De zittenblijvers in de Kamer kunnen voor nieuwe verstoringen zorgen

De vaste patronen in het formatieproces.

De Kamer is een magnetisch veld waarin evenwicht ontstaat als iedereen op de goede plek denkt te zitten. Deze week verandert dat krachtenveld en is de onrust in de wandelgangen groot. Nieuwe bewindspersonen komen glimmend van trots uit de plenaire zaal. De oppositie krijgt energie want kan eindelijk op zoek naar de zwakten van Rutte III.

Het eindspel van deze formatie verloopt volgens duidelijke regels. Veel Binnenhofbewoners krijgen deze week een nieuwe functie. Daarin zijn heldere patronen te ontwaren. Maar daarop zijn uitzonderingen die voor nieuwe verstoringen kunnen zorgen: de zittenblijvers.

De fractieleiders - tevens eerste onderhandelaars - blijven in de Kamer: met uitzondering van Mark Rutte, die zowat in zijn eentje het cement van deze coalitie belichaamt. Tweede onderhandelaars (Wouter Koolmees, Carola Schouten, Halbe Zijlstra) worden minister. Met uitzondering van CDA'er Pieter Heerma, die Kamerlid blijft.

Gewone Kamerleden worden geen minister, met uitzondering van Ingrid van Engelshoven (D66). Wel krijgen alle vice-fractievoorzitters een staatssecretariaat: Tamara van Ark, Mona Keijzer en Stientje van Veldhoven. Zo'n benoeming mag nooit een beloning worden genoemd. Uitzondering op de regel is Schouten, omdat ze ook onderhandelaar was.

Benoem mensen bij voorkeur niet op de portefeuille waar hun expertise ligt. Dus zet Raymond Knops niet op Defensie. Mona Keijzer niet op Zorg, Mark Harbers niet op Financiën en Barbara Visser niet op Infrastructuur. Daar kunnen rekeningen openliggen. In de trant van: zo, Keijzer met je grote mond, laat nu maar eens zien dat jij het lek in de ouderenzorg wel boven water krijgt. Dat voorkom je door Keijzer op consumentenzaken te benoemen.

Pieter Heerma: Kamerlid is het allermooiste... Beeld anp

Een bewindspersoon moet vooral een goede bestuurder zijn, is het mantra dat daarbij wordt herhaald; dossierkennis en ervaring doen er minder toe. Wat een schril licht werpt op het tumult over een mogelijke overstap van Melanie Schultz, minister van Infrastructuur en Milieu, naar Schiphol. Zo'n minister moet na haar aftreden wel iets kunnen doen dat in het verlengde van haar expertise ligt, is het argument waarmee zo'n belangenverstrengeling vaak wordt verdedigd. Bij vertrek gelden kennelijk andere criteria dan bij aantreden.

Ook voor de spindoctors wachten nieuwe uitdagingen. Ze worden politiek assistent van de vice-premier van hun partij. Zo kunnen ze de lijnen tussen fractie en bewindspersoon kort houden, en op tijd met de vingers knippen om de betovering van Rutte te doorbreken. Alleen VVD-spindoctor Kees Berghuis blijft bij de fractie. Omdat hij daar, anders dan zijn collega's, pas twee jaar geleden aantrad. Bovendien: de premier heeft al een assistent.

Minstens zo interessant zijn de zittenblijvers. Heerma vindt Kamerlid het mooiste ambt, vertelde hij daags na het afscheid van Jeroen Dijsselbloem, die daar duidelijk anders over denkt. Heerma blijft op eigen verzoek. Met als gevolg dat het CDA twee ideologische zwaargewichten in de Kamer heeft.

Han ten Broeke: nooit te beroerd om de zaaltjes op te zoeken. Beeld anp

Het CDA doet sowieso van zich spreken. Het heeft in de persoon van minister van Justitie en Veiligheid Ferdinand Grapperhaus de tot dusver meest spraakmakende bewindspersoon. En het herbergt een Kamerlid naar wie komende periode veel aandacht zal uitgaan. Vaak werd voorspeld dat Pieter Omtzigt een plekje in het kabinet zou krijgen, om zo zijn steun veilig te stellen. Omtzigt zegt niet gevraagd te zijn als bewindspersoon, en zou 'niet zomaar elke post aanvaarden'. 'Het Kamerlidmaatschap is geen opstapje naar een andere functie, de rol van controleur en vertegenwoordiger van het volk is belangrijk.' Dus zit hij het kabinet Rutte II tot in diens laatste uren dwars over de openbaarmaking van MH17-documenten en de puinhopen bij de belastingdienst. Vanaf vandaag moet hij hetzelfde doen bij Rutte III. Iets om naar uit te kijken.

Nog zo'n zittenblijver is Han ten Broeke, die al jaren een ministeriabele uitstraling had. De goed ingevoerde buitenlandwoordvoerder van de VVD is nooit te beroerd om in kleine zaaltjes te debatteren met een publiek waarvan hij te voren kan vermoeden dat het niet op zijn hand zal zijn. Henk Kamp zei het vorige week nog: Ten Broeke is zeer geschikt als minister, zowel van Buitenlandse Zaken als van Defensie.

Pieter Omtzigt: 'Niet zomaar elke post aanvaarden...' Beeld anp

Het liep anders. Omdat fractieleider Zijlstra eerst aan de beurt was, omdat het VVD-smaldeel dringend behoefte had aan vrouwen. Je mag hopen dat Ten Broeke het van de positieve kant bekijkt: met 87 leden die minder dan een jaar ervaring hebben, kan de Kamer wel wat zitvlees gebruiken.

Reageren? a.korteweg@ volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden