De zeehond is gered, nu de Waddenzee nog

De Waddenzee dreigde 45 jaar geleden ingepolderd te worden. Nu is het beschermd natuurgebied en Werelderfgoed. Toch zijn de Wadden nog altijd in gevaar, zegt Hidde van Kersen van de jubilerende Waddenvereniging.Door Caspar Janssen

Nee, van turbulentie is geen sprake op deze mooie, doordeweekse dag in Harlingen. In de grachten dobberen zeilschepen en woonboten, net over de dijk vaart een veerboot af en een veerboot aan, nog niet halfvol met eilandbezoekers, op de paar terrasjes genieten enkele bezoekers van de najaarszon. En in het Waddenhuis, het bureau van de jarige Waddenvereniging, net achter de dijk, is het stil. Hidde van Kersen, de jonge (42) directeur van de Waddenvereniging, rijdt zelf een paar keer in de week van zijn woonplaats Huizen naar Harlingen. Echt gaan wonen in het stadje, dat is hem toch net iets te rustig, zegt hij.


Van Kersen was nog niet geboren toen op een steenworp afstand van het kantoor, in hotel Zeezicht, de tumultueuze oprichtingsvergadering plaatsvond van de Waddenvereniging, dit weekend precies 45 jaar geleden. Met dank aan een 17-jarige wadloper uit Kortenhoef, Kees Wevers. 'Geen Fries dus, of Groninger,' stipuleert Van Kersen. 'En opvallend genoeg ook niet in de eerste plaats een natuurliefhebber.' De scholier maakte wel lange tochten over het wad, dat eindeloze, aaneengesloten getijdegebied. Hij had gehoord van de plannen om na de inpoldering van het IJsselmeer ook de Waddenzee in te polderen. Eeuwig zonde, vond hij dat. Spontaan plaatste hij een oproep in De Telegraaf, waarin hij medestanders opriep naar hotel Zeezicht te komen, in Harlingen.


Met succes: honderden mensen, wadlopers, biologen, burgemeesters uit de regio, jonge natuurliefhebbers kwamen naar Zeezicht en richtten de Landelijke Vereniging tot behoud van de Waddenzee op. 'Het is nu onvoorstelbaar,' zegt Van Kersen, 'maar de Waddenzee werd in die tijd vooral gezien als een lastige bak met modder. Als een heel erg geschikt nieuw stuk om in te polderen. De tekeningen van toen hebben we nog: tussen Ameland en het vasteland zou worden begonnen met het leggen van dammetjes. Er zouden mooie vakken komen, die je een voor een kon droogleggen. Dan zou akkerbouwgrond ontstaan, hier en daar een bedrijventerreintje en een enkele recreatiehaven.'


Maar op de bijeenkomst in hotel Zeezicht kwamen ook biologen af, die wisten van de rol van de Waddenzee als onmisbaar station in wereldwijde trekvogelroutes. In de jaren daarna volgden publieksacties en prominente Nederlanders werden ingeschakeld om de politiek te bewerken. Niet te onderschatten symbool: de zeehond, tranentrekker voor alle politieke gezindten.


Van Kersen haakte aan in de tijd, eind jaren zeventig, dat duizenden scholieren en studenten rondliepen in T-shirts en met tassen met de tekst: Wees wijs met de Waddenzee. 'De sympathie voor de Waddenzee ging toen gelijk op met de sympathie voor de Waddenvereniging.'


Het duurde nog tot 1980 totdat de status van de Waddenzee als te beschermen en te herstellen natuurgebied definitief werd vastgelegd. Het hoogtepunt van de Vereniging volgde vijf jaar later, met een grote televisieactie. De Vereniging telde toen 60 duizend leden.


Nu, 45 jaar later is de Waddenzee Werelderfgoed en belangrijker, het grootste en internationaal het belangrijkste Nederlandse natuurgebied. De mechanische kokkelvisserij werd verboden, over de gaswinning en over de mosselvisserij is een akkoord bereikt en dit jaar werd begonnen met een omvangrijk natuurherstelprogramma. Voor de Waddenvereniging wellicht tijd om aan succes ten onder te gaan.


Hidde van Kersen moet toegeven: dat had hij zelf ook bedacht. 'Toen ik hier vijf jaar geleden kwam vond ik: als goede doelenorganisatie moet je uit zijn op je eigen opheffing. Maar nu denk ik dat het nooit zal gebeuren. Er zal hier altijd een club nodig zijn die opkomt voor de natuurbelangen.'


Maar het gaat nu toch beter met de Waddenzee?


'Met de zeehonden, ja. En met de garnalen. Maar verder sukkelt de natuur nog altijd achteruit. De natuur is half zo goed als-ie zou moeten zijn. Met de schelpdieren gaat het nog altijd jaar in jaar uit slechter. Dat is een ramp voor de honderdduizenden vogels die hier ieder jaar komen om op te vetten voordat ze 9.000 kilometer nonstop gaan vliegen naar Afrika. Grote vissen zijn hier ook nauwelijks nog, want die worden weggevist. Voor vissen op de Noordzee is de Waddenzee belangrijk, omdat het hier ondiep is. Hier, in het relatief warme water brengen veel vissen hun jongen groot, en dan pas gaan ze de koude Noordzee in. De Waddenzee moet nog veel meer met rust worden gelaten.'


Daar zijn nu toch afspraken over?


'Jazeker, maar dat zijn geleidelijke processen. De bodemberoerende visserij wordt langzaam afgebouwd. En daarnaast zijn er nog continu krachten die de Waddenzee bedreigen. Er wordt voor veerboten ontzettend veel gebaggerd. Dat gebeurt in Duitsland niet, daar varen de veerboten op het getij. Dat willen we hier in de toekomst ook. Hier in de Eems, in het estuarium gaat het heel slecht. Daar krijgt de industrie voorrang, de Eems wordt steeds verder uitgediept voor de schepen. Het water is er troebel, dat is heel slecht voor vissen en vogels.


'En een haventje zoals hier in Harlingen, dat wil ook mee in de vaart der volkeren, dat wil ook containerschepen hebben, en dus moeten er ook diepe vaargeulen komen. Wij zeggen dan: we zitten aan een getijdegebied, dus we specialiseren ons in minder diepstekende vaart, visserij dus en de bruine vloot, toerisme dus. Maar de gemeente zegt: we zijn te arm om te kiezen, dus willen we alles. Nu is er weer een plan voor zoutwinning onder water. Zo kan ik nog wel even doorgaan.'


De Waddenzee heeft de status van beschermd natuurgebied. Dat is dan niet voldoende?


'Op papier staat: de hoofdfunctie van de Wadden is natuur. Maar het gebied staat voor nul euro op de rijksbegroting. Dit is het grootste en internationaal belangrijkste natuurgebied van Nederland, maar het wordt niet beheerd als natuurgebied. Rijkswaterstaat baggert vaargeulen, het ministerie van Landbouw geeft vergunningen voor kweekpercelen voor mosselvissers uit. Er is hier visserij, toerisme, industrie. We hebben te maken met veel andere belangen.


'Het bizarre is: er is niemand aanspreekbaar op de kwaliteit van de natuur. We hebben te maken met zes ministeries, drie provincies, vier waterschappen, dertien gemeenten en een aantal natuurbeheerders. Die hebben allemaal hun eigen verantwoordelijkheid en belangen. Er bemoeien zich zoveel partijen met de Waddenzee, maar uiteindelijk is dit gebied van niemand. Wij willen af van die bestuurlijke spaghetti. Ik bedoel: in de Everglades in Florida, daar zit ook niet iedereen te polderen, zo van: een beetje van dit en een beetje van dat.'


Het natuurherstelprogramma heeft nog geen vruchten afgeworpen?


'Dat zit nog in de studiefase. Er wordt nu eerst gekeken naar de oorzaken van de achteruitgang. En naar hoe het er over twintig jaar moet uitzien. Langzaam moeten de schakeltjes van het ecosysteem weer op orde komen door aan de juiste knoppen te draaien. Dat heeft te maken met waterkwaliteit, met processen van eb en vloed, met dynamiek, sedimentatie, verduurzaming van de visserij, met het met rust laten van de bodem. Het is zeker zo dat de weg omhoog is ingeslagen. Eindelijk, na 45 jaar, investeren we nu in het beter maken van de Waddenzee. Dat is echt een trendbreuk.'


Spreekt de Waddenvereniging nog wel tot de verbeelding? U bent toch afhankelijk van leden.


'We hebben een moeilijke tijd achter de rug, met interne conflicten en een ingrijpende reorganisatie. De organisatie was te groot en te duur. Het ledenaantal was teruggelopen tot 45 duizend. Ik ben gekomen om rust te brengen na die moeilijke periode. En om voor verjonging te zorgen, voor een modernere uitstraling. We doen ook niet meer alles, we houden ons alleen nog met de grote issues bezig. Het ledenaantal groeit nu weer voorzichtig. Soms is het heel simpel: we werven nu actief bij alle mensen die hier in Harlingen op de boot stappen: tienduizenden liefhebbers van de wadden.'



CV


1967


geboren in Hilversum


1992


Studie bestuurskunde in Leiden


1993-1996


Afdeling Stadsontwikkeling, gemeente Amsterdam


1997


MBA, universiteit van Edinburgh


1998-2005


Communicatieadviseur voor onder meer goede doelenorganisaties


2005 - heden


Directeur Waddenvereniging


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden