De Zuiderzeelijn is weer in beeld

Dinsdag zette de Tweede Kamer de snelle spoorlijn tussen Schiphol en Groningen weer op de agenda. Heeft de politiek dan niets geleerd van de HSL-Zuid en de Betuwelijn?...

Op het Plein in Den Haag, ten overstaan van honderden joelende demonstranten, bepleitten Kamerleden van PvdA, VVD en CDA nieuw onderzoek naar een hogesnelheidstrein tussen Schiphol en Groningen. SP, GroenLinks en de ChristenUnie spraken zich zelfs onomwonden uit voor een snelle spoorlijn naar het Noorden.

De commissarissen van de koningin Ed Nijpels (Friesland), Relus ter Beek (Drenthe) en Hans Alders (Groningen) reageerden blij verrast. Minister Peijs van Verkeer had de Zuiderzeelijn immers in april definitief afgeschreven.

Kamerlid Adri Duivesteijn (PvdA), tevens wethouder van ruimtelijke ordening in Almere, wordt er een ‘beetje cynisch’ van. ‘Kamerleden hebben niet de moed om te zeggen: investeringen in het Noorden moeten rendabel zijn, en zo’n snelle verbinding is dat niet. Ze willen alleen het applaus incasseren, niet het boegeroep.’

Als geen ander weet Duivesteijn waartoe dit kan leiden. Hij leidde in 2004 het parlementaire onderzoek naar de besluitvorming rond de HSL-Zuid en de Betuwelijn. In een bijlage veegde de commissie de vloer aan met de Zuiderzeelijn. Oud-premier Kok had de snelle lijn in 1998 zonder deugdelijke studie aan het Noorden beloofd.

Opeenvolgende kabinetten hielden vast aan deze toezegging, ook nadat de vernietigende rapporten zich hadden opgestapeld. Alle varianten (magneetzweefbaan, hogesnelheidslijn, opgevoerde intercity) bleken zwaar verliesgevend.

Na Duivesteijns rapport trokken VVD en PvdA hun handen af van de snelste varianten, de magneetzweefbaan en de HSL. Peijs drong echter aan op nieuw onderzoek. De uitkomsten daarvan zijn inmiddels bekend: de geraamde verliezen zijn verder opgelopen.

Toch willen CDA, VVD en PvdA een nieuwe studie, deze keer naar een HSL die 250 in plaats van 300 kilometer per uur rijdt. Deze variant, de hogesnelheidstrein (HST), komt uit de koker van de Groningse commissaris Alders. Omdat hij langzamer rijdt dan een gewone HSL kan hij goedkoper worden aangelegd, is de gedachte. ‘Laten we dit project nog eens goed door de wringer halen zodat de kosten verder worden gedrukt’, zegt PvdA-Kamerlid Dijksma.

VVD-Kamerlid Hofstra denkt er precies zo over. Als de uitkomst negatief is, wil hij het bestaande spoor, inclusief de nog aan te leggen Hanzelijn, geschikt maken voor de TGV.

Duivesteijn signaleert een opmerkelijk verschil met vroeger: ‘Toen ramde de regering een project door de Kamer. Nu wil de Kamer juist doordouwen.’ De vraag is of de PvdA’er nog een vuist kan maken. Sinds hij vorige maand wethouder werd in Almere heeft hij er belang bij dat de Zuiderzeelijn niet doorgaat. Hij kan dan miljarden tegemoet zien voor nieuwe infrastructuur. Hij hoopt op twee miljard euro. ‘Hij roept de gekste dingen’, schampert Hofstra.

Niet alleen Duivesteijn krijgt ervan langs, ook het Centraal Plan Bureau ligt onder vuur. De rekenmeesters zouden te negatief oordelen over OV-projecten. ‘Als die modellen kloppen kunnen we geen meter spoor meer aanleggen’, zegt Dijksma. Hofstra vreest dat ‘politieke visie, durf en daadkracht worden overvleugeld door geneuzel.’

De Kamerleden krijgen steun van de Groningse econoom Jan Oosterhaven. Volgens hem deugen de modellen inderdaad niet. ‘Economen zijn zo bang voor Betuwelijn-debacles, dat ze consequent te laag schatten.’ Zo zijn ze veel te pessimistisch over het aantal reizigers, stelt hij. In Oosterhavens berekeningen is het ‘kantje boord’ voor de HST. In het gunstigste levert de lijn Nederland als geheel een bescheiden welvaartswinst op.

Oosterhaven bekijkt de Zuiderzeelijn echter vanuit Noordelijk perspectief. Hij stelt dat de snelle verbinding ‘op kilometers afstand het grootste effect heeft op de Noordelijke werkgelegenheid, afgezien van het verplaatsen van rijksdiensten.’ Forse maatschappelijke verliezen vindt hij daarom te billijken. ‘Je moet de puur politieke vraag beantwoorden: is de huidige verdeling van werkgelegenheid rechtvaardig? Mijn antwoord is nee.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden