DE ZOMERHIT VAN 2001

ELKE zomer heb je zo'n liedje dat de hele dag door op de radio wordt gespeeld. Het blijft onvermijdelijk in ieders hoofd hangen, tegen wil en dank....

Het zingt maar door. Nu eens wordt de zaak tot waanzinnige proporties opgeblazen, dan weer moeten we geloven dat het allemaal erg meevalt. Duidelijk is dat de controle op de besteding van de miljoenen uit het Europees Sociaal Fonds jarenlang nergens op leek. Volgens EU-ambtenaren zijn er op grote schaal malversaties gepleegd: activiteiten die nooit hebben plaatsgevonden, werden wel in rekening gebracht.

Henk Koning, oud-president van de Rekenkamer en gewezen staatssecretaris van Financiën (VVD), heeft zijn rapport over onrechtmatig gebruik van subsidies van de EU voor werkgelegenheidsprojecten inmiddels klaar. Het zou op 30 augustus worden gepresenteerd, tegelijk met het kabinetsstandpunt over de zaak.

Het rapport-Koning is bekend aan het kabinet en aan PvdA-kroonprins Ad Melkert, die als minister van Sociale Zaken tussen 1994 en 1998 verantwoordelijk was voor het toezicht op geld uit het Europese Sociale Fonds. Deze week werd er druk over vergaderd: door de ministerraad, maar ook door het campagneteam van de PvdA.

De PvdA-top is er uiteraard alles aan gelegen om het rapport-Koning down te spelen. Dat zal niet zomaar lukken. Melkert is het Nederlandse publiek een antwoord schuldig op de vraag hoe het kon gebeuren dat de boekhouding van de ESF-projecten volstrekt niet klopte en waarom hij in vier jaar tijd niet in staat was het probleem uit de wereld te helpen.

Heeft Melkert als minister de afgesproken 400 miljard gulden bezuinigingen op de slecht functionerende Arbeidsvoorziening gesaboteerd door oneigenlijke aanwending van ESF-geld? Waarom kon de affaire zich jarenlang voortslepen, met als climax de vordering van eurocommissaris Anna Diamantopoulou tot het terugbetalen van ten minste 200 miljoen euro?

Ongetwijfeld blijkt uit het rapport-Koning dat het ESF-debacle niet één, maar vele schuldigen kent. Dat Brussel zich via het ESF-fonds bemoeit met arbeidsbemiddeling op lokaal niveau is op zichzelf al absurd. Het komt er op neer dat rijke lidstaten miljarden naar Brussel overhevelen en dat via een labyrint van procedures en ambtelijke rompslomp weer terugkrijgen - met aftrek van honderden miljoenen aan bureaucratische kosten.

De gelegenheid maakt de dief. Zo looft dezelfde Anna Diamantopoulou miljarden uit aan arme én rijke lidstaten om 'gelijke kansen op de arbeidsmarkt' te bevorderen. Ook Nederland haalt hiervan ruim 200 miljoen euro binnen. Dat wordt dan gelegitimeerd door flinterdunne projectjes als het 'ontwikkelen van nieuwe beleidsinstrumenten om xenofobie op de arbeidsmarkt tegen te gaan'. Of wat dacht u van 'het aanmoedigen van het aanpassingsvermogen van ondernemingen en werknemers aan de eisen van nieuwe technologie?'

Wellicht blijkt uit het onderzoek van Koning dat niet alleen Melkert, maar ook minister Zalm van Financiën en betrokkenen in de Tweede Kamer het een en ander te verwijten valt met betrekking tot het gebrekkige toezicht op de besteding van de EU-gelden. Tenslotte kan de PvdA-leider in spe de affaire relativeren door, met het rapport-Koning in de hand, een aantal beschuldigingen die de afgelopen maand in de media zijn geuit, te ontzenuwen.

Het is dus niet onmogelijk dat Melkert zich aan zijn eigen haren uit het ESF-moeras zal kunnen trekken. Maar onbeschadigd zal hij niet uit de strijd komen. Wat hij vooral moet voorkomen is, dat de zaak blijft doorzieken. Een royaal gebaar maken zou helpen: gewoon de hand in eigen boezem steken. Niet iets dat in Melkerts natuur ligt.

Het is voor hem te hopen dat zijn opvolger op Sociale Zaken, Willem Vermeend, snel een deal met Brussel weet te maken over het terugbetalen van ten onrechte uitgekeerde subsidies. Gister werd bekend dat bovenop de claim van Diamantopoulou Brussel ook nog eens weigert 80 miljoen aan Nederlandse declaraties terug te betalen.

Sinds zijn geslaagde optreden op het PvdA-congres in maart, is Melkert zich aan het warmlopen als kandidaat-lijsttrekker. Zijn behandeling van de ESF-affaire zal beslissend voor zijn geloofwaardigheid als PvdA-leider.

Het ergste dat Melkert kan overkomen is dat Wim Kok terugkomt op zijn voornemen zich niet meer beschikbaar te stellen als PvdA-lijsttrekker en kandidaat-premier. Wanneer Kok over twee, drie weken bekend maakt dat hij nog vier jaar wil bijtekenen, zal dat worden uitgelegd als gebrek aan vertrouwen in zijn gedoodverfde opvolger.

Zelfs als Kok, sadistisch als een machthebber kan zijn, zijn besluit nog een maandje uitstelt, betekent dat pijnlijk gezichtsverlies voor Melkert. Zo wordt het rapport-Koning onbedoeld de ouverture van het verkiezingsjaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden