interviewonderzoeker Hans Moors

De zomerrellen in de Schilderswijk kunnen zo weer uitbreken: ‘Het zal nog wel even een kruitvat blijven’

De rellen in de Haagse Schilderswijk vorige zomer waren geen incident. Zolang structurele problemen niet worden opgelost en jongens buiten het zicht van gemeente en jongerenwerkers blijven, kunnen weer rellen uitbreken.

Politieagenten controleren in augustus 2020 jongens in de Schilderswijk in Den Haag, als het er voor de derde nacht op rij onrustig is.  Beeld ANP
Politieagenten controleren in augustus 2020 jongens in de Schilderswijk in Den Haag, als het er voor de derde nacht op rij onrustig is.Beeld ANP

Dat staat in een lijvig onderzoek in opdracht van de gemeente Den Haag. Hoofdonderzoeker Hans Moors: ‘Er zal altijd wel weer een reden worden gevonden om te rellen.’

Het is snikheet, die dinsdag 11 augustus 2020. Op zoek naar verkoeling draait een groep jongens naar goed Haags gebruik de brandkranen open. Alleen: dat is verboden – en bovendien is het water juist schaars op zulke broeierige dagen. De politie moet optreden en de jongeren krijgen precies het kat-en-muis-spel waar ze op uit zijn. Avond aan avond spelen ze het spel en dat loopt uit de hand.

De jongens stichten brandjes, slopen een jeugdhonk, bekogelen politie met eieren, stenen en vuurwerk. Een noodbevel en ingrijpen van de Mobiele Eenheid zorgen ervoor dat de rellen aan het eind van de week uitdoven. Maar dan hebben minstens honderd jongeren al flinke schade veroorzaakt en is het vuurtje overgesprongen naar andere steden in Nederland.

Straatinterviews na rellen

Dat de rellen beginnen in de Schilderswijk is geen toeval en het is ook niet de eerste keer. En als er geen structurele oplossingen komen, is het ook niet de laatste keer, zegt Hans Moors van onderzoeksbureau EMMA. Met een team van zeven schreef hij in opdracht van de gemeente Den Haag een analyse die woensdag door de gemeente naar buiten is gebracht. Vrijwel direct na de rellen hielden ze 37 diepte-interviews en meer dan honderd straatinterviews met bewoners (waaronder jongeren), buurtwerkers en wijkagenten.

Het brede scala aan seculiere en religieuze maatschappelijke organisaties, jongerenwerkers en gemeenteambtenaren werkt langs elkaar heen, concludeert het onderzoeksteam. Een groep oudere jongeren (16+) blijft zo buiten beeld.

Voor die oudere jongeren wordt weinig georganiseerd, jongerenwerkers zijn niet instaat ze van straat te trekken. En juist die jongeren zijn volgens het onderzoek de motor achter de rellen die vorig jaar zomer ontstonden. Het vervelende coronajaar en het warme weer waren de lont in het kruitvat van de onvrede.

Dus dat de meeste rellende jeugd van buiten kwam, zoals burgemeester Van Zanen destijds verkondigde, klopt niet?

Moors: ‘Nee, dat is een beetje een eigen leven gaan leiden. In onze gesprekken hebben we daar expliciet naar gevraagd. Zelfs de jongeren die we spraken zeggen het fifty-fifty was. De mensen die van buiten de wijk kwamen, waren er vooral de laatste twee dagen bij. Maar de kern komt uit de Schilderswijk.’

‘De rol van sociale media is ook minder groot dan toen verondersteld werd. We zien niet terug dat sociale media zijn gebruikt om de rellen te beginnen. Wel werd er na twee tot drie dagen gezegd: ‘Het is hier nog steeds gezellig, kom je ook?’ Dus het werkte niet mobiliserend, eerder continuerend dat de rellen nog even bleven doorgaan.’

Bij de avondklokrellen werkte het ingrijpen van de politie escalerend, was dat hier ook het geval?

‘Nee, juist niet. Het heeft mij verbaasd hoe positief bewoners en jongeren over het politieoptreden spraken. Er is de afgelopen vijf jaar veel veranderd. Waar de politie volgens jongeren eerst vanachter een stoere zonnebril streng om identiteitsbewijzen vroeg, stappen ze nu hun auto uit om een praatje te maken. Bij de rellen hebben ze ook best wel subtiel opgetreden, lang gewacht en de ME pas laat ingeschakeld.’

Te lang? Pas toen de ME op vrijdagavond hard ingreep waren de rellen voorbij.

‘Achteraf gezien wel. Er waren destijds twee vergaderingen met politie, gemeente en betrokkenen in de wijk. Die laatste groep wilde zelf het heft in handen nemen door door de wijk te trekken met hesjes, maar de gemeente was daar beducht voor en terughoudend. Na die twee vergaderingen ging iedereen weer onverrichter zaken naar huis. Als in een vroeg stadium was ingegrepen, was dat mogelijk beter geweest.’

In reactie op het rapport zegt de gemeente Den Haag te werken aan een zomerprogramma met extra activiteiten zoals voetbaltoernooitjes. Er wordt 1,2 miljoen euro uitgetrokken voor veertien jongerenwerkers, die zich onder meer op de groep oudere jongeren in de Schilderswijk moeten gaan richtten. Omdat tijdens het EK-voetbal nieuwe relletjes wordt gevreesd, gaan zogenoemde buurtpreventieteams extra patrouilleren.

Gaat dat werken?

‘Als je dit wilt oplossen moet je als stadsbestuur veel breder kijken’, zegt Hans Moors. Een regierol ontbreekt. Dit soort wijken zullen complex blijven en in dit specifieke geval was de burgemeester net een maand in dienst. Op dat moment wist hij nog niet eens waar de Schilderswijk lag.’

‘Ik ken geen buurt met meer mensen met een hart voor de wijk, maar de Schilderswijk heeft geen hart waar dat allemaal samenkomt. Er is al een enorme spaghetti aan verschillende religieuze organisaties, clubjes, verenigingen en daarnaast ook nog de formele partijen zoals politie en de gemeente. Je wilt niet weten hoeveel voetbalclubjes er zijn voor de leeftijd 6 tot 16 jaar.’

‘Al die organisaties praten tot zeer beperkte hoogte met elkaar. Als je de Schilderswijk een stap verder wilt helpen is het niet effectief dat honderd man een andere kant op willen. Er is geen samenbindende visie. Er zijn goedgeorganiseerde moskeeën, maar als je die een dominante positie geeft, krijg je elders in de wijk weer veel weerzin. Die brug kan alleen geslagen worden door een burgemeester die boven de wijk gaat staan.’

‘Anders kunnen die rellen komende zomer weer gebeuren. Er zijn verschillende factoren zoals werkloosheid en huisvestingsproblemen die maken dat de Schilderswijk nog wel even een kruitvat zal blijven. Dan blijft er altijd een reden te vinden om te rellen.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden