'De Zweedse aanpak is symbolisch, prostitutie laat zich niet uitbannen'

Het prostitutiebeleid in Zweden is een voorbeeld voor veel andere landen. Hoogleraar Outshoorn is daar weinig gelukkig mee.

Zweden is zijn prostitutiebeleid driftig aan het exporteren. Bij de politie liggen informatiemapjes in het Engels klaar, de rapporteur mensenhandel ontvangt bijna wekelijks geïnteresseerden en het Zweeds Instituut verspreidt films over de Zweedse aanpak - die kopers van seks strafbaar stelt.


Ook de Nederlandse Kamerleden Myrthe Hilkens (PvdA) en Gert-Jan Segers (ChristenUnie) reizen deze week naar Zweden om te bezien of een verbod op hoerenlopen iets voor Nederland zou kunnen zijn. Vicepremier Lodewijk Asscher liet zich eerder al positief uit over de Zweedse aanpak.


Deze Zweedse expansiedrift is een doorn in het oog van emeritus hoogleraar Vrouwenstudies en politicologe Joyce Outshoorn. De Zweedse benadering is slecht voor de positie van vrouwen in de prostitutie, stelt zij. Terwijl volgens haar de belangrijkste vraag zou moeten zijn: wat levert het beleid op voor de veiligheid en de rechten van de werkneemsters in de seksbranche?


Outshoorn is niet de enige die vreest voor het welzijn van de betrokken vrouwen. Een VN-commissie concludeerde juli 2012 dat de criminalisering in Zweden de arbeidsomstandigheden van prostituees juist heeft verslechterd. Ten behoeve van de bestrijding van aids zouden landen de koop en verkoop van seks tussen volwassenen uit de criminele sfeer moeten trekken, adviseerde de commissie.


Ook een aantal ngo's in Zweden zelf bepleit een andere aanpak, meer gericht op het verbeteren van de omstandigheden van prostituees, en zonder moreel oordeel. De Zweedse aanpak mag dan primair gericht zijn op de sekskoper, ook de prostituees dragen in het land nadrukkelijk een stigma. Het aantal Zweedse mannen en vrouwen dat voorstander is van het bestraffen van prostituees steeg tussen 1996 en 2011 met 20 procent.


Door het stigma hebben prostituees weinig vertrouwen in de autoriteiten, blijkt uit onderzoeken onder sekswerkers. Het gevaar is dat ze daardoor verder buiten het bereik van hulpverleners komen, terwijl deze vrouwen toch al vaak in een kwetsbare positie zitten.


Ondanks de kritiek oefent het Zweedse model een grote aantrekkingskracht uit op andere landen. 'Prostitutie is een hardnekkig probleem, dus iedereen zoekt naar een oplossing', zegt Outshoorn, die al meer dan dan vijftien jaar het prostitutiebeleid in Nederland en omringende landen volgt.


Ook Nederland worstelt met zijn prostitutiebeleid. Het aanvankelijke optimisme waarmee de legalisering gepaard ging, is jaren geleden al verdampt. De legale seksindustrie is nog steeds verre van een schone sector. Volgens cijfers van de politie zou 50 tot 90 procent van de werkneemsters in de seksbranche gedwongen in de prostitutie werken. Veel prostitutie heeft zich onttrokken aan de gereguleerde sector.


Een nieuwe wet, die onlangs in de Eerste Kamer is aangehouden, beoogt de sector verder te reguleren, met onder meer een registratieplicht. Tegenstanders ervan vrezen dat dit de prostitutie nog dieper de illegaliteit in duwt. Minister Opstelten van Veiligheid en Justitie buigt zich nu opnieuw over het wetsvoorstel.


Wat Outshoorn betreft laat Opstelten het Zweedse model buiten beschouwing. 'De Zweedse wetgeving is symbolisch. Ze is ontstaan vanuit een radicaal-feministisch idee over gelijkheid tussen man en vrouw en een sociaal-democratisch maakbaarheidsideaal: dat je de mens tot het goede kan bewegen, de mannelijke lust kan indammen en daarmee prostitutie kunt uitbannen.' Dit staat haaks op de Nederlandse cultuur van pragmatisme, meent ze. 'Wij hebben hier de protestantse traditie: de mens is geneigd tot het kwade en dat kun je maar beter in goede banen leiden.'


Het ideaal van het uitbannen van prostitutie noemt ze naïef. 'Het is een industrie die niet alleen door de vraag wordt gedreven, maar ook door het aanbod - vanwege migratie. Het is ongeschoolde arbeid. Het zal voor vrouwen zonder diploma die de taal niet spreken en daarom weinig alternatieven op de arbeidsmarkt hebben altijd een mogelijkheid blijven om hun brood te verdienen.'


In plaats van de nadruk te leggen op gedwongen prostitutie - wat moeilijk vast te stellen is - zou de discussie volgens Outshoorn moeten gaan over de uitbuiting van prostituees. Wat zijn hun arbeidsomstandigheden, hoe hoog is de huur die zij betalen, wat zijn hun werktijden?


Nederlandse feministen wilden in de jaren tachtig en negentig de positie van prostituees verbeteren. 'Sinds de legalisering legt de overheid de nadruk op het bestrijden van mensenhandel en criminaliteit. Dat overschaduwt de verbetering van de arbeidspositie van de vrouwen.'


Prostitutie zal nooit een normaal beroep worden, erkent Outshoorn. Het stigma blijft groot en de chanteerbaarheid ook. 'Maar ik ben ervan overtuigd dat legalisering, het geven van rechten aan prostituees en het verbeteren van de arbeidsomstandigheden de meeste kansen biedt om prostituees te beschermen.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden