De zitkuil van Mainhattan

Frankfurt am Main doet verrassend Nederlands aan. Al meteen na binnenkomst. Het stadsleven oogt hectisch en een beetje rauw. Frankfurt vormt het strijdtoneel van botsende architectonische opvattingen....

Herbert, een late dertiger, maakt deel uit van de Frankfurtse junkie-scene. Pas sinds een paar weken. 'Eerst woonde ik in Rotterdam, maar daar werden we steeds weggepest - door de politie. In Amsterdam was het niet veel beter. Ik ben zelfs nog even naar Hilversum uitgeweken, maar daar viel ik toch meer op dan me lief was.'

Maar in Frankfurt werd hij opgenomen door zijn lotgenoten. 'Liefdevol? Nee, dat gaat wat ver. Maar al met al zijn ze best jofel hier. Fideel. En dat is toch mooi, want in feite ben ik een concurrent van ze.' De meeste tijd brengt Herbert door in het winkelgebied onder het stationsplein. Te midden van voortspoedende forenzen, spiedende politieagenten, uitbaters van hakkenbars en broodjeswinkels - en junks. Daglicht dringt nauwelijks door tot deze biotoop. Maar het is er betrekkelijk warm. Bij de openbare telefooncellen valt soms wat wisselgeld te scoren. En de politie laat hem met rust. Zo lang hij zich gedraagt.

Bovengronds begint een andere subcultuur - die van de prostitutie. Wie niets vermoedend door de Taunusstrasse wandelt, heeft dat pas in de gaten als hij met hinderlijke regelmaat wordt geattendeerd op peepshows of aanverwante vormen van vertier. Strak voor je uitkijken en doorlopen lijkt je attentiewaarde slechts te vergroten.

Even verderop, in de omgeving van de Münchener Strasse, heerst de islamitische orthodoxie - afgewisseld met flarden Chinatown. En als Eintracht Frankfurt thuis voetbalt, houden de supporters zich bij voorkeur in deze buurt op. Soms verdragen deze extremen elkaar maar moeilijk, erkent de Turkse eigenaar van een overvolle winkel in huishoudelijke artikelen. 'Dan moet je echt op tijd aan de andere kant van de straat gaan lopen om problemen te voorkomen. En als Frankfurt verloren heeft, kun je beter helemaal uit de buurt blijven.' Van deze overlevingsstrategie heeft hij zich de laatste tijd geregeld moeten bedienen. Want Eintracht beweegt zich in de richting van de degradatiezone.

De gevels in de buurt herinneren aan de bouwwoede van de late negentiende eeuw. Duitsland was het China van die tijd. In allerijl moest een grote achterstand ten opzichte van het omringende buitenland worden weggewerkt. En de nieuwe vitaliteit vond haar weerslag in rijk gedecoreerde gebouwen die de architectuur-purist van die tijd lieten huiveren. Het concertgebouw, der Alte Oper - gebouwd in 1880, vernietigd in 1944, hersteld in 1981 - vormt daarvan het meest markante voorbeeld. Maar ook naamloze panden in het stadscentrum verwijzen naar de zogenoemde Gründerzeit van het verenigde Duitsland.

Na de Tweede Wereldoorlog hebben architecten en stedenbouwkundigen met volle overgave de gelegenheid benut het hardvochtig oneens te zijn met hun voorgangers. Het resultaat van hun inspanningen is soms best genietbaar - zelfs als dat de ringwegen flankeert waar progressieve stadsbestuurders in de jaren zestig zo dol op waren. Hun vooruitgangsgeloof kreeg bijvoorbeeld gestalte in het voormalige onderkomen van de Duitse Rekenkamer aan de Berliner Strasse, in de paviljoens van enkele rederijen aan de Main-oevers, en in pretentieloze kantoorgebouwen die aangename associaties opwekken met modeltreinstadjes.

Het gezichtsbepalende zakencentrum van Frankfurt - in de wandeling Mainhattan of Bankfurt genoemd - ziet er vanaf een grote afstand imposant uit. Maar voor de wandelaar is er, zeker na zonsondergang, betrekkelijk weinig lol te beleven. Maar de grootste klap krijgt hij te verwerken in de omgeving van De Dom. Het gebedshuis zelf maakt al betrekkelijk weinig indruk, maar de zitkuilarchitectuur eromheen slaat alles in de wijde omtrek dood. Het complex zal over twee jaar worden gesloopt. Te vrezen valt dat de reactie op de planologische misgreep uit de jaren zeventig zal resulteren in de vakwerkkitsch die de naburige Römerberg de aanblik van een permanente kerstmarkt geeft.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden