De Zuidas als openluchtmuseum

Nederland Amsterdam..

Alles is in beweging op de Zuidas. Bouwers stampen hightech gebouwen uit de grond, snelle jongens in nog snellere pakken doen zaken, in restaurants en cafés wordt gegeten en gedronken, het verkeer raast voorbij, bomen worden geplant en pleintjes aangelegd. Intussen loopt een continue stroom reizigers van en naar station Zuid, het hart van de Amsterdamse Zuidas.

Tien jaar geleden werd besloten tot een metamorfose van het gebied tot wat een internationaal stedelijk centrum moet worden. De Zuidas wordt nu nog ruw doorbroken door de ringweg A10 en het spoor, maar dat wordt straks anders, als al het verkeer ondergronds komt met daarbovenop een tapijt van woningen, kantoren en voetbalvelden. 2,7 Miljoen vierkante meter vloeroppervlakte is beschikbaar voor wonen, werken en recreëren. Niet los van elkaar, maar zo veel mogelijk met elkaar verweven.

Wie benieuwd is naar de ontwikkeling van het gebied, dat pas op zijn vroegst in 2030 af is, en een idee wil krijgen van het uiteindelijke resultaat, kan een rondleiding op maat aanvragen bij het Virtueel Museum Zuidas (VMZ). Een toer door het gebied is vooral bedoeld voor geïnteresseerden in architectuur en kunst. Volgens Henk de Vroom van het VMZ wordt het hele Zuidasgebied beschouwd als een voortdurend veranderend museum. De gemeente Amsterdam heeft kunst tot speerpunt gemaakt bij de ontwikkeling ervan. Er is kunst op straat en er is kunst in de kantoren.

Op het Zuidplein kun je het bijna niet over het hoofd zien: op een groot videoscherm worden van zes uur ’s ochtends tot middernacht videokunst (80 procent) en informatieve en commerciële boodschappen (20 procent) vertoond. Met je mobiele telefoon kun je een gratis nummer bellen (020-2629492) om het geluid bij de beelden te kunnen horen.

Een groep Italiaanse bedrijfseconomen drinkt koffie in een lunchroom met uitzicht op het videoscherm. ‘Art? Is there any art here?’, roept één van hen. Onverschillig staan ze echter allerminst ten opzichte van kunst, want ‘hoe zou dat kunnen, we zijn Italianen!’

‘Kenmerkend voor de mensen op de Zuidas is dat het ze niet alleen gaat om carrière, slim zijn en geld verdienen', zegt Vroom, ‘maar dat ze ook houden van bergwandelingen, vreemde landschappen en kunst. Het zijn vaak jonge intelligente mensen die overal in de wereld hebben gewerkt en kunst weten te waarderen.’

Lopend langs de bouwputten op de Zuidas sta je ineens voor een rustgevend IJslands landschap. Dat is een van de kunstprojecten, met als titel Landfall. Het zijn panoramafoto’s van Surtsey, een eiland dat in afmetingen vergelijkbaar is met de Zuidas. De foto’s zijn geografisch getrouw ten opzichte van elkaar aangebracht door kunstenaars Elodie Hiryczuk en Sjoerd van Oevelen.

‘Prachtig, de foto’s geven het gebied kleur’, zegt een voorbijgangster die werkzaam is in het WTC. ‘Maar ik word er ook droevig van, want het is daar zo mooi dat ik er zou willen zijn, en niet hier.’

Verderop, vlakbij station Zuid, ligt het blok Mahler4. Voetgangers lopen er langs kantoorgebouwen, cafés, restaurants én kunst. In november 2007 opende daar een buitententoonstelling met een selectie uit de kunstcollecties van bedrijven op de Zuidas en van leden van de Vereniging Bedrijfscollecties Nederland.

Een jongeman in pak, een meeneembeker koffie in de hand, haast zich over de Claude Debussylaan en passeert een auto van staal en hout die op zijn dak ligt, een kunstwerk van Rob Voerman uit de collectie van ABN Amro. ‘Wat ik van de kunst hier vind? Tsja, de werken staan er nogal plompverloren bij. Ik kan geen structuur ontdekken, hier staat bijvoorbeeld ineens een omgekeerde auto!’

Zou hij het missen als er in deze omgeving geen kunst was? ‘Zo’n groot winderig plein wordt wel leefbaarder als er kunst staat. Maar de mensen hier zijn gejaagd, ze werken de hele dag en na werktijd gaan ze naar huis. Kunst kijken doen ze wel in een museum.’

Ernst van der Hoeven, onafhankelijk curator van het VMZ, herkent die reactie. ‘Op dit moment is werken dominant op de Zuidas’, zegt hij. ‘Er wordt alles aan gedaan om er een levendige stad van te maken. Straks, als er meer mensen komen wonen en als er kinderen worden geboren, zal die leefbaarheid vanzelf komen. Maar tot die tijd helpt kunst het gebied minder zielloos te maken. Alles is hier zo steriel, mooi en verantwoord dat ik juist heb gekozen voor brutale kunst.’

Verderop in Mahler4 zorgen de felblauwe bouwcontainers die kunstenaar Frank Bruggeman heeft gevuld met aarde en beplanting inderdaad voor een anarchistische tegenhanger van de overkill aan duur straatmeubilair.

In het projectbureau Zuidas, gevestigd op de begane grond van het WTC-gebouw, ligt een reusachtige maquette van het gebied. Piepschuimen vormen markeren plannen voor het gebied, gekleurde vormen staan voor definitieve besluiten. Er zijn twee uiterste markeringspunten op de Zuidas: Het ING-gebouw (‘De Schoen’) bij de Schinkel en het nog te bouwen Van den Ende Theater (‘De Hoed’) bij de Amstel. Daartussen liggen gebieden die nog zijn uitgestorven, maar er zijn ook delen van de wijk waar je het begin voelt van een levendige stad, mede dankzij de kunst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden