Opinie

De zieke man van Europa behoeft een sterke vrouw

Als de Franse ziekte psychisch is, dan heeft de zieke man van Europa hulp nodig.

De Duitse bondskanselier Angela Merkel. Beeld ap

Frankrijk geldt als de zieke man van Europa. Erger, de patiënt wil maar niet beter worden. Het is alweer tweeënhalf jaar geleden dat The Economist van 'a country in denial' sprak. Toen ik dat aan de Franse ambassadeur voorlegde en vroeg of zijn land in staat van ontkenning leefde, ontkende hij dat ten stelligste. 'Mais non!' De ambassadeur antwoordde dat de Britse banken en niet te vergeten de Britse staatsfinanciën er veel erger aan toe waren dan de Franse. Wij lachten allebei: helemaal waar.

Als de Fransen ergens geen behoefte aan hebben, dan aan Britse economielesjes. Trouwens, ook niet aan lesjes Duitse degelijkheid, al worden die meer gerespecteerd. Jean-Marc Ayrault, de eerste premier onder de socialistische president François Hollande, was een leraar Duits. Hij is al een half jaar geleden afgedankt en vervangen door Manuel Valls, die is aangesteld om de Franse economie uit het slop te trekken. Valls behoort tot het rechterdeel van de socialistische partij, dat altijd aan bod komt als het linkerdeel gefaald heeft.

Steun

De premier krijgt daarbij steun van Emmanuel Macron, sinds augustus de nieuwe minister van Economische Zaken. De Franse pers spreekt van het rechter hersendeel van Hollande. Ook Macron, een 36-jarige bankier en pro-business technocraat, afkomstig van de ENA, leerschool van de Franse bestuurselite, noemt zijn land 'ziek'. De staat van ontkenning lijkt dus voorbij. Macron geldt nu al als het gezicht van het 'nieuwe socialisme' in Frankrijk. De New York Times had het deze week in een portret over een wunderkind dat elke dag om zeven uur begint, op jonge leeftijd miljonair was, en reeds als student trouwde met een twintig jaar oudere vrouw, zijn toenmalige professor in de economie. Dat zie ik de president, die op zijn zestigste in zijn privéleven en wat regeren betreft nog in de experimentele fase zit, niet zo snel doen. Maar verder is dit hele verhaal een déjà vu.

Ook begin jaren tachtig mocht Frankrijk van de nieuwe president François Mitterrand even aan het socialisme ruiken. Toen dat na twee jaar op een failliet was uitgedraaid, ging het roer om en werd de zaak onder supertechnocraat Jacques Delors rechtgezet. Ook onder Mitterrand ging Frankrijk eerst tegen de stroom in, in een tijd dat Margaret Thatcher al tegen de vakbonden streed en Helmut Kohl zich sterk maakte voor herstel van de sociale markteconomie. Het lijkt dan ook niet zo moeilijk wat Frankrijk moet doen. Kijk naar Groot-Brittannië, toen de zieke man van Europa, dat zijn economie uit de staatsgreep heeft bevrijd; kijk naar Duitsland, tien jaar geleden nog de zieke man, dat onder Gerhard Schröder met zijn Agenda 2010 zijn arbeidsmarkt flexibiliseerde. President Hollande hoeft alleen maar met een Agenda 2020 te komen, en de Franse economie trekt vanzelf weer aan.

Maar zo makkelijk gaat dat niet. Het Franse onbehagen zit dieper en is eerder psychologisch dan economisch. Een manier van leven dreigt onhoudbaar te worden. Frankrijk zet dan de hakken in het zand, toch al de natuurlijke habitat. Fransen hechten aan hun sociale model en als ze hervormingen krijgen voorgeschoteld waar ze geen trek in hebben, gaan ze in staking, blokkeren ze wegen, en gooien ze hammen op straat. Het buitenland, waar werken het leven dicteert en niet andersom, ziet dan weer de natie met lange lunchtijden, kokette dametjes en machinisten die voor hun vijftigste met pensioen gaan. Verwend volk, dat op kosten van anderen mooi weer speelt.

De Britse premier Margaret Thatcher in 1982. Beeld epa

Frankrijk zonder kaas en parfum?

Maar moet je ambtenaren die weinig productief zijn tot hun zeventigste laten doorwerken? Of moderne landbouwbedrijven geen subsidie meer geven en hele regio's laten wegkwijnen? Boeren zijn moeilijker inwisselbaar dan industrie-arbeiders en met hun verdwijnen verdwijnt ook de know how van het boeren zelf. Willen wij een Frankrijk zonder lucht van kaas en parfum? Het is niet zo dat Engeland of Duitsland, die de Franse manier van leven benijden en graag overnemen (zie de winebars in Londen en de arbeidstijdverkorting in Wolfsburg) aan Frankrijk de weg kunnen wijzen. Ook kleine Europese naties kunnen dat niet. Stelt u zich een land voor dat zijn krantensector door Angelsaksische durfkapitalisten laat uitkleden, door Belgen laat overnemen, en aan leidinggevenden dikke bonussen laat uitkeren omdat zij zulk goed werk hebben verricht. Zoiets hoef je bij Le Monde niet te proberen.

Maar als de Franse ziekte psychisch is, dan heeft de zieke man van Europa hulp nodig. Van een vrouw. Toen Groot-Brittannië zieke man was, liet het zich door Thatcher geselen. Ik weet niet of het hele land ervan is opgeknapt, maar in Londen vinden ze van wel. Toen Duitsland ziek was, zocht het zijn heil bij Angela Merkel ('Mutti'), en onder haar zorgzame leiderschap is het land al acht jaar een ontspannen natie. Zulke Duitsers hebben we nog nooit gehad. Vergelijk dat met die humeurige Fransen, die alleen maar mokken dat het vroeger beter was. Het volk dat nergens meer zin in heeft en terugverlangt naar Charles de Gaulle, de grote man die altijd nee zei, kan duidelijk een opkikker gebruiken. Een soort pleegzuster bloedwijn als laatste redmiddel.

Ik zie twee kandidaten: Christine Lagarde, die nu warmloopt bij het IMF en de grote wereld kent. In 2006, toen zij nog minister van Handel was, heb ik haar een keer mogen ontmoeten. Tijdens een werkontbijt (!) op de Franse residentie in Den Haag. Spreekt goed Engels, heeft gevoel voor humor, is mondain en très charmant. Ze doet bovendien alsof ze verstand van economie heeft, wat in deze tijd nooit weg is. Als ik Fransman was, zou ik daar beter van worden. En dan is er Marine Le Pen, die als een hedendaagse Jeanne d'Arc al op de barricaden staat. Maar als zij in 2017 wordt gekozen, weten we zeker dat Frankrijk nog lang de zieke man van Europa zal zijn.

IMF-topvrouw Christine Lagarde. Beeld reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden