Debat nodig over karakter Europa

De EU gaat met Turkije praten over toetreding. Maar volgens Jules Maaten moet eerst gedebatteerd worden over het karakter van Europa....

De kritiek op het ontbreken van een nationaal debat over de uitbreiding van de Europese Unie (EU) is nog niet verstomd, of een nieuwe kandidaat lidstaat verschijnt aan de horizon. Turkije. Op de Europese Top in Kopenhagen is het besluit daarover eigenlijk al gevallen.

Met het inslaan van deze richting ziet de bevolking van de Europese Unie zich opnieuw voor een voldongen feit geplaatst. Hebben we niet geleerd van de huidige uitbreiding? In Kopenhagen besloot men serieus met Turkije te gaan praten als het in december 2004 aan de politieke criteria voor toetreding voldoet. Daarmee is een koers gekozen die moeilijk om te buigen is. Zo lijkt de fundamentele discussie over het karakter van de EU omzeild te zijn.

De vraag gaat verder dan of Turkije wel of niet voldoet aan de formele criteria. De zeventig miljoen Turken zouden grote invloed gaan uitoefenen op Europese regelgeving. Turkije zou het op één na grootse land van de Unie worden. Dat betekent nogal wat. Bovendien: een groot deel van het land ligt buiten Europa. Wat betekent dat straks voor een mogelijke aanmelding van Rusland, dat ook goeddeels buiten Europa ligt?

Het is duidelijk dat de EU met Russische toetreding helemaal niet uit de voeten zou kunnen. De EU is aan een nog verdere uitbreiding niet toe. Ondoorzichtigheid, inefficiëntie en gebrek aan democratische controle plagen de besluitvorming in de huidige Unie. Ook het landbouwbeleid, het structuurbeleid en het cohesiebeleid van de Unie zijn niet berekend op dergelijke uitbreidingen. Er is nog te veel te hervormen binnen Europa zelf.

Volgens de Kopenhagen-criteria moet een nieuwe lidstaat van de Europese Unie tenminste de democratische rechtsorde en het vrije-marktmechanisme respecteren. Dit is een open deur. Elke lidstaat moet immers aan de criteria voldoen, maar niet iedereen die aan de criteria voldoet, moet daarmee ook in de EU. Ligt Turkije wel in Europa?

Australië zou een goede kans maken als alleen naar de feitelijke voorwaarden gekeken werd. Voorstanders van uitbreiding bijten zich vast in de criteria en gaan daarmee voorbij aan de principiële discussie over het karakter van de EU.

De Europeanen krijgen geen tijd om na te denken over wat zij willen met Europa. Een politieke grootmacht of een vrijhandelszone? Verbreden of verdiepen? Het zou goed zijn om na het huidige proces van verbreding, eerst rustig de balans op te maken en voorrang te geven aan de kwaliteit van de interne samenwerking. Die moet democratisch en slagvaardig zijn. De Europese top in Kopenhagen werkte in de omgekeerde richting.

Wij dienen de enige juiste volgorde te hanteren: eerst een debat over het soort Unie dat Europa wil zijn. Pas daarna nadenken of er onderhandelingen met Turkije moeten komen. De EU is geen statisch gegeven. Daarom is het nuttig om over de koers van de EU na te denken. De Europese regeringsleiders dreigen het Europees Parlement en de bevolking voor een voldongen feit te stellen.

Het is nu tijd om de fundamentele discussie over het karakter van de Europese Unie te openen. Laten we niet wachten tot in 2004 alles al vaststaat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden