De zes AKO-nominaties

Anton Valens: Het boek Ont

Anton Valens is wellicht de minst bekende onder de genomineerde auteurs, maar zeker een schrijver om in de gaten te houden. De tragikomische roman Het boek Ont gaat over de moeizame pogingen van Isebrand Schut en zijn vrienden om een plaats te veroveren in de maatschappij. Sociaal gezien zijn het onhandige jongens met lichte fobieën. Hun post bijvoorbeeld maken ze niet graag open, een enkeling heeft moeite met groeten. Daarnaast raken Isebrand en zijn enigmatische kompaan Meckering in de ban van het voorvoegsel ont waarover de twee gezamenlijk een boek willen schrijven. Dat nu blijkt een onmogelijke taak.


Maakt Valens kans tussen veteranen als Van Keulen en Grunberg? Met zijn geestig intelligente inhoud en treffend sobere stijl is de schrijver van Het boek Ont best een aannemelijke, maar vooral een originele kandidaat om mee voor de dag te komen.


Peter Terrin: Post Mortem

Compositorisch gezien een puike roman: een soort droste-effect met sterk autobiografische inslag, maar dan wel één die dat meteen thematiseert, bekritiseert en zo duizelingwekkende poëticale doorkijkjes biedt.


Via een omweg vertelt de Vlaming Terrin over de dag dat zijn 4-jarige dochtertje getroffen werd door een herseninfarct. In deze rampzalige periode ontdekt hij dat het schrijven hem op de been houdt. Deze persoonlijke gebeurtenis ligt inhoudelijk ten grondslag aan Post Mortem. Terrin bewerkte z'n ervaring zodanig dat het in zijn verhaal een protest vormt tegen het louter biografische in de romankunst. Fight fire with fire moet hier, vrij naar Shakespeare, het credo zijn geweest. Terrins hartverscheurende geschiedenis met uitgesproken ideeën over fictie is hoe dan ook een geloofwaardige mededinger.


Elvis Peeters: Dinsdag

IJzingwekkend verhaal van Elvis Peeters, pseudoniem van het schrijversduo Jos Verlooy en Nicole Van Bael. Zacht en zoet is het begin van deze roman waarin we lezen over een bejaarde Brusselaar die zich zijn voorbije liefdes herinnert. Maar snel slaat de sfeer om en voert grimmigheid de boventoon. Peeters trekt ons de geschiedenis in, terug naar de tijd dat Congo nog van België was.


De aimabele Brusselaar blijkt een onfris verleden te hebben waarin misdaden tot de orde van de dag behoorden. Verkrachtingen, mishandelingen, intimidaties, brandstichtingen; gruwelen overbrengen is het Vlaamse duo wel toevertrouwd. Slechts een paar woorden hebben ze nodig om de verbeelding van hun lezers aan te sturen. Sterk is hun suggestieve kracht, zacht en koel zijn hun zinnen. Dinsdag van Elvis Peeters zou een terechte winnaar zijn, maar ook een gewaagde keuze.


Arnon Grunberg: De man zonder ziekte

Niet de beste Grunberg, deze nogal schematische vertelling over een naïeve architect die in Bagdad en Dubai ogenschijnlijk ongevaarlijke gebouwen als een opera en een bibliotheek moet neerzetten. Of is de Zwitserse architect Samarendra Ambani eigenlijk een dubieuze spion? De vervreemding en onttakeling liggen om de hoek, en er bestaat geen immuniteit of neutraliteit om de chaos en het geweld te vermijden.


De jury van de AKO-prijs meent dat deze roman een zinvolle bijdrage is aan de discussie over de cultuurverschillen tussen Oost en West. Dat zou dan misschien de ontdekking van Sam moeten zijn dat onze waarden niet universeel zijn. Daar komt hij inderdaad op weinig zachtzinnige wijze achter. Grunberg schakelt snel van amusant naar pijnlijk, maar treft dit keer niet het hart.


Mensje van Keulen: Liefde heeft geen hersens

Wie heeft het gedaan? Als de Haagse schoonmaakster en jonge weduwe Romy haar bejaarde buurvrouw Irma dood in haar stoel vindt, blijkt uit een rondgang dat er velen een motief kunnen hebben. Intussen is de vertelster, anti-heldin Romy, de werkelijk tragische hoofdpersoon in een roman van een schrijfster die lof verdient voor de souplesse van haar monologen, dialogen en verfijnde karakterschetsen: achter de huiselijkheid kan eenzaamheid of venijn schuilgaan, achter hoffelijkheid een pijnlijke waarheid.


En in Den Haag vind je nog ouderwets geordende rangen en standen, met al even springlevend racisme en vooroordelen. Door Van Keulens meesterschap behoudt de tekening van dit droeve universum toch lichtheid en humor. Je krijgt zelfs met bijna iedereen te doen.


Stephan Enter: Grip

Als de jury gelooft in wat ze zegt, dan gaat Stephan Enter de AKO-prijs winnen, want zijn vierde roman Grip wordt schitterend en magistraal genoemd. Dan mag je hem toch niet meer laten verliezen?


Twintig jaar nadat ze als studenten bergen hadden beklommen in Noorwegen, gaan drie mannen en een vrouw van begin 40 elkaar weer ontmoeten. De roman laat de drie mannen aan het woord (Paul, Martin, Vincent) onderweg naar die reünie, nadenkend over liefde, dood, tijd, reizen en onsterfelijkheid. De vrouw (Lotte) is het mysterie waar het verhaal omheen cirkelt. Tegelijk voert het boek ergens heen - niet alleen naar die confronterende samenkomst, maar ook naar een dramatische ontknoping.


De roman is al aan de tiende druk toe, en dat is niet verwonderlijk: Grip is een boek dat je in de ban houdt, en dat je anderen wilt aanbevelen. Enter zou een mooie winnaar zijn.


ROERIGE HISTORIE

Vorig jaar ging de AKO-prijs naar De Nederlandse maagd van outsider Marente de Moor. Tot veler verbazing was de requiemroman Tonio van A.F.Th. van der Heijden niet eens genomineerd. Eerdere verrassingen in de historie van de prijs, die sinds 1987 wordt uitgereikt: de kansloos geachte Brigitte Raskin werd winnaar in 1989, en Marcel Möring in 1993, toen ook favoriet Harry Mulisch voor De ontdekking van de hemel was genomineerd. Dit jaar haalde geen enkele non-fictietitel de toplijst. Hieronder de genomineerden van 2012. De winnaar wordt maandag bekendgemaakt, live in het programma Nieuwsuur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden