De zorg is geen banenmotor meer

Verpleegkunde studeren is populairder dan ooit. Met je diploma vind je immers gegarandeerd een leuke baan. Nee, de realiteit is heel anders.

NIJMEGEN - Een baan vinden, dat zou in ieder geval geen probleem moeten worden, dacht de 22-jarige Evy Liersen vier jaar geleden nog toen ze haar hbostudie verpleegkunde begon. De economische crisis was al in volle gang. Om zich heen hoorde ze dat in andere sectoren voor jongeren moeilijk werk te vinden was. Dat zou haar niet overkomen. Een studie in de zorg, dat was naast haar wens ook nog eens een veilige keuze. Bijna met baangarantie, want de vraag naar geschoolde zorgkrachten zou in de toekomst alleen maar toenemen.

Maar nu het afstuderen vier jaar later in zicht is, heeft Evy nog altijd geen passend werk gevonden. 'Ik heb actief gezocht naar vacatures in de jeugdgezondheidszorg, mijn interessegebied, maar er is weinig. Ook op mijn stageplek op een couveuseafdeling is geen mogelijkheid om me iets aan te bieden. In mijn jaar zitten er wel meer studenten die niet aan het werk kunnen omdat ze geen baan vinden. Ook voor jongere studenten is er angst voor een tekort aan stageplekken. Het blijkt in de zorg op het moment even niet zo makkelijk als gedacht.'

Het geldt niet alleen voor Evy en haar mede-studenten. De zorg, die bekend staat als banenmotor, heeft het door alle bezuinigingen zwaar. Waar in de afgelopen vijftien jaar de werkgelegenheid in de zorg met gemiddeld 32 duizend banen per jaar toenam, is er in 2013-2014 volgens uitkeringsinstantie UWV nog maar een 'magere groei' van 6.000 banen. Volgens andere onderzoekers is er tot 2015 zelfs sprake van een daling van de werkgelegenheid in de zorg, zo staat in het rapport Arbeid in Zorg en Welzijn dat in maart verscheen. Pas daarna volgt weer een beperkte stijging. Vooral de verpleeg- en verzorgingshuizen, de gehandicaptenzorg, de geestelijke gezondheidszorg en de jeugdzorg hebben het moeilijk en zien volgens het rapport een afname in werkgelegenheid.

Dat het moeizamer gaat, merken ook de zeventien hbo-verpleegkundeopleidingen van ons land. Verpleegkundigen zijn niet het zwaarst getroffen, maar ook bij hen zijn de bezuinigingen voelbaar. Studenten kregen tot voor kort nog vaak een contract aangeboden na een succesvolle stageperiode. Nu is dat minder het geval. 'Ik sluit mijn ogen niet voor de realiteit', zegt Caroline van Mierlo, directeur van het Instituut voor Verpleegkundige Studies aan de Hogeschool van Arhem en Nijmegen (HAN) en voorzitter van het Landelijk Overleg Opleidingen Verpleegkunde (LOOV), waarbij alle zeventien opleidingen zijn aangesloten. 'Op dit moment is het even wat minder en moeten jongeren beter hun best doen om een baan te krijgen. Ze moeten meer solliciteren en het duurt langer voor ze daadwerkelijk werk krijgen, terwijl het voorheen bijna vanzelfsprekend ging. Er is nog werk, maar ook wij voelen dat er op de rem getrapt wordt.' De zorg als banenmotor ronkt dus even iets minder hard.

Maar dat besef is bij jongeren nog amper doorgedrongen. Het beeld van de zorg als stabiele banenmotor, leeft. Want jongeren melden zich, mede met het oog op de economische crisis en de moeizame arbeidsmarkt, nog steeds en masse aan voor zorgstudies. Het aantal studenten dat zich vorig jaar heeft ingeschreven voor een hbo-opleiding verpleegkunde is met 2.000 extra studenten veel hoger dan in 2012. Er zijn maar liefst 6.600 nieuwe studenten begonnen aan een hbo-opleiding verpleegkunde, waar dat er eerder rond de 4.000 waren. Bij de HAN in Nijmegen meldden zich ieder jaar normaal zo'n 300 nieuwe studenten verpleegkunde. Vorig jaar waren dat er plots 500. Ook voor dit jaar staan er weer meer aanmeldingen op stapel.

Dat levert voor de zeventien hogescholen problemen op. Zestien van hen voelen zich door het enorme aantal aanmeldingen genoodzaakt een numerus fixus in te voeren. Want met al die studenten wordt niet alleen de poel van werkzoekenden groter, maar wordt het tijdens de studie ook moeilijker om goede stageplekken aan te bieden, waarschuwt het LOOV. 'Er is veel belangstelling voor de zorg. Maar we moeten onze studenten ook goed kunnen opleiden en daar zijn stageplaatsen bij zorginstellingen voor nodig. Die kunnen door de bezuinigingen die nu plaatsvinden simpelweg niet nog meer stagiaires begeleiden dan ze al doen', aldus Van Mierlo.

'Als je de kaasschaaf over je zorginstelling moet halen, heb je alle werknemers nodig om daadwerkelijk zorg te verlenen', zegt ook hoogleraar verplegingswetenschap Anneke Francke, van VU medisch centrum en onderzoeksinstituut Nivel. 'Iemand vrijspelen om te investeren in stagebegeleiding kost menskracht, en die is momenteel hard nodig.' Daarom zetten hogescholen een rem op het aantal opleidingsplekken, zodat er geen overschot aan studenten in de zorg ontstaat, in plaats van het tekort dat jarenlang werd voorspeld.

Ook is er veel winst te behalen als jongeren zorgvuldiger kiezen tijdens hun opleiding en bereid zijn om flexibeler te zijn in waar ze willen werken, zegt Francke. Want er zijn nog genoeg plekken waar wél relatief veel kans is op een baan. 'Het grootste probleem is dat de toekomstwensen van zorgstudenten niet overeenkomen met de vraag. Zo is vooral veel vraag in de zorg voor ouderen en chronisch zieken. In de thuiszorg is voor verpleegkundigen genoeg plek. Maar dat werk vinden veel studenten verpleegkundigen niet een erg aantrekkelijk. Zij kiezen er liever voor om bezig te zijn in de jeugdzorg of om te werken op een intensive care. Daar is nu juist minder vraag.'

Evy Liersen heeft voor haar probleem al een oplossing gevonden. Ze gaat verder studeren en een master zorgmanagement volgen. 'Er komen de komende jaren alleen maar meer verpleegkundestudenten bij. Met deze opleiding hoop ik een meerwaarde te hebben. Over twee jaar kan ik dan hopelijk alsnog in de jeugdgezondheidszorg aan de slag.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden