corruptieonderzoek Canada

De zaak die Justin Trudeau de kop kan kosten

Het uithangbord van het politieke fatsoen, de Canadese premier Justin Trudeau, is verstrikt geraakt in een schandaal dat hem de kop kan kosten. Vijf vragen over de zaak die het imago van Trudeau enorm heeft beschadigd.

De Canadese premier Justin Trudeau is verstrikt geraakt in een schandaal. Beeld REUTERS

Wat is er precies aan de hand?

De voormalige Canadese minister van Justitie, Jody Wilson-Raybould, verklaarde vorige week live op televisie dat de regering haar onder grote druk heeft gezet om een bedrijf uit de wind te houden. De Canadese multinational SNC-Lavalin wordt verdacht van corruptie, maar premier Trudeau zou niet willen dat het bedrijf zou worden vervolgd: hij vreesde dat ze dan uit Canada zouden vertrekken, en dat daarmee duizenden banen verloren zouden gaan.

Wilson-Raybould getuigde bijna vier uur lang tegenover de justitiecommissie van het parlement. Met elk woord dat zij sprak, zakte de regering dieper in de modder. Verschillende leden van de regering, onder wie Trudeau zelf, zouden ‘aanhoudende’ en ‘ongepaste’ pogingen hebben gedaan om Wilson-Raybould ervan te overtuigen het bedrijf juridisch te ontzien.

‘Het was alsof er een eenhoorn door een vrachtwagen werd overreden’, schreef de Britse krant The Guardian over de hoorzitting. Trudeau zag maandag opnieuw een minister vertrekken. Minister Jane Philpott, die verantwoordelijk was voor controle van de overheidsuitgaven, nam ontslag uit onvrede over de affaire. Philpott, een vriendin van Wilson-Raybould, zei dat ze het optreden van de regering niet langer kon verdedigen.

Wilt u dit verhaal liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Waar wordt het bedrijf van beschuldigd?

SNC-Lavalin is een gigantisch bouw- en ingenieursbedrijf dat wereldwijd 50 duizend werknemers telt, van wie zo’n 9 duizend in Canada. Het hoofdkantoor bevindt zich in Montreal. Tussen 2001 en 2011 zou het omgerekend 32 miljoen euro aan steekpenningen hebben betaald aan de familie van Moammar Kadhafi, die toen nog aan de macht was in Libië. Als het bedrijf schuldig wordt bevonden, zou het in Canada tien jaar lang niet meer mogen meedingen naar federale projecten.

Justin Trudeau in 2015 met Jody Wilson-Raybould. Beeld REUTERS

Het bedrijf begon een lobby in de hoop op een akkoord met de aanklagers, een zogenoemd deferred prosecution agreement. De openbare aanklager besloot het echter tot een proces te laten komen, en Wilson-Raybould, die als procureur-generaal het laatste woord had, onderschreef dat besluit. Hierop heeft de top van de regering geprobeerd om haar op andere gedachten te brengen. Daarbij werden ‘verhulde dreigementen’ volgens Wilson-Raybould niet geschuwd. Zij bleef echter bij haar besluit.

Wie is Jody Wilson-Raybould?

Zij was een van de prominentste ministers van de regering die Trudeau bij zijn aantreden in 2015 presenteerde. Ze was niet alleen vrouw, zoals de helft van zijn kabinetsleden, maar was ook de eerste Canadees met een inheemse achtergrond die zich minister van Justitie mocht noemen.

De affaire heeft haar echter haar baan gekost. In december kreeg Wilson-Raybould te horen dat Trudeau vastbesloten was om SNC-Lavalin de deal te gunnen. ‘Hij vindt een manier, linksom of rechtsom’, werd haar verteld. Enkele weken later werden op 14 januari enkele posten van het kabinet herschikt. Wilson-Raybould werd van Justitie gehaald en kreeg in plaats daarvan Veteranenzaken onder haar hoede. Vorige maand nam zij ontslag.

Wilson-Raybould wordt nu in Canada geroemd om haar standvastigheid. ‘Ik kom van een lange lijn van matriarchen’, zei ze vorige week tegen de justitiecommissie, verwijzend naar haar wortels bij het inheemse Kwakwaka’wakw-volk. ‘Ik ben een waarheidsverteller, in overeenstemming met de wetten en tradities van ons Grote Huis.’

Wat zegt Trudeau?

De premier zegt dat hij inderdaad geprobeerd heeft om banenverlies te voorkomen, maar zweert tegelijkertijd niet te hebben getornd aan de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht. Er is nog geen bewijs voor de beschuldigingen, maar de politieke schade is aanzienlijk: hij is tenslotte de man die zich altijd profileert als progressief, transparant en fatsoenlijk. Daarnaast schaadt deze zaak de premier bij een ander onderwerp dat hij zelf met nadruk heeft omarmd: verzoening met de inheemse bevolkingsgroepen van Canada.

De grootste oppositiepartij heeft Trudeau al opgeroepen om af te treden. Volgens de peilingen is het schandaal uiterst schadelijk voor de liberale premier, wat reden is tot grote zorg, omdat er in oktober verkiezingen worden gehouden.

Jody Wilson-Raybould profileert zich sterk als een vrouw met inheemse wortels, en noemt zichzelf tegenover de parlementaire justitiecommissie ‘een waarheidsverteller’. Beeld AP

Wat gaat er nu gebeuren?

De affaire heeft al slachtoffers gemaakt: twee weken geleden is Gerald Butts, een oude vriend van Trudeau en zijn belangrijkste adviseur, opgestapt. Dat deed hij naar eigen zeggen in het belang van het ministerie, niet omdat hij iets fout heeft gedaan. Butts is een van de personen die Wilson-Raybould onder druk zou hebben gezet, hij moet ook getuigen voor het parlement. Het is nog onduidelijk of er ook een strafrechtelijk onderzoek komt.

Trudeau heeft gezegd nog te moeten nadenken over de toekomst van Wilson-Raybould binnen zijn liberale partij, waarvan zij nog steeds lid is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden