorbeelden aan: Bolkestein (VVD). Die zag het vanuit een dualistisch principe als zijn taak als Kamerlid om het kabinet (Paars 1) waar zijn partij onderdeel van uitmaakte steeds aan te sporen tot meer daadkracht. Volgens Pechtold kunnen mannen als Samsom en Zijlstra daar nog een voorbeeld aan nemen. Einde interruptie Zijlstra.

(Bijdrage van jurylid Roderik van Grieken)

D66'er Alexander Pechtold in de Tweede Kamer. Beeld anp

Vijfde spreker (2) - Retorisch hoogdravend slot van Wilders
Het laatste gedeelte van Wilders' inbreng is retorisch hoogdravend. 'Ik ben genegeerd, bedreigd, voor de rechter gedaagd. Maar ik blijf het zeggen: de islam is het probleem. Het is tijd voor actie. Dus sluit de grenzen voor immigranten, zet al die IS-fans het land uit. Houd ze niet tegen maar laat ze gaan. Het liefst met al hun vrienden en familieleden. Bij een Arabische lente hoort een Arabische schoonmaak.'

En dan komt de lang verwachte anti-shariawet van Wilders. Maar ook die slaat enigszins dood zoals ieder initiatief vandaag enigszins sleets overkomt. 'Iedereen met een islamitisch paspoort moet een anti-shariaverklaring tekenen'. Wellicht omdat we het al zo vaak gehoord hebben. Hij eindigt met een retorische vraag. 'Wie kan daar op tegen zijn?' Maar niemand slaat aan. De ervaring leert dat Wilders op dag één zeer actief is en op dag twee relatief rustig. Normaal is hij ook effectief, maar vandaag viel dat nogal tegen.

(Bijdrage van jurylid Donatello Piras)

Pechtold loopt weg na een interruptie van het verhaal van Wilders. Beeld anp
Wilders tegenover minister van Buitenlandse Zaken Frans Timmermans. Beeld anp

Vijfde spreker (1) - De tirade van Wilders
Het debat na het diner wordt afgetrapt door Geert Wilders van de PVV. Ook hij begint met de ramp van de MH17. En hij complimenteert het kabinet. Om te besluiten met: 'Dat was ook meteen de afdeling complimenten.' Hierna begint Wilders zijn tirade. Zijn stem gaat omhoog en hij komt met een opsomming van allerlei zaken die volgens hem niet kloppen. En Wilders richt zijn pijlen op bijna alle partijen die om de beurt 'kwispelstaartend op schoot zitten bij de minister-president'. Hij bedient zich van stevige taal en benoemt de regering als 'prutsers uit vak-K'.

Want, zo vervolgt Wilders, de regering zou Nederland moeten de-islamiseren in plaats van asielzoekers in verzorgingstehuizen toe te laten. Het is een ronkend begin en doordat niemand hem onderbreekt komt Wilders in een goede cadans. Wilders spreekt veel in drieslagen: 'ouderen zijn gepakt, werkgevers zijn gepakt en werknemers zijn gepakt, meer, meer en meer en laf, laf en nog eens laf als het gaat om het 'marokkanenprobleem''.

Maar retorisch gezien is het niet verheffend vandaag. Wilders houdt niet van geraffineerde stijlfiguren, maar meer van het labellen of zoals het tegenwoordig heet: framen. En het liefst negatief te framen. Voorbeelden zijn: bananenrepubliek, prutsers uit vak K, handjeklap, achterkamertjespolitiek, laffe rechters, taakstrafjes, een tsunami van asielzoekers, marokkanenprobleem en zo meer. Tot dit moment heeft Wilders echter geen enkele interruptie te verwerken gekregen. Dat is goed voor zijn cadans, maar politiek gezien tel je dan niet echt mee in het grote debat.

D66-leider Pechtold - vaak Wilders' natuurlijke tegenstander en de enige fractievoorzitter die echt lijkt opgewassen tegen het verbale geweld van Wilders - interrumpeert hem tenslotte toch. Pechtold probeert Wilders te grijpen op zijn frame 'Marokkanenprobleem'. Maar dat lukt niet helemaal. Wilders antwoord direct met: 'Als u niet ziet dat er sprake is van een Marokkanenprobleem ben je of zelf Marokkaan of knettergek.' Het interruptiedebatje komt hierna niet echt meer van de grond en Wilders pakt dit punt.

Enig vuurwerk komt als de voorzitter Wilders onderbreekt en vraagt om de leden van het kabinet niet te beledigen. Dit nadat Wilders staatssecretaris Teeven van Asiel een voetveeg heeft genoemd die het woord 'welkom' op zijn borsthaar heeft geschoren.

(Bijdrage van jurylid Donatello Piras)

PVV-leider Geert Wilders in de Tweede Kamer. Beeld anp
PVV-leider Geert Wilders tegenover D66-leider Alexander Pechtold. Beeld anp

Vierde spreker (2) - Aanval Samsom op Krol is geoorloofd
Samsom staat in vergelijking met vorig jaar een stuk stabieler in het debat. Hij is rustiger en brengt zijn eigen bijdrage retorisch verantwoord. Met goede dictie en in begrijpelijke taal vertelt hij het PvdA-verhaal. Bij interrupties komt de ware debater in Samsom boven. Eerder bij Wilders maar ook bij Henk Krol (50Plus) reageert hij adrem en sterk. Als Krol hem aanvalt op de financiële positie van ouderen en de pensioenen reageert Samsom met een echte 'Ad Hominem': 'Ouderen hebben veel meer aan hun pensioen als hun werkgever gewoon de pensioenpremies afdraagt.'

Het is een persoonlijke aanval maar in een dergelijk debat wat ons betreft geoorloofd en effectief. Het is geoorloofd omdat Krol in zijn vorige functie aantoonbaar iets heeft nagelaten wat hij vervolgens het kabinet voor de voeten werpt namelijk: onzorgvuldig handelen inzake pensioenen. En het is effectief omdat Krol vervolgens zwijgend afdruipt naar zijn stoel.

(Bijdrage van jurylid Donatello Piras)

Kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg in de Tweede Kamer. Beeld anp
Henk Krol van 50Plus bij de interruptiemicrofoon. Beeld anp

Vierde spreker - Wilders laat kans liggen
Diederik Samsom start zijn eerste termijn sterk. Hij weet, terugkijkend op de zomer, de beelden van de zweefduik van Van Persie op het WK te verbinden met de opkomst van IS. Hij vraagt zich af hoe een jongetje tijdens een demonstratie in Den Haag gekleed in een oranjeshirt kan zwaaien met de IS-vlag. Is degene die hem het shirt heeft gegeven dezelfde als degene die hem de vlag gaf? Hoe kan het dat saamhorigheid en haat zo samen gaan in ons land? Wat Samsom goed doet is dat hij verhalend en beeldend spreekt. Dit maakt zijn betoog aantrekkelijk en begrijpelijk. In plaats van direct te beginnen met concrete plannen en statistieken neemt hij eerst de tijd om een visie neer te leggen.

Tegelijkertijd legt hij de bal op de stip voor Geert Wilders die hem dan ook direct probeert te binnen te schieten. De oorzaak van de problemen ligt bij de PvdA. In een stevige opsomming - uit het hoofd - richt hij zijn pijlen keihard op Samsom. Voor de tweede keer vandaag citeert Wilders een onderzoek dat aan zou geven dat 75 procent van de moslims in Nederland begrip heeft voor het feit dat moslims gaan strijden in Syrië. Samsom reageert direct en zegt dat dit een onderzoek uit 2013 is dat werd uitgevoerd op het moment dat Assad clusterbommen op zijn eigen burgers gooide. Samsom stelt dat hij zelf op dat moment ook bereid zou zijn geweest om in Syrië te strijden.

Kortom, de door Wilders aangehaalde statistiek pleit niet voor zijn eigen zaak. Debattechnisch sterk, omdat hij een belangrijk argument van Wilders per kerende post kort en krachtig weerlegt. Wilders reageert door te zeggen dat hij begrijpt dat Samsom bereid is om in Syrië te gaan vechten, omdat hij net zo slecht is als de jongeren die dat nu doen ('de heer Samsom deugt ook niet'). De Kamerleden laten horen dat ze deze persoonlijke aanval niet waarderen en ook de Kamervoorzitter grijpt voor het eerst in: 'Spreekt u alstublieft via de voorzitter en probeer geen persoonlijke aanvallen te plaatsen. Het gaat om de inhoud'. Wilders bindt in. Eindelijk een kordate ingreep van de voorzitter.

(Bijdrage van jurylid Roderik van Grieken)

Samsom in debat met Wilders. Beeld anp

Intermezzo - Kamervoorzitter hanteert geen enkele regel
Over Joop den Uyl gaat het verhaal dat hij vergaderingen bewust urenlang liet uitlopen, omdat hij dan aan het einde, wanneer iedereen volledig murw geslagen was en naar bed wilde, zijn eigen plannen er doorheen kon drukken. Nu kan Anouchka van Miltenburg als Kamervoorzitter vandaag natuurlijk op geen enkele manier plannen lanceren, maar er bestaat wel een kans dat de Kamerleden over een paar uur door haar als makke schapen naar het einde van de eerste termijn geloodst kunnen worden.

Het is 17.00 uur geweest en van de 13 fractievoorzitters die vandaag moeten spreken is op dit moment de derde, CDA-leider Sybrand Buma, aan het woord. Nu al is voor Kamerleden en alle kijkers naar dit debat duidelijk dat het een latertje gaat worden. De belangrijkste oorzaak hiervan is dat de Kamervoorzitter geen enkele regel hanteert bij interrupties.

Over het algemeen is de afspraak dat iemand drie keer achter elkaar een interruptie mag plaatsen over een onderwerp. Daarna wordt de vragensteller indien nodig door de voorzitter afgekapt en is het woord aan iemand anders voor een vraag of mag de spreker doorgaan. Vandaag gelden deze regels vooralsnog niet. Met name D66'er Alexander Pechtold krijgt meer dan ruimschoots de ruimte om uitgebreide interrupties te plaatsen, waar hij dankbaar gebruik van maakt.

De kans is levensgroot dat dit later vanavond tot onvrede gaat leiden. In de eerste plaats zal de aandacht gaan verslappen, waardoor de tien partijen die nog aan bod moeten komen minder aandacht zullen krijgen. Ook zal hun eerste termijn het Achtuur-journaal niet kunnen halen. Iets waar iedere partij natuurlijk wel op hoopt. Ook zal de Kamervoorzitter waarschijnlijk op enig moment de leden tot enige haast gaan manen, kijkend naar de klok. Ook dat doet geen recht aan de sprekers die nog moeten komen. Een belangrijk en groot debat als de Algemene Politieke Beschouwingen heeft strakke regels nodig en een stevige handhaving daarvan.

(Bijdrage van jurylid Roderik van Grieken)

Kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg tijdens de Algemene Beschouwingen. Beeld anp

Derde spreker (2) - Niet goed te volgen, maar debattechnisch slim gedaan
In de staart van Buma's inbreng werd het debat heviger en inhoudelijker. Er vond een clash plaats tussen Zijlstra en Buma en daarna Pechtold en Buma. Zijlstra en Buma vliegen elkaar in de haren over de vlaktaks. Retorisch deed Buma dit handig, omdat hij uit de brief van staatssecretaris Wiebes citeerde: 'Nu met een concreet voorstel komen zou naïef zijn.' Hij herhaalde de zin vervolgens twee keer en zei: 'Stel dat we dat nu over de kabinetsbegroting zouden zeggen.' Zijlstra reageerde daar fel op en vroeg om een tegenbegroting van het CDA en verwees dreigend naar het eerdere debatje waar Roemer het onderspit delfde. Buma beloofde toen minzaam: 'Het debat met de SP zal zich niet herhalen.' Even later werd de tegenbegroting van het CDA uitgedeeld aan de Kamerleden.

Vervolgens volgde er een zeer inhoudelijk debat tussen Pechtold en Buma over de CDA-begroting. Het was minder goed te volgen en al helemaal niet als je de stukken niet hebt. Dit was voor het CDA niet erg, want Buma was blij dat het over zijn voorstellen ging. Pechtold op zijn beurt bleef sterk in het debat aanwezig. Hij heeft tot nu toe overal scherpe interrupties weten te plaatsen.

Buma kreeg tijdens zijn bijdrage veel interrupties dankzij de uitgedeelde tegenbegroting en dit verruimde zijn spreektijd. Immers: hoe meer interrupties, hoe meer ruimte om je plannen uit te leggen. Strategisch en debattechnisch is het slim gedaan.

(Bijdrage van jurylid Donatello Piras)

CDA-leider Sybrand Buma in de Tweede Kamer. Beeld anp
CDA-leider Sybrand Buma in de Tweede Kamer. Beeld anp

Derde spreker (1) - Redelijk ontspannen Buma houdt hoofd koel
Ook Buma begon zijn inbreng met waardering uit te spreken voor het optreden van het kabinet in de nasleep van de ramp met de MH17. Daarna sprak hij over de dreiging van IS en de sympathie die voor die organisatie door sommigen in Nederland werd geuit. 'Dit is de eerste trede op de trap naar geweld.' Met deze alliteratie lardeerde Buma zijn voorstel om haatzaaien strafbaar te stellen. De overheid die het CDA voorstaat is geen neutrale scheidsrechter.

Vervolgens poneerde Buma zijn beleidsvoorstel om meer geld voor defensie te reserveren. Omdat 'afgelopen zomer ons de ogen heeft geopend'. Hij deed dit overigens parallel met het toegeven dat het mede aan het CDA heeft gelegen dat er de afgelopen 25 jaar te veel is bezuinigd. Een briljante interruptie van SGP-fractievoorzitter Van der Staaij: 'Onder welke CDA'er was het voor het laatst dat er geld bij kwam voor defensie? Bij ons kwam spontaan de naam van Colijn op.' 'Geen kwaad woord over de vlootwet van Colijn', gaf Buma als antwoord. Dit was grappig, maar slechts de opmaat, want de SGP dwong Buma wel om te beloven dat het CDA ook bij regeringsverantwoordelijkheid niet meer zou bezuinigen op defensie. Met succes!

Daarna behandelde Buma kernenergie. D66-leider Pechtold verweet Buma 'terug te willen naar de jaren vijftig met spruiten op tafel en kerncentrales in het land'. 'De heer Buma heeft de angst geroken en wil terug naar het verleden'. Buma antwoordde inhoudelijk en stelde een mix voor van verschillende soorten energie voor. Het CDA gaat de energiediscussie in zijn bijdrage niet uit de weg en zet onder andere in op meer kernenergie om minder afhankelijk te zijn van Russisch gas. Om daaraan toe te voegen: 'Rusland is niet onze partner, maar onze tegenstander'.

Het is een redelijk ontspannen Buma die wel serieus begint, maar vooral in de interruptiedebatten het hoofd koel houdt en zelfs humor niet schuwt. Bijvoorbeeld in het debat met de aartsvijand van het CDA op energiegebied: de Partij voor de Dieren. Na vragen over verrijkt uranium en de opslag van kernafval concludeerde Thieme (PvdD) dat het CDA niets heeft begrepen van deze duurzaamheidsdiscussie. Buma reageerde direct door ironisch te roepen dat 'hij had gehoopt de twee leden van de PvdD bij zijn fractie te kunnen verwelkomen'.

Pechtold, Groenlinks en de PvdD probeerden het Buma zwaar te maken tijdens het energiedebat. Dat lukte nergens echt, maar Pechtold kwam het dichtste bij door kritisch te vragen naar concrete locaties. Alexander Pechtold deed dit scherp en grappig en maakte het persoonlijk door te wijzen op zijn provinciale achtergrond: 'Het valt me tegen dat een leider van het CDA woonachtig middenin de Randstad aan een Provinciaal zoals ik waarbij de wilde zwijnen door de tuin rennen niet kan uitleggen waar die gebieden liggen.'

(Bijdrage van jurylid Donatello Piras)

Tweede spreker (4) - Krol en Wilders pakken Zijlstra in blessuretijd
Terwijl Halbe Zijlstra al richting de lunch liep, banjerde Krol van 50Plus naar de interruptiemicrofoon en plaatste een voorspelbare maar effectieve interruptie over de ouderen. Het verwijt is in dezen aan Zijlstra en de overigen die weten dat Krol gaat hameren op de ouderen. Als je dan als VVD de ouderen hoog in het vaandel hebt en hen voor je wilt winnen, kun je dit gemakkelijk alvast opnemen in je eigen betoog tijdens de eerste termijn. Hiermee neem je Krol de wind uit de zeilen. Nu werd er alsnog aan het eind van de ogenschijnlijk vlekkeloze termijn van Zijlstra gescoord door de oppositie. In blessuretijd weliswaar, maar niet minder effectief.

Krol begon over de ouderen en Wilders deed er nog een schepje bovenop door fijntjes te wijzen op Oud-Kamerlid Terpstra van de VVD die wel opkwam voor de ouderen. Het thema ouderen is belangrijk. Al was het maar om electorale redenen. Dat betekent een waarschuwing aan de overige partijen om dit na de lunch niet te vergeten in hun eigen bijdragen.

De Kamer gaat nu lunchen. De tussenstand van vanmorgen is: Roemer bewijst zichzelf geen dienst door niet adequaat te reageren op de interrupties van Pechtold, Zijlstra en Samsom. Hierdoor ontstaat het beeld van een lang verhaal van kritiek richting het kabinet zonder echte onderbouwing. Pechtold moet zelf nog spreken, maar is al sterk aanwezig tijdens het debat met goede interventies. De ochtend was inhoudelijk en retorisch boeiend. Dit belooft iets voor de rest van de politieke beschouwingen.

(Bijdrage van jurylid Donatello Piras)

VVD'er Halbe Zijlstra in de Tweede Kamer. Beeld anp
Henk Krol van 50Plus. Beeld anp

Tweede spreker (3) - 'Een kabinet van koekenbakkers'
Tijdens een interruptiedebatje met Bram van Ojik (GroenLinks) betoogt Zijlstra (VVD) dat 'de koek groter moet' en herhaalt deze metafoor meerdere malen om aan te tonen dat het bedrijfsleven ervoor moet zorgen dat de economie groeit en er dus meer geld bij de overheid binnenkomt dat vervolgens onder andere gebruikt kan worden voor betere zorg en onderwijs. Van Ojik verwijt Zijlstra en de VVD dat zij banen in de publieke sector als minder belangrijk zien dan banen binnen het bedrijfsleven. Zijlstra ontkent dit, maar benadrukt wel het belang van een succesvol bedrijfsleven. De koek moet immers groeien.

Op dat moment neemt Pechtold de interruptie over en begint vast te stellen dat Nederland dus eigenlijk een kabinet van 'koekenbakkers' heeft. Gelach in de Kamer en onder de bewindslieden in 'Vak K'. Nu hij de volle aandacht heeft, gebruikt Pechtold deze om te betogen dat het kabinet haast moet maken met een nieuw belastingplan. Zijlstra antwoordt dat er een brief ligt van de staatssecretaris die de contouren schetst van de komende stappen die het kabinet gaat zetten.

Pechtold heeft er weinig vertrouwen in. Hij constateert dat de eerste gesprekken tussen VVD en PvdA weinig hebben opgeleverd. Er moeten volgens de D66-voorman keuzes gemaakt worden. Hij vraagt aan Zijlstra of deze namens de VVD een taboe-onderwerp kan benoemen. Oftwel: wat is voor de VVD onbespreekbaar tijdens de onderhandelingen over het nieuwe belastingstelsel? Dit is een typische Pechtold-interruptie: hij positioneert D66 als een partij die haast wil maken met hervormingen en die heldere keuzes maakt en vraagt aan zijn opponent om ook een duidelijk standpunt in te nemen.

Voor de toehoorder klinkt dit helder en overtuigend, maar Zijlstra bevindt zich in een moeilijk pakket. Die moet onderhandelen met de PvdA en heeft natuurlijk geen zin om in een publiek debat zich op punten vast te leggen. Hij ontwijkt de vraag, waarop Pechtold zich verbaasd afvraagt waarom de VVD niet gewoon een heldere keuze kan maken. Een slimme tactiek.

(Bijdrage van jurylid Roderik van Grieken)

Halbe Zijlstra (VVD) in gesprek met Arie Slob (ChristenUnie) en Emile Roemer (SP). Beeld anp

Intermezzo - Opvallend veel clashes
Het debat is pas bij de tweede spreker op de lijst, maar het aantal interrupties en clashes is opvallend hoog. Hier twee voorbeelden. Van Ojik (GroenLinks) interrumpeerde Zijlstra (VVD) over de jihadgangers en de nationaliteit. Van Ojik confronteert de VVD met een analyse en concludeert: 'Oppakken is goed, maar het afpakken van de nationaliteit voor jihadgangers vinden wij geen oplossing.' Zijlstra antwoordt kort en krachtig: 'Wij wel.' Dit is een goed voorbeeld van het adagium 'agree to disagree' en ook van het effectief pareren van een interruptie. Je komt hier toch nooit uit en je besteedt als politicus dan ook weinig tijd aan de interruptie van je tegenstander.

Ook Wilders (PVV) laat van zich horen en vraagt aan Zijlstra of 'de VVD vindt dat de islamitische cultuur onderdeel van Nederland is'. Zijlstra antwoord hier zorgvuldig door te stellen dat 'de islamitische cultuur niet van Nederland is maar mensen van islamtische afkomst wel welkom zijn'. Daar neemt Wilders geen genoegen mee en hij zet een combinatie van retorische stijlfiguren in die hij als een waar mantra drie keer zou herhalen. 'Driekwart van de moslims is voor de sharia, keurt 9/11 goed en vindt de Syriëstrijders helden.' Het is een drieslag en ook een repetitie, de stijlfiguur van de herhaling. Ook dat is effectief. Je wint wellicht niet het debatje, maar de kijkers thuis onthouden je punt dan wel.

Ook regent het voorbeelden vandaag. Zijlstra heeft gesproken met Tim die gehandicapt is en ook een blog bijhoudt. En hij maakt het concreet. Roemer van de SP gebruikt ook legio voorbeelden maar zonder naam dus anoniem en weet ze beduidend minder overtuigend te brengen. Wellicht herpakt hij zich na de lunch.

(Bijdrage van jurylid Donatello Piras)

PVV-leider Geert Wilders in gesprek met VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra. Beeld anp
D66-leider Alexander Pechtold bij de interruptiemicrofoon. Beeld anp

Tweede spreker (2) - Klassieke Wilders-interruptie
VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra wordt door Wilders geïnterrumpeerd met de vraag of hij vindt dat de islam onderdeel is van de Nederlandse cultuur. Zijlstra antwoordt dat hij dit niet vindt. Wel zijn moslims welkom in Nederland. Wilders vindt dat dit een vreemd antwoord is want als je tegen de cultuur bent dan moet je ook vinden dat de grenzen dicht moeten. Vervolgens betoogt hij dat een groot deel van de in Nederland woonachtige moslims voorstander zijn van de invoering van de sharia. Daar moet Zijlstra toch schande van spreken?

Zijlstra antwoordt rustig met de mededeling dat andere culturen altijd welkom zijn geweest in Nederland zolang zij onze wetten naleven en culturele waarden respecteren. Wilders gaat niet in op deze reactie en herhaalt dat vele moslims in ons land voor de sharia zijn, begrip toonden voor 9/11, etcetera. Zijn boodschap: dit is een schande, dus de grenzen moeten dicht. Zijlstra stelt vast dat hij en Wilders het eens zijn dat de sharia verwerpelijk is, maar dat je niet alle moslims over een kam moet scheren.

Wilders reageert niet maar herhaalt zijn standpunt met de toevoeging dat het om driekwart van de moslims gaat. Zijlstra concludeert dat als Wilders niet luistert naar zijn antwoorden een debat weinig zin heeft. Terecht wat ons betreft. Kenmerkend voor interrupties van Wilders is dat hij zeer sterk is in het neerzetten van zijn eigen standpunt, maar tegelijkertijd verzuimt om serieus in te gaan op het standpunt van anderen. Iets dat voor een goed debat essentieel is.

(Bijdrage van jurylid Roderik van Grieken)

Tweede spreker (1) - Stevige start voor Zijlstra
Na de grootste oppositiepartij is de grootste regeringspartij aan de beurt: de VVD. Zijlstra start zijn eerste termijn sterk met het benoemen van de verslagenheid die ons land trof door de aanslag op vlucht MH17. Hij doet dit op een persoonlijke en betrokken manier door te verwijzen naar drie voormalige collega's die hij door de ramp verloor en complimenteert de hulpverleners, minister Timmermans van Buitenlandse Zaken en de premier met hun daadkracht en betrokkenheid na de ramp.

Terwijl Zijlstra de overgang wil maken naar zijn volgende punt interrumpeert Louis Bontes (voormalig PVV'er, nu van de fractie Bontes/Van Klaveren) met de waarschijnlijk nu al slechtste interruptie van deze Beschouwingen. Hij doet een frontale aanval op het asielbeleid van dit kabinet en daarmee de VVD. Zijlstra zou excuses moeten maken aan zijn achterban. Kort maar hard reageert Zijlstra met de opmerking dat Bontes beter excuses kan maken voor het feit dat hij de vliegtuigramp koppelt aan asielbeleid. Instemmend tromgeroffel klinkt van de hele Kamer.

Maar Bontes probeert het onverstoorbaar nog een keer. Zijlstra kijkt hem rustig aan en reageert door te benoemen dat Bontes van oorsprong uit de fractie van de PVV komt en waarschijnlijk met zijn interruptie probeert 'een Wildersmoment' te creëren. Hoewel Zijlstra het optreden van Wilders tijdens deze Beschouwingen vooralsnog niet heel sterk vindt is hij van mening dat hij toch liever luistert naar de originele Wilders dan de kopie Bontes. Wederom geroffel en gelach uit de Kamer. Conclusie: Bontes heeft zichzelf knock-out geslagen met zijn eerste interruptie. Het was ongepast en ook onbegrijpelijk.

(Bijdrage van jurylid Roderik van Grieken)

VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra in de Tweede Kamer. Beeld anp

Eerste spreker (2) - Roemer in de moeilijkheden
SP-leider Emile Roemer had het zwaar in zijn eerste termijn. Eerst Pechtold (D66) en daarna Zijlstra (VVD) en Samsom (PvdA) zijn erin geslaagd om hem debattechnisch 'kalt te stellen' door hem te verwijten grote woorden te gebruiken maar geen cijfers te geven. Zijlstra had een mooi pareltje als interruptie bij Roemer, maar het was voor de fijnproever: Roemer gaf op een eerdere vraag van Pechtold over de zorg het volgende antwoord: 'wij investeren in onderwijs door niet te bezuinigen' waarop Zijlstra pijlsnel interrumpeert: 'Als dat uw definitie van investeren is, dan investeert dit kabinet stevig in de zorg namelijk 7 miljard meer.' Hiermee pakt hij Roemer op zijn eigen woorden.

De SP blijft het zwaar hebben in het debat. Ook als Arie Slob van de ChristenUnie hem kritisch bevraagd over de positie van de SP in de missie om terreurorganisatie Islamitische Staat (IS) terug te dringen. Roemer: 'Het wordt vrijwel onmogelijk om te doen wat ons nu wordt voorgespiegeld door het kabinet. Er zullen burgerslachtoffers vallen en het gaat niet lukken. Dus we moeten de politieke weg bewandelen.'

Wat opvalt is dat Roemer veel woorden nodig heeft om zijn punt te maken en tot dit moment - behalve op de interruptie van Wilders - er niet goed in slaagt om het SP-verhaal overtuigend te brengen. Dit komt vooral doordat hij fel onderbroken wordt door zowel regeringspartijen als oppositie op zijn grootste kritiekpunten. Het zijn vaak korte, felle vragen waar de SP-voorman niet altijd raad mee weet.

(Bijdrage van jurylid Donatello Piras)

Roemer wordt geïnterrumpeerd door Wilders. Beeld anp

Eerste spreker (1) - Een slechte beurt voor de SP
De SP heeft een lang verhaal voorbereid met veel kritiek op de kabinetsplannen op onder andere de jeugdzorg, de arbeidsmarkt en vooral de zorg. De SP is al jaren een meester in het betrekken van de 'gewone Nederlander' in hun verhalen. Vandaag was er ruimte voor 'honderden voorbeelden' van 'mensen die moeten inleveren en waar de regering het onmogelijk maakt om te verzorgen door de bezuinigingen'.

Wilders (PVV) interrumpeerde Roemer met een tegenstelling: asielzoekers en ouderen. De redenering was dat het kabinet asielzoekers plaatst in verzorgingstehuizen terwijl de ouderen eruit moeten. Om eraan toe te voegen: 'Het is ongelooflijk dat de leider van de SP zegt ouderen eruit, asielzoekers erin.' Roemer pareerde dit goed door uit te leggen dat de SP mensen die op de vlucht zijn voor oorlog en geweld liefst opvangt in de eigen regio, maar als het niet anders kan zeker wil opvangen in Nederland. En passant maakte Roemer de terechte opmerking dat Wilders een vergelijking maakt die mank gaat. En daar heeft hij gelijk. Wilders probeerde een drogreden, maar hij werd ontmaskerd door Roemer.

Pechtold (D66) onderbrak Roemer met een scherpe vraag: 'De heer Roemer zegt dat het kabinet bezuinigt op zorg. Kunt u schetsen hoe de bezuinigingen eruit zien?' Roemer moest toegeven dat het 'minder meer uitgeven' is. Daarna werd het retorisch interessanter. 'Als jij verplicht moet verhuizen omdat je verzorgingshuis moet verhuizen, komt dat door het kabinet. U doet aan woordspelletjes en de mensen thuis merken dat ze minder krijgen', vertelde de SP-voorman. Maar Pechtold reageerde scherper en verweet Roemer goede sier te maken zonder feiten te noemen.

'Als de heer Roemer de cijfers niet paraat heeft dan lever ik ze graag. 64 miljard naar 71 miljard. Er wordt 7 miljard extra uitgegeven aan de zorg.' Pechtold pakte door: 'Als u anderen iets verwijt dan moet u herkennen dat er 7 miljard meer is uitgegeven aan de zorg.' Roemer probeerde nog dat 'de harde cijfers voor de mensen thuis zijn dat er minder meer uitgeven op het bordje komt voor de mensen die het het hardste nodig hebben, bijvoorbeeld bij de thuiszorg'. De laatste klap was voor Pechtold: 'Roemer doet grote uitspraken zoals 'De mensen thuis zitten te janken', maar eerst weet hij de getallen niet en vervolgens gaat hij met stevige termen de mensen thuis bang maken.'

Daarna kamen ook Zijlstra (VVD) en Samsom (PvdA) met soortgelijke verwijten en vroegen direct naar de harde cijfers en begroting van de SP. Na enige - zichtbare - aarzeling gaf Roemer schoorvoetend toe. Dit is debattechnisch een slechte beurt voor de SP.

(Bijdrage van jurylid Donatello Piras)

SP-leider Emile Roemer tijdens de Algemene Beschouwingen. Beeld anp

Proloog - Wilders stunt met Koranvoorstel
'De eerste klap is een daalder waard' gold ook dit jaar voor Wilders. De PVV-voorman maakt er een sport van om voordat de eerste spreker opkomt al het woord te nemen. Dit jaar kwam hij voordat SP-leider Emile Roemer kon beginnen aan zijn eerste termijn met een ordevoorstel om de Koran te verwijderen van de tafel in de Tweede Kamer. De Kamervoorzitter weigerde dit met verwijzing naar een eerder debat en toen verkoos Wilders de hoofdelijke stemming. Retorisch was het niet erg hoogdravend maar hij had in ieder geval een stuntje te pakken.

(Bijdrage van jurylid Donatello Piras)

PVV-leider Geert Wilders vraagt een hoofdelijke stemming aan over het verwijderen van de Koran van de tafel van de Kamervoorzitter. Zij heeft daar naast de Koran ook de Bijbel en de Torah liggen. Beeld anp

Voorbeschouwing
De Algemene Beschouwingen leveren altijd wel vuurwerk op. U herinnert zich misschien nog 'doe even normaal, man' of 'miezerig mannetje' (inderdaad, in beide gevallen Geert Wilders, altijd goed voor een stunt). Of CDA-leider Sybrand Buma die vorig jaar PvdA-leider Diederik Samsom toesnauwde: 'Echt, u zoekt het maar uit.' Het kabinet moest het later inderdaad zonder steun van het CDA doen. Dit jaar zijn de onderhandelingen over de begroting al rond, maar hebben de Kamerleden de Provinciale Statenverkiezingen van komend voorjaar in hun achterhoofd.

Ieder jaar reikt het Nederlands Debat Instituut in samenwerking met de Universiteit Leiden na de Algemene Beschouwingen de Debatprijs uit aan de beste debater van het Binnenhof. Vorig jaar ging de prijs naar premier Rutte voor zijn 'meesterschap in maximale welwillendheid'. Weet hij dit jaar zijn titel te verdedigen?

De jury beoordeelt de deelnemers aan het debat op vier onderdelen:

Eigen betoog
De eigen betogen van de deelnemers worden beoordeeld op duidelijkheid en aantrekkelijkheid. Het is belangrijk dat de debater in staat is om in zijn eigen betoog voor de gemiddelde Nederlander helder en boeiend uiteen te zetten wat de visie van zijn partij op de staat en de toekomst van het land is, waar zijn partij voor staat en hoe dit zich onderscheidt van andere partijen.

Reactievermogen
De beantwoording van interrupties wordt beoordeeld op basis van hoe goed een debater in staat is om vragen kort en effectief te beantwoorden zonder de regie over zijn eigen betoog te verliezen.

Interrupties
Hier wordt gekeken naar hoe goed de debater in staat is om kort en bondig de kern van de redenering en/of het standpunt van een opponent aan het wankelen te brengen.

Aanwezigheid en stijl
Tot slot worden de deelnemers beoordeeld op hun aanwezigheid tijdens het debat. Van fractieleiders mag verwacht worden dat zij in de volle breedte van politieke thema's deelnemen aan het debat en inzicht geven in de standpunten van hun partij. Ook wordt hun stijl van debatteren beoordeeld. Scherpte, humor en spitsvondigheid zijn belangrijke bestanddelen van overtuigingskracht. Tegelijkertijd moet altijd respectvol met opponenten worden omgegaan.

Vorig jaar won premier Rutte de Debatprijs voor zijn 'meesterschap in maximale welwillendheid'. Beeld anp

Het oordeel live
Voor de Volkskrant geven juryleden Roderik van Grieken en Donatello Piras live retorische analyses van de ontwikkelingen tijdens het debat. Na elke inbreng en bij memorabele clashes tussen politici geven zij een analytische recensie. Vandaag gaan de fracties in de Kamer onderling in debat en stellen vragen aan premier Rutte. Morgen reageert Rutte namens het kabinet en kunnen de fractievoorzitters rechtstreeks met hem in debat gaan. Volg het oordeel van de jury hier live.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.