Debat-Dolmatov - Teeven overleeft debat, maar moet vertrouwen terugwinnen

Een week geleden oordeelde de Inspectie voor Veiligheid en Justitie dat in de zaak van de Russische asielzoeker Aleksandr Dolmatov veel fouten zijn gemaakt. Op 17 januari pleegde Dolmatov zelfmoord in het detentiecentrum in Rotterdam. Vandaag legde staatssecretaris Teeven van Asiel verantwoording af aan de Tweede Kamer. Hij mag aanblijven, maar het vertrouwen in hem heeft een flinke deuk opgelopen. Volkskrant.nl deed live verslag van het debat. Lees het hieronder terug.

Staatssecretaris Fred Teeven van Veiligheid en Justitie schudt handen met Kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg na afloop van het debat over de zaak-Dolmatov in de Tweede Kamer. Beeld anp

Staatssecretaris Teeven van Asiel overleefde vanavond een motie van wantrouwen, maar hij zal zijn uiterste best moeten doen om het vertrouwen terug te winnen. Een derde van de Kamer wilde niet met de staatssecretaris verder. CDA, D66, GroenLinks, ChristenUnie en de Partij voor de Dieren steunden de motie van wantrouwen die was ingediend door de SP.

Zelfmoord
Ruim dertien uur debatteerde het parlement vandaag over de zelfmoord van de Russische asielzoeker Aleksandr Dolmatov en de gemaakte fouten van organisaties in de vreemdelingenketen die aan zijn dood vooraf gingen. De Russische activist had helemaal niet in bewaring moeten zitten, eenmaal in detentie hij had geen toegang tot zijn advocaat en kreeg hij niet de medische zorg die hij nodig had.

Dolmatov vreesde dat hij in Rusland vervolgd zou worden door de autoriteiten. Op 17 januari zag hij geen uitweg meer en pleegde zelfmoord in het detentiecentrum in Rotterdam. Meerdere asielaanvragen waren afgewezen. Eén van de redenen daarvan was dat in het computersysteem van de IND het vakje 'verwijderbaar' ten onrechte was aangevinkt.

Incident
Vandaag stond staatssecretaris Teeven ter verantwoording in de Tweede Kamer. Hij bood zijn excuses aan en zei politiek verantwoordelijk te zijn. Maar de dood van Dolmatov was in zijn ogen een incident en de gemaakte fouten waren geen structuurfouten. Hij vroeg aan de Kamer om aan te mogen blijven en te bewijzen dat hij het beleid kan verbeteren. De VVD-staatssecretaris kreeg steun van coalitiepartijen VVD en PvdA, maar verloor het vertrouwen van SP, CDA, D66, GroenLinks, ChristenUnie en Partij voor Dieren.

Voor het debat waren drie termijnen nodig en meerdere schorsingen, waarin de fracties intern en onderling overlegden. Teeven zegde uiteindelijk toe dat er een onafhankelijk onderzoek komt door de Onderzoeksraad voor Veiligheid naar het vreemdelingenbeleid om zulke tragische voorvallen in de toekomst te voorkomen.

Coalitiepartner PvdA drong aan op een humaner vreemdelingenbeleid. De partij pleit voor een 'streng maar rechtvaardig en humaan' beleid. Het is aan Teeven om dat waar te gaan maken.

18 april 2013, 21:58

Schorsing

Het debat is even geschorst.

18 april 2013, 21:28

Staatssecretaris Fred Teeven van Veiligheid en Justitie blijft aan nu tweederde van de Kamer hem steunt.

Teeven voelt zich niet beschadigd door het debat over de kwestie-Dolmatov, zei hij na afloop. Hij is volgens eigen zeggen 'geen aangeschoten wild'. De motie van wantrouwen werd door twee derde van de Kamer afgekeurd. Dat is hem voldoende, al had hij liever gezien dat er nog meer Kamerleden tegen de motie van wantrouwen hadden gestemd. Hij had om vertrouwen gevraagd om duidelijkheid te verkrijgen. Met de hoofdelijke stemming was hij blij, omdat niets duidelijker is dan dat.

Beeld anp

18 april 2013, 21:13

Motie Thieme

De vertrouwensmotie van Marianne Thieme is verworpen. Nul leden stemden voor, 144 leden tegen.

Thieme vroeg de motie aan om nog eens extra duidelijkheid te vragen over wat de Tweede Kamer van de zaak-Dolmatov vindt. Zelf wil de partij het vertrouwen in Teeven opzeggen door middel van een motie van wantrouwen.

De meeste collega's van andere partijen vinden dat de Partij voor de Dieren een loopje met het debat neemt en een spelletje speelt. Maar volgens Marianne Thieme van de Partij van de Dieren is onduidelijkheid iets waardoor de bevolking 'tabak' krijgt van de politiek. Daarom wil ze met een motie van vertrouwen nog eens laten zien hoe iedereen er tegenover staat.

Uit reacties bleek dat dat veelal was omdat de motie als flauwekul en niet gepast werd beschouwd. 'Poppenkast', vatte 50PLUS bondig samen.

Beeld anp

18 april 2013, 21:12

Verworpen

De motie van wantrouwen tegen staatssecretaris Teeven is verworpen. Voor de motie van Gesthuizen hebben 48 mensen voor gestemd en 96 mensen tegen.

Een vrij ruime minderheid stemde voor: SP, CDA, D66, GroenLinks, ChristenUnie en Partij voor Dieren. De stemverhouding was 48 voor de motie van wantrouwen en 96 tegen. Dat Teeven had gezegd geen genoegen te nemen met het voordeel van de twijfel was voor onder meer D66 en CDA een extra motief om de motie van wantrouwen te steunen. Die was ingediend door SP, GroenLinks en Partij voor de Dieren.

18 april 2013, 20:49

Thieme: ongebruikelijk

De Partij voor de Dieren heeft ook nog een motie van vertrouwen ingediend tegen Teeven, om nog eens extra duidelijkheid te vragen over wat de Tweede Kamer van de zaak vindt. Zelf wil de partij het vertrouwen in Teeven opzeggen door middel van een motie van wantrouwen.

De meeste collega's van andere partijen vinden dat de Partij voor de Dieren een loopje met het debat neemt en een spelletje speelt. Maar volgens Marianne Thieme van de Partij van de Dieren is onduidelijkheid iets waardoor de bevolking 'tabak' krijgt van de politiek. Daarom wil ze met een motie van vertrouwen nog eens laten zien hoe iedereen er tegenover staat.

Alexander Pechtold van D66 spreekt van 'een spelletje'. Hij raadt Thieme de motie af. 'Stop hiermee'.

18 april 2013, 20:47

50Plus

De fractie van 50Plus spreekt het volledige vertrouwen in de staatssecretaris uit.

18 april 2013, 20:46

CDA

Ook het CDA steunt de motie van wantrouwen.

18 april 2013, 20:42

ChristenUnie

De ChristenUnie vindt dat Teeven de eer aan zichzelf moet houden. Ze twijfelen niet aan de maatregelen die Teeven voorstelt. 'Onder zijn politiek verantwoordelijkheid is er wel wat gebeurt. De zaak Dolmatov stond niet op zichzelf. Dit had niet mogen gebeuren, maar is wel gebeurd. Het handelen van overheid in in diskrediet gebracht.'

18 april 2013, 20:34

D66 en SGP

Ook Kamerlid Schouw van D66 zegt de motie van wantrouwen te steunen. Over de motie zal hoofdelijk worden gestemd.

SGP steunt de motie van wantrouwen niet. Kees van der Staaij: 'Wij hebben volledig vertrouwen in de staatssecretaris. Ik zeg er bewust bij dat dit type fouten niet opnieuw mogen gebeuren.'

Beeld anp

18 april 2013, 20:30

Derde termijn

Het debat gaat weer beginnen. Voorzitter Anouchka van Miltenburg heropent de vergadering. Halbe Zijlstra van de VVD neemt het woord. 'Wij hebben al het vertrouwen in het functioneren van de heer Teeven.'

18 april 2013, 20:27

Motie van wantrouwen

De SP dient bij monde van Sharon Gesthuizen een motie in die het vertrouwen in de staatssecretaris opzegt. De motie is ook ondertekend door GroenLinks en Partij voor de Dieren.

Jeroen Recourt van de PvdA zegt dat er wel vertrouwen is in de staatssecretaris. 'Het vertrouwen van de PvdA is vandaag niet weggevallen'. Hij erkende dat er een 'zweepslag' nodig is om de asielketen te verbeteren. Die moet 'streng maar rechtvaardig en humaan' worden.

Gesthuizen zegt: 'Het valt mij op dat de PvdA tevreden is met een onderzoek dat nog niet eens een fractie is van wat er is geëist.'

Beeld anp

18 april 2013, 20:05

Schorsing duurt langer

De Partij van de Arbeid heeft gevraagd om extra tijd. Het debat gaat verder rond half elf.

18 april 2013, 19:16

Geschorst tot 22.05

Er is een einde gekomen aan de tweede termijn. Het debat gaat verder om 22.05 uur met de derde termijn.

18 april 2013, 19:09

Voordeel van de twijfel

Staatssecretaris Fred Teeven wil het vertrouwen van de Tweede Kamer om door te gaan. Het voordeel van de twijfel vindt hij niet genoeg. 'Ik wil geen staatssecretaris zijn die doorgaat met het voordeel van de twijfel. Ik sta voor tal van uitdagingen en dan kun je dat niet hebben. Er is vertrouwen of er is geen vertrouwen. En dan zal ik daar mijn conclusies uit trekken.'

Teeven wil minimaal het volle vertrouwen van de regeringspartijen en liever nog meer.

Beeld anp

18 april 2013, 19:07

Gerard Schouw van D66 zegt dat het onafhankelijke onderzoek een belangrijke concessie is aan de Partij van de Arbeid.

18 april 2013, 19:05

Onderzoeksraad

Er wordt gedebatteerd over de omvang van het onderzoek waarvoor Teeven de Onderzoeksraad wil vragen. Teeven denkt aan zaken als 'menselijke maat, cultuur, samenwerking en discipline in het werk'. Het moet een thematisch onderzoek worden. De onderzoeksraad zegt het verzoek tot onderzoek af te wachten. 'Het werkterrein van de onderzoeksraad is breed', stelt een woordvoerder. Daarna zal de raad beslissen of er een onderzoek wordt gestart, zo zegt hij.

18 april 2013, 18:54

Onderzoek

Teeven wil dat de Raad voor de Veiligheid onderzoek gaat doen naar de vreemdelingenketen. De Raad moet kijken naar kwetsbaarheden in het asielsysteem, de overdracht van informatie tussen afdelingen, naar de cultuur binnen de keten en de veiligheid van de vreemdelingen.

Linda Voortman van GroenLinks zegt een onderzoek te willen over de gehele keten, niet enkel op specifieke punten. Teeven zegt in reactie hierop dat hij niet wil dat het onderzoek de uitvoering 'verlamt'.

18 april 2013, 18:34

Teeven voegt toe dat hij niet vindt dat het asielbeleid op dit moment 'inhumaan' is. 'De menselijke maat is wel uit het beleid verloren gegaan. De onverschilligheid moet eruit.' De staatssecretaris is bereid om te kijken naar 'alternatieven'.

18 april 2013, 18:31

Staatssecretaris Teeven

Staatssecretaris Teeven begint met de beantwoording van de vragen van de Kamer. Teeven bedankt voor de inbreng van de Kamerleden in de tweede termijn. 'Ik ben van mening dat beleid streng en rechtvaardig moet zijn, maar tegelijkertijd hoort daar ook bij dat we zorgvuldig moeten zijn op de persoon. Als we kijken naar de persoon Dolmatov, dan heeft heeft dat er aan ontbroken. Dat maakt het ook zo wrang.'

Beeld anp

18 april 2013, 18:11

Korte schorsing

Staatssecretaris Teeven heeft een kwartier de tijd gevraagd om zijn beantwoording te kunnen voorbereiden. Rond 20.25 uur zal het debat verdergaan.

18 april 2013, 18:02

Partij voor de Dieren

De Partij voor de Dieren vindt het Nederlandse vreemdelingenbeleid onacceptabel. 'In de afgelopen jaren is in Nederland een sfeer ontstaan alsof asielzoekers niet hard genoeg kunnen worden aangepakt. Het bureaucratisch en technocratisch handelen waardoor levens verwoest worden, dat is wat ter discussie staat.' Volgens Marianne Thieme is het beleid erop gericht om angst aan te jagen.

Thieme gaat haar standpunt niet herzien. Ze wil dat de staatssecretaris opstapt. 'Ik roep de staatssecretaris nogmaals op de eer aan zichzelf te houden.'

Thieme (rechts) in gesprek met Gesthuizen van de SP Beeld ANP

18 april 2013, 17:59

50Plus

Norbert Klein zegt te zijn getroffen door de oprechtheid waarmee de staatssecretaris zijn eerste termijn begon. 'Vervolgens in het vervolg van het betoog bekroop ons de vraag: is hier sprake van een incident of is de dood van Dolmatov een gevolg van structurele fouten?' Ook 50Plus wil een onafhankelijk onderzoek naar de vreemdelingenketen.

18 april 2013, 17:57

PVV

Sietse Fritsma zegt dat het duidelijk is dat er in de zaak Dolmatov grote fouten zijn gemaakt waarvoor staatssecretaris Teeven verantwoordelijk is. 'De staatssecretaris is door het stof gegaan en heeft verbeteringen aangekondigd. Op grond van deze beantwoording ziet de PVV onvoldoende reden om een eventueel nog komende motie van wantrouwen te steunen.'

18 april 2013, 17:54

CDA

Volgens Eddy van Hijum heeft het vertrouwen in de zorgvuldigheid een deuk opgelopen. 'Mijn fractie heeft waardering voor het feit dat de staatssecretaris hier vandaag uitgebreid verantwoording heeft afgelegd.' Wel heeft het CDA nog vragen over waarom de staatssecretaris er zelf voor kiest aan te blijven in plaats van consequenties te verbinden aan de gemaakte fouten. 'Wij zouden graag scherper van hem horen waarom hij degene is die dat vertrouwen zal gaan herstellen.'

CDA-Kamerlid Eddy van Hijum Beeld ANP

18 april 2013, 17:54

ChristenUnie

De ChristenUnie wil alleen nog van de staatssecretaris weten of met zijn keuze om aan te blijven het vertrouwen voldoende hersteld kan worden.

18 april 2013, 17:49

SGP

Kees van der Staaij vindt dat de fouten de foutenmarge ver te boven gaan. 'De rechtmatigheid is hier in het geding. Die man had gewoon niet vast mogen zitten.' De SGP vindt het goed dat de staatssecretaris politiek verantwoordelijkheid heeft genomen. Hij heeft nog enkele vragen: 'Hoe zit het met de causaliteit tussen de fouten van de overheid en het overlijden van Dolmatov?' Ook wil hij weten hoe lang er al bekend was dat er fouten zaten in het computersysteem.

De vraag blijft: 'Soms is behalve optreden, ook aftreden geboden. Bij zodanige fouten waarbij je zegt: dit had niet mogen gebeuren onder toezicht van de overheid.' Daarover wil Van der Staaij nog eens heel scherp de overwegingen van Teeven horen.

18 april 2013, 17:46

GroenLinks

Linda Voortman spreekt namens GroenLinks: 'De staatssecretaris spreekt van incidenten, structurele incidenten, maar desalniettemin incidenten.' GroenLinks vindt dat het overlijden van Dolmatov een 'kantelpunt' in het asielbeleid moet zijn, 'van getallen naar mensen'.

GroenLinks-Kamerlid Linda Voortman Beeld ANP

18 april 2013, 17:42

D66

Gerard Schouw spreekt waardering uit voor de excuses van de staatssecretaris. Maar, zegt hij, 'daarna veranderde de houding van de staatssecretaris drastisch. Tien minuten deemoed en daarna een relaas over fouten. Het is een incident, zegt hij. We zijn nog niet overtuigd van het antwoord dat de staatssecretaris in eerste termijn heeft gegeven en van zijn aanpak.' Ook vindt D66 de zelfreflectie van de staatssecretaris te dun. 'Wat heeft hij fout gedaan? Wat zou hij in de toekomst echt anders doen?'

D66 wil een echt onafhankelijk onderzoek en dat het aantal vreemdelingen binnen twee jaar gehalveerd wordt van 6000 naar 3000.

18 april 2013, 17:29

PvdA

Jeroen Recourt kent de vreemdelingenketen, hij was er eerder in werkzaam. Hij dankt de staatssecretaris voor de beantwoording en spreekt ook het vertrouwen uit dat Teeven in de toekomst verbeteringen kan doorvoeren. Hij wil nog wel toezegging van de staatssecretaris dat die onderzoek gaat doen naar de hele keten.

Gesthuizen van de SP wil weten van Recourt hoe hij tevreden kan zijn over allerlei maatregelen als je zegt dat daarmee een verkeerde cultuur is ontstaan. Recourt: 'Ik heb het over maatregelen die genomen zijn na het kritische rapport van de inspectie. Ik heb er vertrouwen in dat de staatssecretaris dat goed gaat doen, dit gaat hem niet nog een keer overkomen. Mijn vraag aan de staatssecretaris is dat los van de fouten de voedingsbodem niet goed is.' Recourt hoopt op een humaner asielbeleid.

Gerard Schouw van D66 vraagt aan Recourt of de PvdA ook het aantal vreemdelingen in bewaring wil terugdringen. Recourt: 'Een volmondig ja.'

De PvdA'er zegt dat de nadruk te veel heeft gelegen op het strenge beleid. 'De lijn van de PvdA in het vreemdelingenbeleid is streng en humaan.' Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren vraagt aan Recourt of hij tevreden is met een sorry. Recourt: 'Thieme neemt een voorschot op de derde termijn. We willen eerst nog een reactie van de staatssecretaris. In derde termijn zullen we een eindoordeel geven.'

Recourt van de PvdA op de achtergrond Beeld ANP

18 april 2013, 17:27

SP

Gesthuizen van de SP voelt grote teleurstelling. 'De staatssecretaris heeft gezegd dat hij vindt dat het nodig is dat ambtenaren meer hart voor de zaak moeten krijgen. Hij wenst de trap wel schoon te vegen, maar dat hij onderaan begint. Oneerlijk, maar ook dubbelhartig. Wel je ambtenaren een veeg uit de pan geven, maar zelf blijven zitten.'

Gesthuizen vindt maar één conclusie mogelijk: 'Staatssecretaris, stap op.'

Gesthuizen op de voorgrond, in debat met staatssecretaris Teeven van Asiel Beeld ANP

18 april 2013, 17:25

VVD

Van der Steur noemt het debat van vandaag 'goed en diepgaand'. De VVD waardeert de excuses van Teeven. De VVD-fractie komt tot de conclusie dat de staatssecretaris het vertrouwen houdt van de VVD-fractie.

Staatssecretaris Teeven op de voorgrond, op de achtergrond Ard van der Steur van de VVD Beeld ANP

18 april 2013, 17:23

Nadere vragen

Na overleg is gebleken dat een aantal fracties nadere vragen hebben aan staatssecretaris Teeven. Dat betekent dat er na de tweede termijn nog eens fractieoverleg volgt en uiteindelijk een derde termijn met daarin alleen moties.

Staatssecretaris Teeven in de Kamer Beeld ANP

18 april 2013, 17:17

Tweede termijn

Het debat staat op het punt verder te gaan. De Kamerleden melden zich weer bij de voorzitter voor kort overleg.

18 april 2013, 17:06

Geschorst tot 19.15 uur

Op verzoek van een aantal oppositiepartijen is het debat een kwartier extra geschorst. Bijna de voltallige oppositie is in gezamenlijk beraad over het vervolg van het debat. Als de oppositie alsnog wil dat Teeven vertrekt, wordt het voor coalitiepartijen VVD en PvdA moeilijk om hun bewindspersoon te blijven steunen. Mogelijk moet Teeven dan alsnog concluderen dat er te weinig vertrouwen in hem is om aan te blijven.

18 april 2013, 15:31

Geschorst tot 19.00 uur

Om 19.00 uur gaat het debat verder. Dan moet blijken of de Tweede Kamer nog genoeg vertrouwen heeft in staatssecretaris Teeven of dat zij hem wegsturen.

18 april 2013, 15:22

Einde eerste termijn

De eerste termijn van het debat zit erop. De Kamerleden overleggen met voorzitter Van Miltenburg over het vervolg van het debat. De fracties zullen eerst in beraad gaan over de kwestie en daarna in de tweede termijn hun antwoord geven op de vertrouwensvraag: kan de staatssecretaris aanblijven of zijn de gemaakte fouten dusdanig ernstig dat hij als politiek verantwoordelijke moet opstappen?

Staatssecretaris Teeven meent de juiste man te zijn om verbeteringen door te voeren in het vreemdelingenbeleid. Hij vindt dat er sprake is van een tragisch incident, maar niet van structurele fouten in de asielketen. Hij laat aan de Kamer over of zij hem wegsturen of niet.

Staatssecretaris verschijnt na de lunchpauze weer in de Tweede Kamer Beeld ANP

18 april 2013, 15:15

Vertrouwensvraag

Kamerlid Schouw van D66 vat het zo samen: 'De komende paar uur ligt die vertrouwensvraag ook voor in de fracties. De staatssecretaris is politiek verantwoordelijk, maar daarop volgen geen consequenties omdat hij vindt dat hij de beste man is om verbeteringen door te voeren.' Teeven zegt zelf niet te kunnen oordelen of hij de beste man daarvoor is, maar wel denkt dat hij in staat is de verantwoording nog te dragen.

SGP-Kamerlid Van der Staaij vraagt zich af: 'Er zijn dingen die de normale foutmarge te boven gaan. We moeten op de meest stellige manier tot uiting brengen: dit had niet mogen gebeuren.' Teeven zegt daarmee ook geworsteld te hebben en die vraag nu over te laten aan de Kamer.

Jeroen Recourt van de PvdA zegt te waarderen dat staatssecretaris Teeven het debat is aangegaan met de Kamer.

Staatssecretaris Teeven slaat een hand voro de ogen wanneer hij wordt geïnterrumpeerd door Sharon Gesthuizen van de SP Beeld ANP

18 april 2013, 15:04

Verantwoording

De staatssecretaris is bijna aan het einde van zijn betoog. Hij komt bij de vraag wat de consequenties voor hem zijn als politiek verantwoordelijke.

Teeven: 'In deze concrete casus erken ik dat er onzorgvuldig is gewerkt op verschillende momenten op verschillende onderwerpen.' Teeven zegt dat hij zijn verantwoordelijkheid als staatssecretaris allesbehalve lichtvaardig opvat. 'Het is om die reden dat ik ook vandaag hier sta. Maar bij het invullen van mijn verantwoordelijkheid gaat het ook om het doorvoeren van oplossingen en verbeteringen. De maatregeleningen die ik voorsta kunnen ertoe leiden dat zo'n incident zich in de toekomst niet zal herhalen. Daar kunt u mij aan houden en mij op afrekenen.'

Op vragen van Sharon Gesthuizen van de SP zegt Teeven dat hij pas in de tweede termijn kan antwoorden op de vertrouwensvraag: blijven of niet. 'Het is aan uw beoordeling in tweede termijn of ik voldoende vertrouwen krijg om die verbetermaatregelen ook door te voeren. Ik denk dat ik dat kan. Ik ken dit veld heel goed van veiligheid en justitie en weet wat er mis is gegaan. Maar het is aan uw Kamer om daar een uitspraak over te doen.'

Staatssecretaris Teeven Beeld ANP

18 april 2013, 14:57

Onafhankelijk onderzoek

Verschillende oppositiepartijen pleiten nu voor een onafhankelijk onderzoek naar de hele vreemdelingenketen. Teeven ziet dat niet zitten, hij meent dat de eigen inspectie van het ministerie zelf de praktijk goed kan evalueren.

De staatssecretaris herhaalt dat in de zaak Dolmatov sprake is van een incident dat tot stand kwam door een unieke samenloop van omstandigheden. Hij herhaalt dat hij politiek verantwoordelijk is en dat van fouten moeten worden geleerd. Wel zegt Teeven: 'De verantwoording aan uw Kamer is geen doel op zich, ik denk dat het een middel is. Het draagt eraan bij dat mensen en organisaties weer zo goed mogelijk gaan functioneren.'

Staatssecretaris Teeven op de voorgrond, op de achtergrond Ard van der Steur van de VVD Beeld ANP

18 april 2013, 14:53

De staatssecretaris lijkt zich niet op te maken voor een vertrek uit de politiek. Na het debat te zijn begonnen met excuses en het ruimhartig toegeven van fouten die zijn gemaakt onder zijn verantwoordelijkheid, vervolgde hij zijn betoog met het verdedigen van wat er volgens hem allemaal goed gaat in het vreemdelingenbeleid. Ja, er zijn fouten gemaakt, maar van structurele fouten is volgens Teeven geen sprake. SP-leider Roemer van de SP vraagt zich op Twitter af waar het zelfvertrouwen van de staatssecretaris vandaan komt.

18 april 2013, 14:47

Staatssecretaris Teeven

Gerard Schouw van D66 zegt de behoefte te hebben aan een onafhankelijk onderzoek naar falen in de vreemdelingenketen. Teeven zegt de verbeteringen goed te laten evalueren door de Inspectie voor Veiligheid en Justitie. De staatssecretaris wil geen steun verlenen aan een onafhankelijke commissie.

Oppositiepartijen voelen staatssecretaris Teeven aan de tand Beeld ANP

18 april 2013, 14:26

Staatssecretaris Teeven

Teeven zegt op vragen van de kamer dat in detentiecentrum Rotterdam 40 uur per week een huisarts aanwezig is en dat het centrum daarmee voldoet aan de norm van de Inspectie voor de Gezondheidszorg.

Recourt van de PvdA vraagt naar alternatieven voor vreemdelingenbewaring. Teeven: 'Het alternatief is minder mensen in bewaring.' Recourt: 'Maar daar tussenin zit niets, geen enkelband, niets.' De staatssecretares zegt later nog op andere alternatieven terug te komen. 'De borgsom, de meldplicht, dat zou kunnen.'

Voordewind van de ChristenUnie zegt 'een beetje een naar gevoel te krijgen van dit debat'. 'Elk rapport waar we naar vragen, wordt gemakkelijk terzijde gelegd. Ik krijg een gevoel van een kluitje in het riet. Ook de ombudsman heeft geen serieuze reactie gekregen van de staatssecretaris.' Teeven zegt dat de ombudsman kritisch mag zijn, maar dat hij van mening kan verschillen over de uitvoering van het beleid.

Staatssecretaris Teeven Beeld ANP

18 april 2013, 14:02

Staatssecretaris Teeven

De staatssecretaris vervolgt de beantwoording van de vragen uit de Kamer. Na een beetje vuurwerk tussen Teeven en Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren en Sharon Gesthuizen van de SP, laten de Kamerleden de staatssecretaris nu weer een tijd zijn verhaal houden zonder hem te interrumperen.

Staatssecretaris Teeven luistert naar een interruptie van 50Plus-Kamerlid Norbert Klein (rechts) Beeld ANP
Staatssecretaris Teeven in de Kamer Beeld ANP

18 april 2013, 13:48

Staatssecretaris Teeven

Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren vraagt aan Teeven of hij ook echt politieke verantwoordelijkheid neemt of alleen sorry zegt voor de bühne. Teeven: 'Dat is zeker niet voor de bühne. Dit is geen makkelijk beleid, ook voor een staatssecretaris die naar uw oordeel een hard vreemdelingenbeleid voert, is dat buitengewoon tragisch. Ik doe het niet voor de bühne. Dat vind ik jammer dat mevrouw Thieme dat zegt.'

Teeven ziet het onderscheid tussen hem en Thieme: 'Ik vind niet dat er zo veel structureel mis is. Ik ben niet van mening dat er sprake is van inhumaan beleid.'

Gesthuizen van de SP vraagt: 'Wat is er dan? Is er 'een beetje' structureel mis?' Teeven zegt dat hij zichzelf moet gaan herhalen. De informatieoverdracht gaat niet goed, het schort aan de rechtsbijstand en de medische zorg schoot tekort. Verder zegt hij dat er een cultuurverandering moet komen. 'We moeten ervoor zorgen dat mensen betrokken zijn bij hun werk. Die beleidsmaatregelen worden ingezet.'

Teeven wil niet de hele keten over één kam scheren als zijnde onverschillige ambtenaren. 'Zo ken ik mijn mensen niet en zo wil ik ze ook niet wegzetten.'

Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren Beeld ANP

18 april 2013, 13:36

Nog geen conclusie

De staatssecretaris spreekt al ruim een uur met de Kamer, maar vooralsnog is niet duidelijk wat de gevolgen voor hem zullen zijn. Hij heeft zijn excuses aangeboden aan de nabestaanden van Dolmatov en nogmaals gezegd politiek verantwoordelijk te zijn voor de fouten die zijn gemaakt. Tegelijkertijd spreekt Teeven over tal van verbeteringen die sinds 2010 zijn aangebracht in detentiecentra. De casus van Dolmatov is volgens hem een incident. 'Dat vind ik vreselijk, maar het is niet zo dat er geen verbetermaatregelen zijn genomen.'

De oppositiepartijen willen het naadje van de kous weten en vragen naar fouten in het computersysteem Indigo van de IND, de werkcultuur bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst, en of de staatssecretaris van fouten op de hoogte was.

Ook van de kant van de Kamer is nog niet duidelijk wat de partijen precies vinden dat er met de VVD-staatssecretaris moet gebeuren. Coalitiepartijen VVD en PvdA hebben vragen gesteld, maar stellen hun oordeel uit tot de tweede termijn. Oppositiepartijen willen grote veranderingen zien in het vreemdelingenbeleid met meer ruimte voor de menselijke maat en minder mensen in bewaring.

18 april 2013, 13:24

Staatssecretaris Teeven

SP-Kamerlid Gesthuizen vraagt aan de staatssecretaris of hij uitspraken over de zorgvuldigheid van procedures wil terugnemen. Teeven zegt echter dat er sinds 2010 veel is verbeterd in de detentiecentra. 'Ik meen geen opmerkingen te moeten terugnemen. Juist de zorg in detentiecentra is wel beter gewaarborgd.'

Teeven vervolgt zijn verhaal. 'Wat heb ik zelf geweten en op welk moment?' Hij zegt op de dag na de dood van Dolmatov te zijn bijgepraat over wat er was gebeurd. De problemen met het computersysteem waren bij hem al eerder bekend.

Staatssecretaris Teeven in de Kamer Beeld ANP

18 april 2013, 13:03

Staatssecretaris Teeven

Inmiddels staat bijna de voltallige oppositie bij de interruptiemicrofoons. Ook PVV'er Fritsma mengt zich in het debat. Fritsma wil weten of het computersysteem 'Indigo' inmiddels verbeterd is. Teeven: 'We zijn een stuk opgeschoten, maar het is nog niet 100 procent.'

Gesthuizen (SP) telt op: 'Het automatiseringssysteem werkte niet, de werkinstructie was niet goed, de medewerkers deden het niet goed en ook de directie was op de hoogte van wat er fout ging. Hoe heeft de staatssecretaris onderzocht of die 284 andere mensen niet in detentie terecht zijn gekomen?'

Kamerlid Schouw van D66 draait de vraag om: 'Kan de staatssecretaris garanderen dat er geen sprake is van structurele fouten in de vreemdelingenketen?' Teeven zegt dat niet te kunnen uitsluiten. 'Als het gaat over de overdracht van medische informatie van nationale politie naar detentiecentra, dan zijn daar zeker nog verbeteringen in aan te brengen.' Vervolgens wil Schouw weten of die structuurfouten ook in de werkcultuur zitten. Teeven: 'Als het gaat om ambtelijke gemakzucht of onverschilligheid, dan moeten we daar wel wat aan doen. Op die punten heb ik de conclusies overgenomen van de inspectie.'

Teeven staat de Kamer te woord Beeld ANP

18 april 2013, 12:48

Staatssecretaris Teeven

Teeven spreekt over de conclusies van de Inspectie voor Veiligheid en Justitie. 'Ik ben er trots op dat we in een land leven waarin een inspectie van een ministerie zo diepgravend onderzoek kan doen, ook naar het eigen handelen van het ministerie.' Uit het rapport concludeert Teeven nogmaals dat Dolmatov ten onrechte in bewaring is gesteld, geen toegang had tot bijstand en niet de juiste zorg kreeg.

Teeven: 'De lijst met ommissies en fouten is te lang, veel te lang.' Hij wil ingaan op de vraag: 'Wie wist wanneer wat?' Op vragen van Schouw (D66) zegt Teeven dat 'het vinkje' een incidenteel probleem is en geen structurele fout. Schouw verbaast zich daarover: 'Het gedoe rond het vinkje heeft anderhalf jaar geduurd. Dan kan je toch zeggen dat dat een structureel karakter heeft?' Volgens Teeven bestond er onder medewerkers onduidelijkheid over 'het vinkje' waarmee in het systeem kon worden aangeduid of iemand verwijderbaar is of niet. 'Dat is geen structureel probleem, maar een probleem met de werkinstructie.'

Voortman (GroenLinks) wil weten: 'Hoe kan de staatssecretaris spreken van een incident? 284 mensen hebben net als Dolmatov het vinkje verwijderbaar gekregen.' Volgens Teeven heeft het niets te maken met structuurfouten. 'De automatisering was opgelost, maar de werkinstructie nog niet.'

Staatssecretaris Teeven in de Kamer Beeld ANP

18 april 2013, 12:42

Staatssecretaris Teeven

Ook op vragen van Linda Voortman zegt Teeven: 'Het afwijzen van een verblijfsvergunning is niet onbegrijpelijk en ook niet onjuist.'

Jeroen Recourt van de PvdA vraagt zich af waarom de zaak ook onder Teevens voorganger Gerd Leers speciale aandacht kreeg. Dat was volgens Teeven omdat Dolmatov raketbouwer was, een mogelijk bijzondere omstandigheid voor zijn dossier.

18 april 2013, 12:25

Staatssecretaris Teeven

Teeven: 'Er ligt in deze zaak een directe relatie tussen het betreuren van een slachtoffer van suïcide en het onzorgvuldig optreden van de overheid. De conclusies van de inspectie en de aanbevelingen zijn helder, en ik neem ze allemaal over.'

De staatssecretaris vertelt over een brief die hij kreeg van gedetineerden die vastzaten in Rotterdam en die de dood van Dolmatov hadden meegemaakt. Volgens Teeven hebben al die mensen daarna hulp gekregen.

Sharon Gesthuizen van de SP vindt dat de reactie van Teeven op die brief te sumier was. Teeven: 'Er hebben grote verbeteringen plaatsgevonden, dat laat onverlet dat in deze zaak de zorg tekort is geschoten.' Hij zegt dat hij zal toelichten wat er sinds een kritisch rapport van 2009 is gebeurd qua verbeteringen in de detentiecentra.

Linda Voortman van GroenLinks: 'Hoe kan de staatssecretaris volhouden dat, met uitzondering van Dolmatov, de zorg op orde is?' Ze overweegt hierover een motie in te dienen.

Joël Voordewind van de ChristenUnie wil weten of er contacten zijn geweest tussen Nederland en Rusland om de risico's van Dolmatovs terugkeer in te schatten. Volgens Teeven is er contact geweest met het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken. 'De informatie die bekend was, is geverifieerd. Er is gekeken: wat voor straf zou Dolmatov kunnen krijgen in Rusland, een gevangenisstraf of een geldboete? De gerechtvaardigde vrees kon niet worden opgemaakt door de IND. Daar valt geen speld tussen te krijgen.'

Staatssecretaris Fred Teeven Beeld ANP

18 april 2013, 12:14

Staatssecretaris Teeven

Teeven begint met de beantwoording van de vragen. 'Ik waardeer het buitengewoon dat u mij zo snel in de gelegenheid heeft gesteld verantwoording af te leggen over deze schokkende en tragische gebeurtenis, die ook mij diep heeft geraakt.' Hij zegt op alle kritiek te zullen reageren. 'Ik wil dit debat aangrijpen om publiekelijk mijn excuses aan te bieden aan de familie en vrienden van de heer Dolmatov. Die geef ik persoonlijk en die zijn ook gemeend.' Teeven zegt dat de regering in contact zal blijven de komende tijd met de moeder van Dolmatov. 'De Nederlandse regering erkent de juridische aansprakelijkheid. Dat is reden te meer om haar te bezoeken.'

Teeven: 'Als de overheid de zorg heeft voor een jonge man in vreemdelingenbewaring dan weegt die zorgplicht ook zwaar. Dan geldt die verantwoordelijkheid voor allen die in ons land op last van overheidsorganen in hun vrijheid worden beperkt. In deze zaak is het nog eens extra wrang dat er niet eens een juridische titel was om Dolmatov in zijn vrijheid te beperken.' Daarbij komt dat bekend was dat Dolmatov bij zijn opsluiting kampte met depressie, zegt de staatssecretaris. Hij noemt dat 'onacceptabel'. 'Er is sprake van causaliteit in de laatste fase van detentie tot het overlijden van Dolmatov.'

De staatssecretaris vindt dat er ook over schuld gesproken moet kunnen worden. 'Ik accepteer politieke verantwoordelijkheid. Dat heb ik gedaan en dat doe ik nog steeds.'

Volgens Teeven twijfelde de IND niet aan het betoog van Dolmatov, maar wel aan het risico dat hij naar eigen zeggen zou lopen in Rusland.

Staatssecretaris Teeven in de Kamer Beeld ANP

18 april 2013, 12:04

Staatssecretaris Teeven

Eerst zijn de regelingen van werkzaamheden aan de orde. De Kamer bepaalt gezamenlijk welke nieuwe debatten er op de agenda komen. Daarna gaat het debat over Dolmatov verder. Staatssecretaris Teeven zal reageren op de vragen vanuit de Kamer.

Staatssecretaris Teeven in de Kamer Beeld ANP

18 april 2013, 10:40

Lunchpauze

Het debat is geschorst tot 14.00 uur. Dan volgt de eerste beantwoording van staatssecretaris Teeven op de vragen van de Kamer.

Staatssecretaris Teeven in de Kamer Beeld ANP

18 april 2013, 10:33

Partij voor de Dieren

'Wie de berichtgeving in de media volgt, zou kunnen denken dat het debat niet gaat over het lot van Dolmatov, maar over of de staatssecretaris het debat overleeft.' Marianne Thieme spreekt voor de Partij voor de Dieren. 'Stel je voor: ziek zijn en geen toegang hebben tot zorg omdat je in detentie zit in een ver land.'

Volgens Thieme spreekt de staatssecretaris wel over verantwoordelijkheid, maar neemt hij die niet. Ze meent dat de staatssecretaris in dit debat kan gaan zoeken naar een meerderheid in de Kamer. 'Een andere uitkomst zou kunnen zijn dat de staatssecretaris de eer aan zichzelf houdt en zelf de verantwoordelijkheid neemt voor de ernstige fouten in de vreemdeligenketen die onder zijn verantwoordelijkheid plaatsvonden.'

De Partij van de Dieren doet een beroep op Teeven: 'Verbind consequenties aan de gemaakte fouten.'

PvdD-kamerlid Marianne Thieme Beeld ANP

18 april 2013, 10:30

50Plus

50Plus-Kamerlid Norbert Klein zegt op te komen voor mensen die slachtoffer worden van het systeem. 'Terwijl Dolmatov voor zorg en veiligheid was aangewezen op de Nederlandse overheid, heeft hij onder druk van de omstandigheden zich van het leven ontnomen.' Klein houdt het kort, hij stelt een achttal vragen aan de staatssecretaris over de gemaakte fouten en wacht verder de antwoorden af.

50Plus-Kamerlid Norbert Klein Beeld ANP

18 april 2013, 10:24

PVV

Sietse Fritsma van de PVV noemt het overlijden van Dolmatov 'zeer treurig'. 'Alle problemen begonnen op een cruciaal moment: het moment woorop de IND besloot dat Dolmatov geen rechtmatig verblijf had in Nederland en hij in detentie werd gesteld.' Fritsma noemt het computersysteem dat gebruikt wordt, 'een nachtmerrie', 'een grote grabbelton van foutieve informatie'.

De PVV heeft al lange tijd kritiek op de IND, zegt Fritsma. 'Bij de IND is kwantiteit vaak belangrijker dan kwaliteit. Er worden ook vaak in het voordeel van vreemdelingen fouten gemaakt.' Fritsma wil het aantal procedures fors beperken door het aanpakken van het procedure stapelen. 'De werklast van IND moet worden beperkt.'

PVV-Kamerlid Sietse Fritsma Beeld ANP

18 april 2013, 10:18

CDA

Eddy van Hijum van het CDA zegt in zijn betoog dat zorgvuldigheid en humaniteit op papier wel kan bestaan, maar in de praktijk weinig betekenen als daar niet naar wordt gehandeld. 'Het rapport van de inspectie laat zien dat er sprake was van onzorgvuldig handelen en nalatigheid.' Ook Van Hijum verwijst naar de 300 'verkeerde vinkjes' in het computersysteem waardoor mensen als 'verwijderbaar' staan geregistreerd. 'Wat heeft de staatssecretaris gedaan om die systeemfout te corrigeren?'

De CDA-fractie heeft waardering voor het kritische rapport van de inspectie, zegt van Hijum. Maar, wil hij weten, 'hoe wordt de menselijke toetst gewaarborgd?' Hij rondt af. 'De staatssecretaris heeft laten blijken dat de gebeurtenissen hem hebben geraakt. Maar hij maakt ook een verschil tussen toerekenen en aanrekenen. Maar welke consequenties verbindt hij aan de gemaakte fouten?'

Eddy van Hijum van het CDA Beeld ANP

18 april 2013, 10:16

Protest

Terwijl staatssecretaris Teeven in de Kamer onder vuur ligt over problemen in de vreemdelingendetentie, wordt buiten het Tweede Kamergebouw gedemonstreerd tegen het sluiten van gevangenissen dat onder zijn leiding gebeurt.

18 april 2013, 10:11

ChristenUnie

Namens de ChristenUnie spreekt Joël Voordewind. 'Het overlijden van Dolmatov heeft op ons allen een diepe indruk gemaakt, zeker nu we weten onder welke omstandigheden dat plaatsvond. Ons medeleven gaat uit naar zijn familie en specifiek zijn moeder.' De conclusies van de inspectie waren volgens Voordewind niet verrassend. 'De ombudsman constateerde gisteren dat er nauwelijks verbeteringen zijn doorgevoerd naar aanleiding van zijn kritiek. Hem werd zelfs verweten dat hij het de regering moeilijk maakte.'

Voordewind vraagt zich af of de staatssecretaris, als hij van fouten niet wist, ze wel had moeten weten. Voordat de ChristenUnie een oordeel geeft over de staatssecretaris wacht de fractie eerst op de verantwoording van de staatssecretaris zelf.

ChristenUnie-Kamerlid Joël Voordewind Beeld ANP

18 april 2013, 10:06

SGP

Van der Staaij vindt dat dit debat moet gaan over ministeriële verantwoordelijkheid. 'Het is nogal wat dat hier in de eerste plaats wordt gezegd: vreemdelingenbewaring is ten onrechte toegepast.' Hij wil van de staatssecretaris weten hoe die de fouten weegt. Ook vraagt hij: hoe zit het met de menselijke maat? 'Welke ruimte is er eigenlijk voor de menselijke maat in de praktijk?'

SGP'er Kees van der Staaij Beeld ANP

18 april 2013, 10:04

Rusland

Volkskrantcorrespondent Arnout Brouwers volgt het debat vanuit Moskou en plaatst een sarcastische kanttekening op Twitter.

18 april 2013, 10:01

SGP

Voor de SGP spreekt Kees van der Staaij. 'Wat ons betreft is het van belang om het debat niet te breed te maken door het over de wenselijkheid van vreemdelingenbewaring te hebben. We moeten duidelijk vanuit de politieke verantwoordelijkheid van de staatssecretaris kijken naar deze ingrijpende zaak en wat er misging.'

Kees van der Staaij Beeld ANP

18 april 2013, 9:59

Vijf minuten schorsing

De voorzitter schorst voor vijf minuten. Een sanitaire pauze waarschijnlijk.

18 april 2013, 9:48

GroenLinks

'Ten onrechte gevangen gezet, geen toegang tot je advocaat en ondermaatse zorg. Dit overkwam Dolmatov in Nederland.' Linda Voortman van GroenLinks betuigt haar medeleven met de familie van de Rus. 'Duidelijk is dat wat Dolmatov is overkomen nooit meer een andere asielzoeker overkomen. Dat het asielbeleid in Nederland menselijk genoeg is, kan niemand meer met droge ogen beweren.'

Voortman rekent het de staatssecretaris aan dat hij problemen heeft weggewuifd. 'Heeft de dood van Dolmatov hem wakker geschud?' De behandeling van Dolmatov is volgens haar geen incident. 'Driehonderd mensen zijn aangemerkt als verwijderbaar. Een vreselijke term overigens, 'verwijderbaar'. Het beleid is erop gericht mensen het nadeel van de twijfel te geven.'

Wat GroenLinks betreft had Dolmatov asiel gekregen. 'Volgens de staatssecretaris is de procedure zorgvuldig geweest. Hoe kan dat? Het overlijden van Dolmatov moet een keerpunt zijn, van getallen naar mensen.'

Linda Voortman in de Tweede Kamer Beeld ANP

18 april 2013, 9:37

D66

Gerard Schouw spreekt over 'spijkerharde bevindingen van de inspectie'. 'Er is fout op fout gestapeld.' Volgens hem is de kern terug te brengen tot drie punten: wetgeving is genegeerd, er was sprake van miscommunicatie en sterke vermoedens van ambtelijke onverschilligheid. Schouw zegt dat Teeven 'politiek verantwoordelijk' is.

D66 wil weten in hoeverre de staatssecretaris op de hoogte was van de misstanden en hoe de communicatie verliep met de ambtenaren. 'Er gaan serieuze geruchten dat de Dolmatov direkt of indirekt benaderd is door de Russische geheime dienst. Kan de staatssecretaris uitsluiten dat dat hier is gebeurd? Zo nee, dan overweeg ik ook de minister van Binnenlandse Zaken uit te nodigen voor de tweede termijn.'

Schouw pleit voor een onafhankelijk onderzoek naar de vreemdelingenketen, ook wil hij dat vreemdelingendetentie wordt afgebouwd. 'Hoe structureel zijn de systeemfouten? Had de Tweede Kamer niet eerder geïnformeerd moeten worden? Zijn de maatregelen afdoend? En tot slot, hoe oordeelt de staatssecretaris over zijn eigen handelen?'

De zaak van Dolmatov moet volgens Schouw de aanleiding zijn voor een fundamentele verandering in het asielbeleid.

D66-Kamerlid Gerard Schouw Beeld ANP

18 april 2013, 9:23

PvdA

Recourt vervolgt zijn betoog. Hij wil weten hoeveel er in de afgelopen jaren is uitgekeerd aan schadevergoeding vanwege onterechte detentie in de vreemdelingenketen. 'Hoe zit de cultuur in de vreemdelingenketen? Is er sprake van onverschilligheid?' De ombudsman sprak over een tunnelvisie. Recourt: 'Is de staatssecretaris blind voor kritiek?' Tot slot wil Recourt weten: 'Waarom moest Dolmatov überhaupt in vreemdelingenbewaring?'

Schouw van D66 wil weten of de PvdA deze gebeurtenis ook wil aangrijpen om de vreemdelingendetentie ook aan te passen. Recourt zegt voorstander te zijn van minder vreemdelingenbewaring en een andere uitvoering daarvan. 'Het is geen straf, maar een manier om een vreemdeling binnen bereik van de overheid te houden.' Schouw wil daden bij de woorden zien. Dat is precies de reden waarom Recourt nu vragen stelt aan de staatssecretaris. 'Ik ga ervan uit dat daaraan ook daden zullen zijn verbonden.'

Voordewind van de ChristenUnie vraagt aan Recourt of hij wetsvoorstellen zoals de strafbaarstelling van illegaliteit op dit moment niet voorbarig vindt. 'Dat kan leiden tot een grote instroom in de detentiecentra.' Die vraag staat volgens Recourt los van deze discussie. Wel wil hij van de staatssecretaris weten hoeveel veranderingen de vreemdelingeketen aankan.

Recourt met staatssecretaris Teeven in de Tweede Kamer Beeld ANP

18 april 2013, 9:13

PvdA

Jeroen Recourt heeft de zware klus het woord te voeren voor coalitiepartner PvdA. Hij heeft in de zaak Dolmatov negen fouten geteld. Zijn medeleven gaat uit naar de moeder van de Russische activist. 'Het debat beperkt zich vandaag tot wat er gebeurd is in de periode van 13 tot 17 januari.' Hij zegt zich in eerste termijn te beperken tot het stellen van vragen en pas later met een oordeel te komen.

D66'er Gerard Schouw probeert toch een oordeel te ontlokken aan Recourt. De PvdA'er wil wel alvast spreken over 'onzorgvuldigheden', maar bewaart zijn oordeel echt voor de tweede termijn. Hij volgt daarmee de lijn van coalitiepartner VVD.

Linda Voortman (GroenLinks) vraagt aan Recourt naar een uitspraak van PvdA-leider Samsom, die had gezegd 'het volste vertrouwen in de staatssecretaris' te hebben. Voortman zegt dat er staatssecretarissen om minderer redenen zijn afgetreden en verwijst daarbij naar PvdA-staatssecretaris Verdaas (die sjoemelde met declaraties). Recourt wil niet ingaan op die vergelijking.

PvdA'er Jeroen Recourt Beeld ANP

18 april 2013, 9:05

SP

Sharon Gesthuizen haalt terug in haar herinnering de nacht van 17 januari waarin Dolmatov zelfmoord pleegde. 'Zijn zelfmoord heeft volgens de woordvoerder van het ministerie te maken met persoonlijke redenen, werd toen gezegd. Nu weten we beter. Waar komt die neiging vandaan om direct de handen in onschuld te wassen?' Gesthuizen zegt zich te schamen over hoe in Nederland is omgegaan met de Russische activist.

Gesthuizen: 'De harde waarheid is dat we niet eens weten hoeveel suïcidepogingen in detentiecentra plaatsvinden, want dat wordt niet bijgehouden.' Gesthuizen houdt de staatssecretaris verantwoordelijk voor wat er gebeurd is. 'De bewijslast van deze staatssecretaris is nu omgekeerd. Tot dusver is hij doof voor kritiek en toont hij weinig oog voor de noodzaak van humaniteit in het vreemdelingenbeleid.'

Aan het eind van haar betoog krijgt Gesthuizen een klein applausje van de tribune.

SP'er Sharon Gesthuizen Beeld ANP

18 april 2013, 9:01

VVD

Linda Voortman van GroenLinks vindt dat de vraag is: 'De staatssecretaris had het moeten weten, speelt dat een rol in de afweging van de VVD?' Van der Steur wil daar geen antwoord op geven omdat hij nog geen eindoordeel wil geven over de staatssecretaris, daarover wil hij eerst overleg in zijn eigen fractie.

Ook SGP'er Kees van der Staaij heeft vragen aan Van der Steur. 'Is hij het mij mij eens dat het uiteindelijk niet gaat om de persoonlijke verwijtbaarheid van de betreffende bewindspersoon. Dan zou het zo kunnen zijn dat er geen probleem is zolang de bewindspersoon het niet wist.' De VVD'er deelt die mening. 'Het gaat niet zozeer om de schuldvraag, maar om de politieke verantwoordelijkheid.'

18 april 2013, 8:50

VVD

Van der Steur is klaar met zijn betoog, maar de andere partijen laten hem nog niet gaan. Andere Kamerleden staan in de rij om hem vragen te stellen. Schouw (D66) waarschuwt de VVD'er: 'Ik hoop dat dit geen debat wordt van oppositie tegen regeringspartijen.' Hij wil weten wat de VVD precies verwacht van 'dat goede verhaal waarmee de staatssecretaris moet komen'. Van der Steur kan daar vooraf nog geen antwoord op geven. 'Ik ben niet het geweten van mijn fractie.'

Joël Voordewind van de ChristenUnie vraagt aan Van der Steur of hij vindt dat de staatssecretaris fouten over 'vinkjes' had moeten weten. De VVD'er vindt dat die vraag aan de staatssecretaris zelf moet worden gevraagd. Volgens Voordewind zijn zeven mensen ten onrechte uitgezet naar gevaarlijke gebieden. Ging het in die gevallen ook om fouten met vinkjes, speelt Van der Steur de bal terug.

Eddy van Hijum vraagt naar het verschil tussen beleidsfouten en uitvoeringsfouten waar VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra eerder over sprak. Van der Steur legt uit dat het niet uitmaakt of de staatssecretaris op de hoogte is of niet, of het om handelen of het nalaten van handelen van een ambtenaar gaat. 'Het is om die reden dat de staatssecretaris al heeft gezegd dat hij zijn volledige politieke verantwoordelijkheid aanvaard.' Daarna geldt de vraag wat de consequenties moeten zijn, meent Van der Steur.

Van Hijum, CDA: 'Ik proef daaruit dat het onderscheid dus niet relevant is voor dit debat.' Van der Steur: 'De staatssecretaris heeft politieke verantwoordelijkheid, maar in de eindafweging over consequenties kan onder andere een rol spelen wat de staatssecretaris wel en niet wist.'

Staatssecretaris Teeven in de Kamer Beeld ANP

18 april 2013, 8:48

Vluchtelingenwerk

Betrokken instanties buiten de Kamer volgen het debat nauwgezet. Vluchtelingenwerk Nederland twittert dat de zaak Dolmatov geen uitzondering is.

18 april 2013, 8:40

VVD

Ard van der Steur wil niet het debat oprekken tot een debat over de hele vreemdelingenketen. Volgens Sharon Gesthuizen van de SP neemt Van der Steur rapporten van de ombudsman over gemaakte fouten niet serieus. Van der Steur vindt dat zij de vragen moet stellen aan de staatssecretaris en niet aan hem. 'Ik zal dan met interesse naar het antwoord luisteren en ervan vinden wat ik ervan vind.'

De VVD'er vervolgt zijn betoog. Hij stelt vast dat de staatssecretaris na het rapport van de inspectie het beleid verder heeft verscherpt. 'De blik op protocollen mag nooit in de plaats komen van individuele beoordeling.' Hij wil weten hoe het beleid nu daadwerkelijk verandert en wat dat betekent voor het risico op zelfdoding. Hij noemt tot slot de staatssecretaris een 'betrokken, kundig en stevig bewindspersoon'.

18 april 2013, 8:35

Teeven heeft vertrouwen

Staatssecretaris Fred Teeven zei voorafgaande aan het debat de discussie over de zaak van Dolmatov 'met vertrouwen tegemoet' te zien. De staatssecretaris zei een goed en stevig debat te verwachten waarin hij in staat zal zijn 'duidelijkheid te geven over wat er gebeurd is'. Hij wilde niet vooruitlopen op de vraag of hij aan het einde van de dag nog staatssecretaris is. 'Eerst verantwoording afleggen en dan zien we verder.'

Fred Teeven spreekt de media voorafgaande aan het debat Beeld ANP

18 april 2013, 8:30

VVD

Joël Voordewind van de ChristenUnie wil van VVD'er Van der Steur weten wat hij vindt van het optreden van 'de heer Teeven' in het licht van de gemaakte fouten, voor en na de dood van Dolmatov. Voorzitter Anouchka van Miltenburg wijst hem terecht. 'Ik wil dat u in dit debat zorgvuldig bent als u spreekt over personen. Het gaat hier om de functie van staatssecretaris, niet om de persoon Teeven.'

Schouw (D66) voegt daaraan toe: 'Er is anderhalf jaar gesoebat over het vinkje. Dat had een fataal rechtsgevolg voor ten minste driehonderd zaken.'

Van der Steur: 'We hebben vastgesteld dat in driehonderd gevallen dat vinkje ten onrechte niet werd gezet. We moeten uit blijven gaan van de juiste feiten.'

Staatssecretaris Teeven (rechts) met Kamervoorzitter Van Miltenburg Beeld ANP

18 april 2013, 8:15

VVD

Als eerste spreekt Ard van der Steur van de VVD. 'De VVD heeft met afschuw kennis genomen van het overlijden van de heer Dolmatov. Het is zichtbaar dat ook de staatssecretaris persoonlijk is geraakt hierdoor.' Van der Steur spreekt over een 'harde, maar terechte conclusie van de inspectie'.

Sharon Gesthuizen van de SP vindt dat de VVD wegloopt voor de verantwoordelijkheid. 'Daarover zegt u dat u daar niet over kunt oordelen.' Van der Steur vindt dat sprake is van een unieke situatie. 'Daarover spreken wij hier vandaag.' Hij spreekt over een 'zware zorgplicht' van de overheid, maar dat de veiligheid niet 100 procent gegarandeerd kan worden. Hij vraagt aan de staatssecretaris of er een drempel bestaat voor het inzetten van camera's in detentiecentra.

Gerard Schouw van D66 vraagt of Van der Steur het ermee eens is dat er systeemfouten zijn in de vreemdelingenketen. 'Die waren bekend en daar moet wat aan gedaan worden.' Van der Steur wil daar nog niet zomaar mee instemmen, maar wil precies van Teeven weten welke systeemfouten er waren en welke al bekend waren.

Linda Voortman van D66 heeft vragen aan Van der Steur over het onrechtmatig vastzetten van mensen. De VVD'er wil niet spreken over andere voorvallen, 'die ik niet ken', maar hij kan niet uitsluiten dat elders ook fouten worden gemaakt. In het geval van Dolmatov is in een computersysteem een verkeerd vinkje aangemerkt waardoor hij ten onrechte als verwijderbaar geregistreerd stond.

Ard van der Steur. Beeld ANP

De Russische activist Dolmatov pleegde in januari in een detentiecentrum zelfmoord nadat meerdere asielaanvragen waren afgewezen. Op verschillende momenten is door verschillende instanties in de vreemdelingenketen onzorgvuldig gehandeld, meent de Inspectie. Dolmatov werd ten onrechte in vreemdelingenbewaring gesteld. De vreemdelingenpolitie noteerde onjuiste informatie over hem. Het beroep tegen de afwijzing van zijn asielaanvraag zou wel op tijd zijn aangetekend. En zijn belangen zouden uit het oog verloren zijn.

Dolmatov, die vreesde voor vervolging in Rusland, koos er uiteindelijk voor uit het leven te stappen. Staatssecretaris Teeven van Asiel is politiek verantwoordelijk voor de gemaakte fouten. Vandaag debatteert de Tweede Kamer over de zaak. De vraag is: kan Teeven aanblijven of moet hij vertrekken?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.