Debater ‘uit het hoofd’ mixte humor met venijn

Hij was anticonfessioneel, anti-autoritair en vermaard om opmerkingen waarmee hij collega-politici tegen zich in het harnas joeg. Hans Gruijters, een van de oprichters van D66, overleed afgelopen weekend....

D 66-politicus Hans Gruijters kwam uit een katholiek gezin, maar was vermaard om zijn anticonfessionele uitspraken. Beroemd is zijn opmerking in 1972, toen hij de christelijke partijen ARP, KVP en CHU vanwege onbetrouwbaarheid als regeringspartners uitsloot: ‘Als ik een confessioneel een hand heb gegeven, tel ik eerst mijn vingers na.’

Gruijters (Helmond, 1931) werd al tijdens zijn studie psychologie en politieke wetenschappen lid van de VVD. Na een periode als gemeenteraadslid, werd hij in 1966 lijsttrekker voor de liberalen in Amsterdam. Hij dankte zijn populariteit aan zijn anti-autoritaire houding, maar was ook bekend omdat hij een (geërfd) café uitbaatte en bij Algemeen Handelsblad als chef van de redactie buitenland werkte.

Hij verprutste zijn kansen op een wethouderschap doordat hij in een interview aankondigde het huwelijk van Prinses Beatrix en Claus niet te willen bijwonen. Dat kwam hem op een veroordeling van de landelijke partijtop te staan. Toen Gruijters ook nog eens het hardvochtige optreden van de politie tijdens de rellen rond het huwelijk aan de kaak stelde, was de maat voor de VVD-top vol.

Met Hans van Mierlo, zijn collega bij de krant, vormde hij D’66, de partij die de verzuiling wenste te doorbreken en de politiek weer bij de burger wilde brengen. ‘Als de toenmalige VVD-top ontvankelijker was geweest voor nieuwe geluiden in de veranderende samenleving, had D66 niet hoeven te ontstaan’, zei hij later.

In 1970 werd Gruijters – die het lijsttrekkerschap aan zich had laten voorbijgaan – statenlid voor D66 in Noord-Holland, vervolgens lid van de Tweede Kamer en in 1973 minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening in het kabinet-Den Uyl.

Hij was een uitstekend debater die de Kamer urenlang uit het hoofd kon toespreken. Kamervoorzitter Vondeling vond dat niet passend en zou hem, zo wil de anekdote, hebben verordonneerd van papier te spreken. Gruijters had daarna altijd een blanco vel in de hand.

Voordat zijn ministerschap om was, zei hij niet te willen terugkeren. Met zijn onverbloemde uitspraken (waarmee hij vaak de spijker op de kop sloeg) had hij zich niet geliefd gemaakt. In 1980 werd hij burgemeester van Lelystad, een troostprijs voor het mislopen van de post van commissaris van de koningin in Utrecht. Hij bleef zestien jaar burgemeester in Lelystad nadat hij ook in de strijd voor ‘CdK’ Flevoland was gesneuveld.

Ook in D66-kring raakte hij omstreden: in 1993 stelde hij in een tv-uitzending dat er in Nederland geen plaats meer is voor asielzoekers. Van Mierlo wees hem terecht. In 1996 ging hij met pensioen, tot opluchting van de raadsleden die hij had gebruuskeerd. Gruijters was sinds vorig jaar geen D66-lid meer, de partij die haar bestaan mede te danken heeft aan Gruijters politieke durf en inzicht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden