Debat 'Leitkultur' noodzakelijk

Een gebrekkig cultureel zelfbewustzijn maakt de Duitsers kwetsbaar, zegt Frits Bolkestein. Alleen zelf-bewuste culturen integreren mensen uit niet-westerse culturen...

De ontwikkeling van een Europese Unie van 35 lidstaten of meer maakt de idee van een Europese federatie tot een mythe en levert een veelvolkeren unie van natiestaten op. Duitsland behoort tot van de belangrijkste natiestaten, maar het heeft moeite zichzelf als zodanig te manifesteren. Zodra het gaat over identiteit en cultuur verliezen veel Duitsers hun zelfverzekerdheid en nemen zij een defensieve houding aan. Juist dat maakt Duitsland nu kwetsbaar.

Dit culturele deficit kwam duidelijk aan het licht toen de fractievoorzitter van de Duitse christendemocraten in de Bondsdag, Friedrich Merz, in 2000 het woord deutsche Leitkultur in de mond nam. Hij zei:

'Einwanderung und Integration kn auf Dauer nur Erfolg haben wenn sie die breite Zustimmung der Bevrung findet. Dazu geh dass Integrationsfgkeit auf beide Seiten besteht: das Aufnahmeland muss tolerant und offen sein, Zuwanderer, die auf Zeit oder auf Dauer bei uns leben wollen, m ihrerseits bereit sein, die Regeln des Zusammenlebens in Deutschland zu respektieren.'

Hij noemde dat: die freiheitliche deutsche Leitkultur. Merz kreeg daarna enorme kritiek te verduren (. . .). Hij haalde zijn inspiratie bij de van oorsprong Syrische islamkenner en islamiet professor Bassam Tibi, die stelde dat allochtone groepen in Duitsland de Duitse cultuur als Leitkultur moesten aanvaarden. Het is al opmerkelijk dat een islamiet de Duitsers oproept in hun eigen land hun eigen cultuur als richtinggevend te zien. Dat zal in Frankrijk of Groot-Brittanniiet snel gebeuren.

Tibi publiceerde het boek Europa ohne Identit Hij verwees naar de crisis in de multiculturele samenleving en gaf de oorzaak van het culturele deficit aan: 'Aufgrund ihrer Vergangenheit verbieten sich die Deutschen ein Konzept zur Integration von Fremden, das eine Leitkultur als Wertekonsens Demokratie und Zivilgesellschaft verbindlich macht.'

Volgens Tibi is er bij een veelheid aan nationaliteiten en culturen, zoals op het ogenblik in Duitsland en hetzelfde geldt voor Nederland een leidende cultuur nodig om te voorkomen dat zich een islamitische parallelle maatschappij ontwikkelt waarin essenti Europese waarden niet gelden. Hij stelde: 'Nur wenn die europche Zivilisation zu ihren demokratischen, liberalen Werten als Orientierung steht und diese verteidigt, kann sie Migranten aus nicht-westlichen Zivilisationen eine Leitkultur der Integration bieten. Wenn die Europ keine Leitkultur haben wollen, bieten die Zuwanderer, vor allem die Islamischen, ihre eigene Kultur als Alternative.'

Volgens Tibi kan de islamin Europa alleen integreren indien er een sterke Leitkultur is die islamieten aanzet tot een moderne interpretatie van hun geloof. Een 'euro-islam' is verenigbaar met de Europese cultuur en het beste wapen tegen islamitische fundamentalisten. De kernvraag is volgens hem welke vorm van islam zich in Europa vestigt: de euro-islam of de shari'a-islam?

Europa staat inderdaad op een kruispunt. En daarmee ook Duitsland. Ik ben een tegenstander van het cultuurrelativisme dat de pleitbezorgers van een multiculturele samenleving dikwijls inroepen, om inbreuken op essenti waarden van de christelijke, joodse en humanistische beschaving te rechtvaardigen. Essenti waarden zijn burgerlijke vrijheden, de integriteit van het lichaam, de gelijkwaardigheid van man en vrouw, of de scheiding van kerk en staat. Als deze Europese waarden in botsing komen met beginselen uit een andere cultuur, dan gaan de Europese waarden voor.

Kortom: vrouwenbesnijdenis, polygamie of lijfstraffen mogen niet worden getolereerd. Een Europees land moet de prioriteit van de essenti waarden afdwingen en niet een soort gedoogzone toestaan, waarin een andere cultuur die eigen praktijken toch kan voortzetten. Als een bepaling uit de shari'a strijdig is met de Duitse Leitkultur, dan primeert de laatste. Daarvoor hoeft een Duitser zich niet te schamen.

In Duitsland wekt die discussie onbehagen op, maar in veel andere landen spreekt dat vanzelf. De Franse regering heeft onlangs besloten het dragen van hoofddoeken op scholen te verbieden. In Frankrijk is de t lae een fundament van de Franse staat en van de republikeinse waarden die elke burger behoort te respecteren. Geen enkele Fransman voelt zich beschaamd de eigen cultuur als Leitkultur voor te stellen.

Alleen zelfbewuste culturen kunnen mensen uit niet-westerse culturen integreren. De VS laten zien dat het natiebesef niet is beperkt tot een ras, huidskleur, godsdienst of afkomst. De VS is een smeltkroes en toch een natie, voor mensen met een Europese, Afrikaanse, Aziatische, Mexicaanse, joodse of islamitische achtergrond. Een Oostenrijker uit Steiermark kon er zelfs gouverneur van Californiorden, de zesde economie ter wereld. Europeanen lachen daar vaak om, maar in de VS is dat onderdeel van de American Dream. In Amerika is identiteit geen probleem, omdat men daar durft uit te komen voor de eigen waarden.

Het debat over de Leitkultur is in wezen een debat over de kernwaarden die onze hele samenleving moet binden. Hoe kunnen wij een dialoog aangaan met andere culturen, als wij niet meer durven uit te komen voor onze eigen cultuur? Hoe kunnen wij anderen begrijpen als we zelf niet meer weten wie we zijn? Duitsland heeft een rijke cultuur en het is de grootste natie in het centrum van Europa. Europa heeft in zijn midden een zelfbewuste Duitse cultuur nodig, een uitnodigende, wervende en integrerende cultuur. Dit moderne Duitsland moet daar geen complexen over hebben. Integendeel, de Duitse Leitkultur heeft nieuwkomers uit andere culturen veel te bieden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden