ReportageZorg in Roemenië

De zorg in Roemenië blijft een hoofdpijndossier, helemaal met corona

Nergens in de Europese Unie is de gezondheidszorg zo slecht als in Roemenië. Zullen de parlementsverkiezingen van zondag verbetering brengen? Volgens arts Florin Chirculescu maakt de politieke kleur van de machthebbers niets uit. ‘Laat ze een keer aan de lange termijn denken.’

Het Spitalul Universitar de Urgenta Bucuresti, het ziekenhuis in Boekarest waar de arts Florin Chirculescu werkt.Beeld Marlena Waldthausen

Op de ambulance-oprit van het ziekenhuis in Boekarest staat Steluta (52) met haar dochter. Ze heeft net eten gebracht voor haar zus, die op de dertiende verdieping ligt. ‘Soms zwaaien we naar elkaar.’ Tijdens de pandemie zijn Roemeense ziekenhuizen afgesloten als een fort. Patiënten mogen geen bezoek ontvangen, en dat is een probleem. 

Bezoekers als Steluta brengen namelijk het voedsel en de medicijnen die hun familieleden in het ziekenhuis tekortkomen. Steluta’s zus krijgt wel eten in het ziekenhuis, ‘maar dat is niet zo goed als eten van thuis’. Nu stoppen de bezoekers de bewaker vier of vijf lei (omgerekend een euro) toe, waarna de bewakers met een grote kar door het ziekenhuis rijden en de pakketjes naar de patiënten brengen. En dan geldt dit nog als een goed ziekenhuis. 

‘Hier heb ik vrijwel alles wat ik nodig heb.’ De energieke arts Florin Chirculescu (60) heeft het getroffen, zegt hij op een verwarmd terras in de buurt van zijn werkplek. Buiten de hoofdstad ziet de situatie er heel anders uit. ‘Daar verkeert alles in slechte staat, van de ziekenhuizen tot de wegen.’ De gebouwen zijn vervallen, moderne apparatuur is geen vanzelfsprekendheid. 

Brandgevaarlijk

Het zorgstelsel kan het snel stijgende aantal coronapatiënten niet aan. Structurele problemen kwamen afgelopen weken opnieuw aan het licht, zoals de slechte brandveiligheid van ziekenhuisgebouwen. In de noordelijke stad Piatra Neamt brak half november brand uit op de corona-afdeling van het plaatselijke ziekenhuis, waardoor tien mensen omkwamen. Door de zuurstof van de beademingsmachines voor coronapatiënten verspreidde het vuur zich razendsnel.

President Klaus Iohannis zei dat het drama problemen in het zorgstelsel laat zien die al jaren zijn genegeerd. Als zijn liberale partij PNL zondag de parlementsverkiezingen wint – nu heeft de regeringspartij een minderheid in het parlement – wil hij ‘het Roemeense zorgstelsel van de grond  af opbouwen’. Zorg staat al langer op de politieke agenda. Zeker sinds de brand in nachtclub Colectiv, vijf jaar geleden. Nadat er meer mensen in ziekenhuizen waren overleden dan bij de brand zelf, gingen tienduizenden Roemenen de straat op tegen de corruptie in de zorg.

Florin Chirculescu: ‘Als er straks nog meer mensen ic-zorg nodig hebben, is het op een bepaald moment einde oefening.’Beeld Marlena Waldthausen

‘Meer geld en meer mensen, dat hebben we nodig’, zegt arts Chirculescu over de voornemens van de president. Chirculescu, in spijkerbroek en met een hippe sjaal, neemt geen blad voor de mond. Als leider van de artsenvakbond is hij gewend problemen aan de kaak te stellen. Hij noemt direct twee grote pijnpunten: de Roemeense overheid besteedt per hoofd van de bevolking het minste geld aan zorg van alle landen in de Europese Unie. En er is al jaren een exodus van medisch personeel. 

Veel jonge artsen en verpleegkundigen kiezen ervoor om in het buitenland te gaan werken, stelt Chirculescu. De erbarmelijke staat van de ziekenhuizen speelt bij die keuze een belangrijkere rol dan het hogere salaris dat elders te verdienen valt. Ongeveer 25 duizend artsen en verpleegkundigen verlieten de afgelopen tien jaar het land. Slechte ziekenhuizen, wegtrekkend personeel: nergens in de Europese Unie is de zorg slechter dan in Roemenië.

Ondertussen stijgt het aantal coronapatiënten in de ziekenhuizen. Er zijn naar schatting duizend intensivecare-artsen op een bevolking van 19 miljoen. Tijdens het gesprek met Chirculescu liggen er 1.261 mensen op de ic. Volgens de chirurg is het aantal ic-bedden de enige echte indicatie van hoe ernstig de situatie is. Er wordt steeds minder getest in Roemenië, waardoor het aantal nieuwe besmettingen weinig zegt. ‘Als er straks nog meer mensen ic-zorg nodig hebben, is het op een bepaald moment einde oefening.’

De schaduw van corruptie

De liberale premier Ludovic Orban kondigde vlak voor de verkiezingen een investering van 7,5 miljard aan voor Roemeense ziekenhuizen, afkomstig uit het coronaherstelfonds en de meerjarenbegroting van de EU. Maar geld vrijmaken voor de zorg is problematisch in een land waar corruptie als een schaduw boven de broodnodige investeringen hangt.

‘Corruptie kun je niet volledig uitbannen, maar wel bestrijden en beperken’, zegt Chirculescu. Naast arts en vakbondsleider is hij ook romanschrijver (‘Ik slaap heel weinig’). Hij begon zijn literaire carrière in de jaren negentig met sciencefiction, maar nu schrijft Chirculescu over ‘wat er in Roemenië gebeurt’. In zijn laatste roman voert hij een arts in Boekarest op, die worstelt met de corruptie in de zorg. ‘Corruptie is een bestuurlijk probleem en het management van ziekenhuizen moet op de schop’, vindt de chirurg.

Naast corruptie op bestuursniveau zijn er ook kleinschalige transacties, zoals de gewoonte van familieleden om artsen en verplegers geld toe te stoppen en zich zo te verzekeren van goede zorg voor hun dierbare. Een gewoonte uit de communistische tijd, toen de salarissen laag en de middelen schaars waren. Maar nog steeds geeft een op de vijf Roemenen extra geld aan medisch personeel.

Als het over dit onderwerp gaat, windt Chirculescu zich op. ‘Dat is heel slecht. De salarissen van de artsen zijn gestegen, dit zou eigenlijk niet meer mogen voorkomen.’ Een cultuurverandering komt maar moeizaam op gang. Tekenend is hoe een van de artsen die patiënten redde bij de ziekenhuisbrand in Piatra Neamt achteraf werd geprezen om het feit dat hij nooit geld aannam, onder anderen door een voormalig rechter die eens had geprobeerd hem iets toe te stoppen. Ook Chirculescu overkomt het weleens. ‘Twee maanden geleden gaf een man me een boekje met een envelop erin. Dan moet je gewoon bot zijn. Ik heb hem weggestuurd. Wij praten niet meer met elkaar, zei ik, je praat voortaan maar met mijn collega’s.’

Chirculescu maakt het niet uit wie komende zondag de verkiezingen wint. ‘Volksgezondheid heeft geen politieke kleur, maar overstijgt partijen. Na het communisme hebben we meer ministers van Volksgezondheid gehad dan in de eeuw ervoor. Elke nieuwe minister zegt dat zijn voorganger alles verkeerd heeft gedaan. Iedere politieke partij zegt dat ze de zorg gaat hervormen. Laat ze een keer aan de lange termijn denken.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden