De zappende doctor

Vroom stuk, dat van de drie 'jonge' hoogleraren Nederlands (Forum, 28 januari). Maar ook een beetje een rooms stuk: iedereen krijgt gelijk....

Jos Joosten geloof ik op zijn woord, want ik ken zijn publicaties. Niksopgestoken tijdens zijn studie neerlandistiek in Nijmegen, zei hij, toenhijzelf tot hoogleraar aan zijn oude universiteit werd benoemd. Die indrukhad ik al. En van de Vlaming Geert Buelens geloof ik alles: fijnzinnigedichter, scherpzinnige essayist. Hij is zich lam geschrokken van zijnstudenten in Utrecht. Die weten, zeker vergeleken met hun Vlaamseleeftijdgenoten, van toeten noch blazen. Dat Kees Fens hem nu om diebittere waarneming het land wil laten uitzetten geeft vanzelfsprekend geenpas.

Maar Thomas Vaessens, de derde auteur? Die is sinds kort hoogleraarmoderne Nederlandse letterkunde aan de UvA. Hij zoekt sinds zijn benoemingenergiek de publiciteit en wie dat wat heeft gevolgd, begreep dat hij hetstuk van zaterdag gebruikte om zich achter zijn co-auteurs te verstoppen.'Echte revoluties in de literatuur worden niet door dichters ontketend',schreef Vaessens in de NRC van 21 januari. Die echte revoluties 'wordenveroorzaakt door technologische en economische veranderingen in de wereldvan de cultuur.' 't Was even geleden dat ik die neomarxistische kletskoekuit het Nijmegen van de jaren zeventig onder ogen had gehad. Een kwarteeuwvakliteratuur over het hoofd gezien, de jonge geleerde: je begrijpt meteenwaarom de studenten wegblijven.

Het is Vaessens om iets anders begonnen, namelijk het veranderende'leesgedrag' van zijn studenten. 'Wij literatuurliefhebbers zijnnostalgische mensen', schrijft hij op de vertrouwde laatdunkende toon.'Schrijven en lezen zijn voor ons geneugten die maar beter niet veranderdkunnen worden.' Let op het taalgebruik, het archaïserende en spottendbedoelde 'geneugten', let op de opdringerige wijze waarop hij ongevraagdtussen zijn bedrukte lezers probeert te gaan staan: 'wij'. 'Als je eenafspraak met ons maakt pakken we onze vulpen om daarmee een notitie temaken in onze mooie kalfslederen Filofax agenda met een vulling vanlichtgeel papier de Hollande (de Palmtop is in onze wereld maar nauwelijksdoorgedrongen). Het valt ons moeilijk de schrijfdaad te verbinden metelektronica zonder schrift.'

Alles aan deze alinea is te kwader trouw: de Filofax-omslagen zijn nietvan kalfsleer, 'papier de Hollande' heet gewoon 'Hollands papier' en hetis niet lichtgeel, maar écru. Het is woord voor woord gelogen en bedoeldom de 'ons' waar hij even naast is gaan staan verdacht te maken. 'Deultieme leeservaring is dat je de tijd en je omgeving volkomen vergeet, enzulks vereist stilte en concentratie', zegt Vaessens, 'En zitvlees, hetboek moet van a tot z gelezen, als een organisch geheel waarin elk detailvan belang is.'

Let opnieuw op de suggestie van belachelijkheid: van a tot z lezen,ieder detail van belang.

'Nu ken ik vanuit mijn beroepspraktijk nogal wat jonge mensen die geachtworden veel te lezen', vervolgt hij. 'Je moet wel stekeblind zijn, wil jein hun gezelschap niet zien dat de romantische leeslampcultuur niet meerbestaat. Mijn studenten lezen inderdaad de hele dag, maar op een heelandere manier. Ze lezen vooral rommelig. Het is geen automatisme een langkrantenartikel helemaal uit te lezen, want tijdens het lezen klinkt altijdwel een paar keer het bliepje van de mail of van de sms; staat de radio aanen teletekst; wordt er even iets gegoogled, et cetera. Lezen is voor hennagenoeg altijd onderdeel van een meervoudig, hiërarchieloos enniet-lineair proces waarin de lezer meerdere teksten en tekstsoortentegelijk tot zich neemt. Dit betekent dat studenten vooral fragmentenlezen. Fragmenten die zij vervolgens verbinden tot een eigen tekst; alknippend en plakkend verbinden tot een eigen tekst; al knippend en plakkenduit verschillende (soorten) bronnen zijn jonge lezers van nu graag zélfde auteur van de tekst die zij lezen. In dit fragmentarisch leesgedragworden de begrenzingen van genres en vormen doorgaans irrelevant geacht.'

Wie dit goed op zich laat inwerken, is verheugd dat Vaessens is benoemdbij neerlandistiek en niet bij medicijnen. Stel dat zijn opvatting over denieuwe studietechnieken gedeeld zou worden door de hoogleraar neurologieen wij zouden vernemen dat aanstaande specialisten hun handboeken anatomie,fysiologie en de benodigde artikelen uit The Lancet al zappend haddendoorgenomen en hun vakspecialistische inzichten zouden bestaan uit eenleuke collage van fysiologische wetenswaardigheden, popliedjes, flarden vanbehandelingstechnieken, sms-jes, een brokje staafdiagram metmedicatieresultaten, onkundig van de ziekte waarvoor die werd beproefdomdat die in een eerder, helaas niet gelezen alinea van het artikel aan deorde kwam. Ik zou, in geval van kwalen, een Italiaanse arts nemen,opgeleid in een vakgroep die grenst aan die voor de italianistiek, eengeesteswetenschappelijke discipline die het nauwgezet, geduldig en van atot z lezen van de Divina Commedia een voorwaarde voor het beoefenen vanhet vak acht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden