Analyse

De zzp-discussie is voorlopig nog niet beslecht

Hoe dringend Nederland ook behoefte heeft aan duidelijkheid over de positie van de zelfstandige zonder personeel, die gaat niet komen van het kabinet-Rutte II. Daarvoor lopen de opvattingen van de coalitiepartners VVD en PvdA te ver uiteen.

Carlijn Broring is met Foodless.nl uitgeroepen tot Freelancer of the Year. De prijs werd door minister-president Mark Rutte uitgereikt op de Dag van de ZZP'er. Beeld ANP

Na een half jaar onderhandelen leggen VVD en PvdA zich erbij neer: deze coalitie gaat het niet meer eens worden over de toekomst van zzp'ers. Na de beoogde belastingherziening is dit de tweede grote kwestie waarin de coalitie faalt. Op het Binnenhof wordt erkend: de tijd van 'bruggen slaan' is voorbij - nu moeten de verschillen weer worden beklemtoond.

Nergens zijn die verschillen tussen de voormalige aartsvijanden groter dan in hun visies op de arbeidsmarkt. Dat werd vrijdag pijnlijk duidelijk. Al maanden lag er een intern rapport in de ministerraad over de zelfstandigen zonder personeel. Er zijn 800 duizend fulltime zzp'ers, terwijl er nog eens 600 duizend mensen als zzp'er bijverdienen. Steeds meer werkenden gaan als zzp'er aan de slag - van 5,9 procent van de werkzame beroepsbevolking in 1999 tot 10,8 procent in 2013. Deze groei is in internationaal perspectief hoog, en het rapport verwacht dat de groei nog verder doorzet, tot circa 15 procent in 2030.

Wat betekent dat snel groeiende leger voor de collectieve verzekeringen? Hoe te voorkomen dat de vaste baan verdwijnt? Tot een kabinetsvisie komt het niet, bleek vrijdag, want de VVD wil er niet aan. PvdA-vicepremier en minister van Sociale Zaken Lodewijk Asscher kon het niet eens worden met Henk Kamp (VVD), zijn voorganger op Sociale Zaken en nu minister van Economische Zaken. Twee wereldbeelden botsen.

Maatschappij zonder middenklasse

Dat begint al bij het uitgangspunt. De PvdA ziet in de zzp'er een probleem dat om een oplossing schreeuwt. De partij heeft vooral de verloedering voor ogen bij relatief simpel werk, zoals thuiszorgwerkers die tot alfahulp worden verzelfstandigd en alle werknemerszekerheden - WW, ziekteuitkering, arbeidsongeschiktheidsverzekering, pensioen - kwijtraken. Mensen, ook ondernemers met kleine bedrijfjes, hebben behoefte aan zekerheid, vindt Asscher. Tel bij de zzp'ers de flexwerkers op - dan is nu al 35 procent van de beroepsbevolking op die onzekere manier aan de slag, betoogt de bewindsman. Hij roept het spookbeeld op van een maatschappij zonder middenklasse, met een rijke bovenlaag en een sappelende onderklasse.

De VVD ziet de zzp'er juist als wenkend perspectief, maar heeft dan ook een heel andere groep voor ogen: de zelfbewuste zelfstandigen die hun eigen broek ophouden en de risico's van het ondernemerschap kennen - artsen, consultants, interim-bestuurders. Die moet je niet lastigvallen met collectieve regels, is de overtuiging van fractieleider Halbe Zijlstra. De VVD heeft visioenen van een ministelsel met uitkeringen op minimumniveau, niet als verzekerd recht maar als voorziening, in geval van nood toegekend door de gemeente.

Het kabinet staat tussen die twee vuren in. Het erkent dat er iets moet gebeuren om het verschil tussen werknemers in loondienst en zzp'ers te verkleinen. Ook de belastingvoordelen voor zzp'ers moeten aan de orde komen. Maar dat vergt een 'brede politieke en maatschappelijke discussie'. Het voortouw neemt het kabinet niet. Natuurlijk raakt de zzp-discussie aan het belastingstelsel, de andere grote kwestie waarover de coalitie het niet eens werd. Een volmaakte patstelling is het gevolg - een situatie die pas kan worden doorbroken door nieuwe verkiezingen.

Onbeantwoord

Hoewel, één kleine doorbraak was er vrijdag toch: een beperking van de ziektewet. Kleine werkgevers ageren al geruime tijd tegen de verplichting om werknemers bij ziekte twee jaar een deel van het loon uit te betalen en de zieke weer aan het werk te krijgen. Het kabinet stelt nu voor het tweede jaar een vrijwillige collectieve regeling voor om bedrijven met maximaal tien werknemers tegemoet te komen. Vrijwillig, want de baas mag het ook zelf blijven regelen.

Het ziektewetplan raakt aan de zzp-discussie. Al is het maar omdat werkgevers betogen dat het kleinbedrijf mede door het ziektewetrisico 'niemand' meer een vaste baan biedt en de voorkeur geeft aan flexkrachten en zzp'ers. Iets breder gesteld: hoeveel zekerheid kan de arbeidsmarkt in de komende decennia nog bieden aan werknemers en hoe moet dat geregeld?

Het kabinet laat de vraag voorlopig onbeantwoord boven het Binnenhof hangen. Het is nu eerst aan alle partijen afzonderlijk in hun komende verkiezingsprogramma's om een begin van een oplossing te bedenken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden