Deal Teeven deugt niet; vertrek Opstelten was te voorkomen

De deal die voormalig officier van justitie Fred Teeven in 2000 sloot met drugscrimineel Cees H. kan 'de toets van kritiek niet doorstaan'. Dit oordeelt een onderzoekscommissie onder leiding van oud-ombudsman Marten Oosting. Op eigen gezag beloofde Teeven strafkorting aan H. Ook informeerde hij de Belastingdienst niet over het overmaken van ruim 4,7 miljoen gulden.

Fred Teeven Beeld anp
Fred TeevenBeeld anp

De onderzoekscommissie kraakt harde noten in haar rapport over de vijftien jaar oude deal. Als halverwege de jaren negentig was gekozen voor het voortzetten van de zaak tegen drugsbaron H., was mogelijk meer geld geconfisqueerd dan 'het relatief lage bedrag van 750 duizend gulden' dat Teeven uiteindelijk in 2000 voor de staat opstreek. Volgens de commissie heeft het OM dat lage schikkingsbedrag niet duidelijk kunnen onderbouwen.

Ook oordeelt de commissie dat Teeven toezeggingen deed aan H. over strafkorting, terwijl hij daar geen toestemming voor had. Teeven legde zijn belofte niet voor aan het college van procureurs-generaal, dat tegen strafkorting was.

In de deal met H. nam Teeven een clausule op die garandeerde dat de Belastingdienst niet werd geïnformeerd. De onderzoekscommissie meent dat dit niet te rechtvaardigen was. Ook werd de Belatingdienst niet op de hoogte gesteld toen het OM op 7 september 2001 ruim 4,7 miljoen gulden overmaakte aan H.

Volgens de commissie zijn ook in 2014 en 2015 fouten gemaakt door de minister van Justitie en het Openbaar Ministerie nadat Nieuwsuur berichtte over de oude zaak. 'Het heeft ontbroken aan goede regie', schrijft de commissie. Dat gebrek heeft geleid tot het opstappen van de minister en de staatssecretaris, is de harde conclusie.

Wat ging er fout? Het Openbaar Ministerie en het ministerie van Veiligheid en Justitie hadden geen oog voor het politiek risico van de zaak. Toenmalig minister Opstelten meldde in 2014 aan de Kamer dat H. 1,25 miljoen gulden zou hebben teruggekregen. In werkelijkheid ging het om bijna het viervoudige.

Het afschrift van de deal lag verstopt in de onoverzichtelijke archieven van het OM. Opstelten negeerde een advies van zijn ambtenaren om een onafhankelijk onderzoeker in te stellen. In plaats daarvan kreeg oud-procureur-generaal Van Brummen de opdracht. Hij kon het bonnetje niet terugvinden in het archief. Toen het bonnetje alsnog opdook, traden minister Optelten en zijn staatssecretaris Teeven in maart van dit jaar af.

Cees H. bleek waardevolle informant
Het spook uit Teevens verleden haalde hem in maart 2014 in door een uitzending van Nieuwsuur. Het programma berichtte over een schimmige deal die Teeven, toen nog officier voor het parket in Amsterdam, had gesloten met drugshandelaar H. Die informatie was bewust achtergehouden voor de Belastingdienst, meldde Nieuwsuur. Het programma had een tip gekregen uit het criminele circuit. De verslaggeving klopte, schrijft de commissie in een reconstructie van de schikking.

Teeven kwam in 1994 naar het arrondissementsparket Amsterdam. Hij werd gezien als een aanwinst vanwege zijn ervaring die hij had opgedaan als douanerecherche bij belastingwaakhond FIOD. Hij kreeg de zaak Johan V. op zijn bord. 'De hakkelaar' gold destijds als een van de grootste drugscriminelen van Nederland. In 1995 vroeg Teeven aan de advocaat van drugshandelaar Cees H. of zijn cliënt een verklaring wilde afleggen tegen V.

Het contact met H. bleek waardevol. De drugscrimineel, die op dat moment vastzat, verstrekte informatie die hielp bij andere grote strafzaken en van belang was 'voor de veiligheid van personen'. De commissie-Oosting heeft niet kunnen vaststellen of H. ook daadwerkelijk informatie over V. heeft doorgespeeld. Drie jaar later, in 1998, haalde Teeven een ontnemingsdossier 'uit de vensterbank'.

In 1993 had het OM geprobeerd de drugsmiljoenen van H. te confisqueren. Het OM zette hoog in en hoopte H. te plukken voor 498 miljoen euro. Dat mislukte, de nieuwe 'pluk-ze-wetgeving' gold nog niet voor het oude drugskapitaal. Een jaar later werd de poging gestaakt. Het dossier werd om die reden een 'vensterbankdossier'.

Teeven stofte de procedure af en blies hem nieuw leven in. Hij hoopte zaken te doen met H. 'Aan beide zijden bestond de bereidheid om met elkaar in gesprek te gaan.' Tussen 1998 en 2000 onderhandelde Teeven met H. en diens advocaten. De inzet was een schikking waarin de staat een deel van het geld van H. zou kunnen houden en, parallel daaraan, strafverkorting voor H. Ze spraken af dat aan de deal 'geen ruchtbaarheid zou worden gegeven'.

In 2000 kwam het uiteindelijk tot een schikking. Een soort handjeklap leidde tot het bedrag dat de staat uiteindelijk overhield: de advocaat van H. deed een openingsbod van 500 duizend gulden, 'via 600 duizend en 700 duizend kwamen beide partijen uit op 750 duizend gulden. H. kreeg zijn miljoenen terug waar de staat beslag op had gelegd. 'Een aan H. over te boeken bedrag van 4.710.627,18 gulden resteerde.' Tegelijkertijd beloofde Teeven strafkorting aan H. Hij legde dit niet voor aan het college van procureurs-generaal, dat een jaar eerder hier tegen had geadviseerd.

De Belastingdienst werd ten onrechte buiten de deal gehouden, oordeelt de commissie nu. Ook is de hoogte van het bedrag niet goed onderbouwd, vindt de commissie. 'Aan de hoogte van dat bedrag lag geen duidelijk onderbouwde keuze van het OM ten grondslag.

Opstelten in de fout bij informeren Kamer
Teeven beklom de afgelopen jaren de politieke ladder in Den Haag. Van Kamerlid bij de VVD werd hij in 2010 staatssecretaris van Veiligheid en Justitie. Dit voorjaar kwam plots een einde aan zijn weg omhoog. Nieuwsuur berichtte opnieuw over de deal met Cees H. Dit keer had het programma ook het precieze bedrag dat aan H. werd overgemaakt. Het was veel hoger dan de 1,25 miljoen waar Opstelten in 2014 al hardop rekenend in de Kamer op uitkwam.

De onderzoekscommissie uit vooral stevige kritiek op het optreden van Opstelten. Niet alleen maakte hij fouten in debatten met de Kamer, ook koos hij er ten onrechte voor het OM zelf onderzoek te laten doen naar 'het bonnetje' van de deal. Hij had beter een onafhankelijke buitenstaander kunnen aanstellen.

In plaats daarvan werd de oud-procureur-generaal Van Brummen belast met het opsporen van het afschrift. Die kon, in de krappe tijd die hij had, het bonnetje niet vinden. Vervolgens werd stellig aan de Kamer gemeld dat het afschrift onvindbaar was. Op 8 juli, toen Opstelten en Teeven al waren vertrokken, werd het alsnog gevonden in een dossier in Amsterdam. Het is volgens de commissie 'het pijnlijke bewijs' dat Van Brummen onvoldoende grondig onderzoek had gedaan.

Teeven. Beeld anp
Teeven.Beeld anp

Tip aan de Kamer verdween in de shredder

Het is een zijlijn in het nieuws rond de Teevendeal, maar daarom niet minder opmerkelijk: de rol van de Kamer zelf in de zoektocht naar 'het bonnetje'. De onderzoekscommissie-Oosting deed ook daar onderzoek naar. Medewerkers die geen ondertekening onder een brief zien, gooien deze zonder te lezen in de shredder.

Waarschijnlijk geen complot, wel goed journalistiek speurwerk

'Er komen te veel dingen naar boven (...) Het is wel heel toevallig. Mensen hebben natuurlijk dingen bewaard voor de campagne.' De commissie-Oosting, die vandaag het rapport over de omstreden Teeven-deal presenteerde, keek ook naar deze 'complottheorie' van VVD-minister Edith Schippers. Had zij gelijk?

Fred Teeven (rechts) als officier van justitie in 1996 bij de zaak tegen Johan V., alias de Hakkelaar. Beeld ANP
Fred Teeven (rechts) als officier van justitie in 1996 bij de zaak tegen Johan V., alias de Hakkelaar.Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden