De ziel op haar plaats

In de kathedraal van Winchester is een kapel toegewijd aan de apostel Johannes en alle andere vissende apostelen. Er zwemt in steen veel vis om je heen....

Kees Fens

Ik vis niet, ik lees. Ik zou Waltons woorden wat vrij vertalen met: studeer om stil te worden, om dat evenwicht te vinden dat de ziel op haar plaats houdt. Walton was ook een groot lezer misschien hebben lezen en vissen alles met elkaar te maken. Beide hebben in elk geval de stilte van de contemplatie gemeen.

Een bibliotheek kan even stil zijn als het meest verscholen viswater. De bibliotheek van Samuel Pepys in Magdalen College in Cambridge is doodstil deze zomermiddag. Twee vrouwen doen het stilste werk: lezen en studeren. Hier staan sinds 1724 in twaalf kasten (de eerste boekenkasten in de geschiedenis met glazen deuren) de drieduizend boekenvan een van de levendigste, drukste, en charmantste Engelsen uit de 17de eeuw. De schitterende kasten verschillen alleen in detail. Pepeys liet ze naar zijn eigen ontwerp maken door een timmerman.Hij schrijft er zelf dit over op 23 juli 1666: 'En dan komt Simpson, de timmerman, en hij en ik bedenken samen met veel moeite kasten om mijn boeken in kwijt te kunnen, ze worden te talrijk en liggen boven op elkaar op mijn stoelen; ik gebruik ze niet meer, om mij de moeite te besparen ze onder een stapel weg te moeten trekken om ze in te kunnen kijken.' In augustus komt Simpson opnieuw, voor de tweede en tot 1669 laatste keer. De collectie groeit traag.

Er is nog een dertiende 'kast' en die maakt mij haast opgewonden: in de zijkanten van zijn bureau, achter glas, staan de langste boeken zich te spiegelen. Alle lezen en schrijven ondersteund door boeken het kan niet mooier.

De bibliotheek wijst het uit: Pepys had een zeer brede literaire en wetenschappelijke belangstelling. Zijn twaalf kasten bevatten het weten van zijn tijd. Het is een raadsel hoe deze zo actieve man de contemplatie van de lezer kon beoefenen, het staren op de ene plek (in het dagelijks leven schoten zijn ogen alle kanten uit!). In een vitrine liggen twee delen van het handschrift van het werk dat hem op zo innemende wijze beroemd maakte dat iedereen van hem houdt: zijn dagboeken. Hij schreef ze in een heel rustig steno tussen januari 1660 hij was toen zevenentwintig en mei 1669. Een oogkwaal dwong hem tot stoppen, hij schrijft het zelf in de laatste regels. Die kwaal genas, maar hij hervatte zijn dagboeken niet meer. Een half jaar later stierf zijn vrouw, van wie hij op zeer bedriegelijke wijze heeft gehouden. Tot zijn dood, in 1703, bleef hij een opgewekte weduwnaar.

Twee dagen later sta ik in de barokke bibliotheekzaal van Blenhem Castle, het stamhuis van de Marlboroughs. De ruimte is heel vol met drukte van tafels, fauteuils en banken, en nog veel meer dat afleidt. Aan de wanden rijgen zich duizenden boeken aaneen in een vergeten leven. Rondom rumoert het toerisme. De boeken maken mij stil. Door een plotselinge begeerte raak ik uit mijn balans: op twee planken staan, in leer gebonden, alle delen van de Badminton Library, een sportbibliotheek van rond 1900. Football, golf, rugby, cricket, lawn tennis, de hele heilige schrift van Engeland. En daar in de hoek het waarschijnlijk mooiste deel, Fishing. Het is dun. Wat staat er in?

'Study to be quiet'. Het is genoeg.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden