De zinloosheid van duizend spionnen

VOOR de Palestijnse president Arafat is het riskant tot grootscheepse repressie van een volksbeweging als Hamas te besluiten. De Hamas-woordvoerder in Amman, Ibrahim Ghoshe, heeft Arafat gewaarschuwd niet voor de Israëlische druk te bezwijken....

GUIDO GOUDSMIT

De ernst van Arafats interne moeilijkheden wordt stelselmatig gebagatelliseerd door de Israëlische premier Netanyahu. De Likud-leider weigert in te zien dat de islamistische dreiging niet louter door het Israëlische leger, de Shin Bet en de Palestijnse politie kan worden geneutraliseerd. Israël heeft zware economische wapens ingezet om de Palestijnse Autoriteit (PA) tot actie tegen Hamas te dwingen, waarvan de Palestijnse bevolking in haar geheel te lijden heeft.

Deze maatregelen hebben een averechts effect. Het is begrijpelijk dat Israël de vernietiging van de 'infrastructuur' van de terroristen eist. Het is echter een misrekening om een verschijnsel als de fundamentalistische zelfmoordterreur te reduceren tot een veiligheidsvraagstuk dat door massa-arrestaties valt op te lossen. Het is een vertrouwde Israëlische reflex, zo oud als het land zelf: naar het militaire antwoord te zoeken.

De Palestijnse kamikazecommando's zwemmen in een grote vijver. Anders dan de PLO-terroristen van weleer, zijn ze lastig te traceren. Door haar welzijnswerk is Hamas stevig geworteld in de straatarme Palestijnse gebieden, waar islamitisch activisme als het enige alternatief voor de gecorrumpeerde PLO geldt. Uit VN-cijfers blijkt dat het inkomen per hoofd van de bevolking in de bezette gebieden sinds 1992, één jaar voor 'Oslo', met 38,8 procent is gekelderd. Hetgeen als een argument vóór Hamas wordt beschouwd.

Het terrorisme, ook in zijn islamitische gedaante, vraagt uiteindelijk om een politiek antwoord. Dat duizenden Palestijnse betogers 'Geef ons autobommen' schreeuwen, zoals afgelopen dinsdag in Nablus, doet vrezen dat zelfs duizend spionnen een volgende aanslag in Israël niet kunnen verijdelen.

Het is daarom dat de PA de eenzijdige Israëlische gerichtheid op veiligheidsmaatregelen na de terreuractie in Jeruzalem 'de verkeerde benadering' acht. De samenwerking tussen de Israëlische en Palestijnse inlichtingendiensten is moeizaam hervat. Het is bovendien twijfelachtig of de beoogde commissie van Israëlische en Palestijnse officieren en een Amerikaanse CIA-functionaris de veiligheidscoördinatie duurzaam kan verbeteren.

Het Palestijnse standpunt luidt dat kwesties van orde en veiligheid niet uit de 'politieke context' dienen te worden gelicht. 'Samenwerking op het gebied van veiligheid speelt zich niet af in een luchtledig', heeft minister Ashrawi gezegd.

Maar de Palestijnen staan zwak, omdat ook de Amerikaanse regering 'veiligheidskwesties' en 'het politieke proces' heeft ontkoppeld. In de Letter of Assurances die de Amerikaanse ex-minister van Buitenlandse Zaken Christopher in januari aan premier Netanyahu stuurde (om de Israëlische terugtrekking uit Hebron te vergulden), wordt de veiligheid van Israël gegarandeerd op voorwaarden die Israël zelf kan vaststellen.

De Amerikaanse Midden-Oostengezant Dennis Ross, die deze week de weg kwam effenen voor een bezoek van minister Albright, deed een poging om Netanyahu en Arafat met elkaar te verzoenen. 'Veiligheid is iets dat zowel de Israëlische als de Palestijnse belangen dient. U ziet zich geconfronteerd met een gemeenschappelijke dreiging en een gemeenschappelijke vijand', zo zei hij. Het was veelbetekenend dat Palestijnse betogers deze frasen afstraften door een namaak-Ross in brand te steken.

De waarheid is dat Netanyahu en Arafat vredesconcepten in hun hoofd hebben die elkaar uitsluiten. De politieke oplossing van de een staat haaks op die van de ander.

Arafat hoopt de kantonisering van de Westelijke Jordaanoever zoveel mogelijk ongedaan te maken, om er een Palestijnse staat te stichten die althans een territoriale eenheid vormt. Netanyahu streeft er juist naar zoveel mogelijk joodse nederzettingen op de Westoever te handhaven en de Palestijnse staatsvorming af te remmen, zoals op een onlangs uitgelekte stafkaart te zien was.

In de uitspraak die Arafat gisteren deed, zit daarom een kern van waarheid. 'In plaats van het terrorisme te bestrijden, bestrijdt Netanyahu de Palestijnse Autoriteit', zei hij. Hoe dan ook, het is duidelijk dat de zoveelste Israëlische blokkade van de Gazastrook en de Palestijnse steden op de Westelijke Jordaanoever het gezag van Arafat ondermijnt.

De politicoloog Ghassan Khatib heeft erop gewezen dat president Arafat alle belang heeft bij het tegengaan van islamistische aanslagen, 'omdat deze de aandacht afleiden van de voortgaande Israëlische kolonisatie'. Het maakt de Israëlische opdracht aan de PA, de infrastructuur van de terroristen te verwoesten, des te zinlozer. Alleen als vooruitgang op het politieke, sociale en economische vlak wordt geboekt, zullen de Palestijnen de islamistische verleiding op den duur weten te weerstaan.

'De nederzettingen, het opblazen van Palestijnse huizen en de confiscatie van Palestijnse grond creëren een vruchtbare voedingsbodem voor terrorisme', zei de Palestijnse minister Abed Rabbo na de bomaanslag op de joodse markt. De veiligheid van Israël zal dan ook gebaat zijn bij een politiek besluit van Netanyahu de bouw van nederzettingen te bevriezen.

Guido Goudsmit

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden