De zaak Bilal L. laat vooral zien hoe we níet met radicalisering moeten omgaan

De begeleiding van het voormalige Hofstadlid verliep verre van vlekkeloos

Deradicalisering is een cruciaal element in de Nederlandse terrorisme-aanpak. De Canadese ex-extremist Mubin Shaikh waarschuwt nu: Nederland is naïef. De manier waarop Amsterdam met Bilal L., voormalig lid van de Hofstadgroep, is omgegaan, tekent de onkunde.

Een propagandafoto van Islamitische Staat uit november 2015, met IS-strijders op een tank in Syrië. Foto Hollandse Hoogte / Zuma Press

De Amsterdamse gemeenteraad debatteert vandaag over het mogelijke 'vriendenclubje' van Saadia A.T., de vorige maand ontslagen rechterhand van burgemeester Eberhard van der Laan op het gebied van radicalisering en polarisatie. In Saadia's netwerk zou loyaliteit boven kwaliteit zijn gegaan, waardoor de gemeente de afgelopen jaren belangrijke signalen van radicalisering heeft gemist. Bijvoorbeeld dat jongerenwerker en Hofstadgroepveroordeelde Bilal L. moslimjongeren zou hebben geradicaliseerd. Hij zou ook zijn jongere zus Sarah hebben begeleid, die in 2014 naar Syrië is afgereisd.

In 2006 werd Bilal, toen 22, veroordeeld tot drie jaar cel wegens het ronselen voor de jihad van medegevangenen. Drie gedetineerden hadden belastende verklaringen over hem afgelegd. Ze hadden verteld dat Bilal de martelaarsdood verheerlijkte en hen had aangemoedigd naar een trainingskamp te gaan in Afghanistan of Pakistan. Bilal zat al in de gevangenis wegens het bedreigen met de dood van PVV-leider Geert Wilders.

Na zijn vrijlating volgde Bilal een deradicaliseringstraject. Hij is gaan werken bij welzijnsorganisatie Dynamo en in maart 2013 in dienst gekomen bij Streetcornerwork. Najaar 2014 onthulde Het Parool het Hofstadverleden van de jongerenwerker. Kort daarna, in november 2014, sprak de Volkskrant hem in het kader van een breder onderzoek. Het gesprek is niet gepubliceerd. Toen was al bekend dat zijn zus in Syrië zat.

'Ik geloof niet in deradicaliseringsprogramma's. Het is een industrie, er gaat veel geld in om. Bovendien kan je makkelijk misleidende antwoorden geven', vertelde hij. Op de vraag of hij zelf nog radicaal was, grinnikte hij: 'Ik ben nog een gelovig moslim.'

Van der Laan: 'Amsterdam heeft grote steken laten vallen in het deradicaliseringsbeleid'

Burgemeester Eberhard van der Laan van Amsterdam erkent dat de hoofdstad steken heeft laten vallen in het deradicaliseringsbeleid. In een brief aan de gemeenteraad schrijft hij woensdag dat het team dat radicalisering moest tegengaan 'te losjes' en 'improviserend' te werk ging.

'IS wantrouwt me'

IS noemde hij 'slecht'. Jabath al-Nusra, een andere terreurgroep, 'gematigder'. Hij zei niet te weten waar zijn zus was. Hij had een keer telefonisch en een keer Whatsapp-contact met haar gehad. Zijn zus terughalen als hij haar zou hebben opgespoord, was onmogelijk, zei hij. 'IS wantrouwt me dan.'

'Hoe haal je het in je hoofd om haar hier weg te halen en terug te brengen naar het land van de kufar (ongelovigen, red.)', zou hij te horen krijgen. Als hij het al zou overleven.

Hij ontkende toen zelf met radicaliserende jongeren aan de slag te zijn. Wel wist hij te vertellen dat de radicale jongeren van nu anders waren dan die destijds van het Hofstadnetwerk. 'Wij waren veel met de islam bezig, hadden meer diepgang dan de jongeren van nu. Die zijn stoer aan het doen, aan het demonstreren, provoceren. Die zoeken avontuur.'

Twee maanden later, in januari 2015, verdween Bilal van de radar. Hij had ontslag genomen bij Streetcornerwork, zijn telefoonnummer gewijzigd. Volgens diverse bronnen van de Volkskrant was Bilal zijn zusje achterna gereisd. Hij zou in Syrië zitten, in Deir ez-Zor.

Ontslag

Waar hij nu is, blijft onduidelijk. Zijn voormalige werkgever directeur Robin de Bood van Streetcornerwork zegt, via via, te hebben gehoord dat hij in Nederland is. Ook de Volkskrant is onlangs gebeld door een advocaat die meldt dat Bilal niet in Syrië zit, maar 'een keurige baan heeft'. Het verzoek tot een gesprek met Bilal of diens nieuwe werkgever om een eind te maken aan de geruchtenstroom, wordt niet ingewilligd.

Waarom nam Bilal ontslag?

'Om afstand te nemen. Hij vond het erg dat zijn verleden was gelekt', zegt De Bood. Hij erkent dat Bilal twee jongens onder zijn hoede had, maar pas nadat ze waren uitgereisd. 'Die hebben bij de Turkse grens contact opgenomen met Bilal. Hij heeft hen kunnen overreden terug te keren naar Nederland. Bilal was daar trots op en ook op de complimenten die hij kreeg van de marechaussee.'

Daarom kan De Bood niet geloven dat Bilal de jongens heeft geradicaliseerd. Maar een van die twee, Achraf el I., is later alsnog uitgereisd. De ander, Abderrazak A.O., is veroordeeld tot drie jaar cel wegens brandstichting bij een woning op de Ceintuurbaan in Amsterdam. Daar hing de poster 'Je suis Charlie' , als teken van solidariteit met de slachtoffers van de terroristische aanslag op het Franse satirische weekblad Charlie Hebdo.

Bronnen binnen het jongerenwerk zeggen dat in Bilals team twijfels waren of hij wel echt was gederadicaliseerd. Jongeren die hij begeleidde, en 'die alles deden wat God verboden had', werden plotseling heel gelovig. Vreemd vonden ze het dat hij, samen met een collega, een maand naar Jordanië ging om hulp te verlenen aan Syrische vluchtelingen. Hij zou daar zijn omhelsd door mannen met lange baarden, alsof ze hem al jaren kenden. Vanuit Amman maakte hij dagelijks ritjes naar Zarqa, een terroristisch broeinest waar nauwelijks vluchtelingen waren. Met de Syriërs werd vooral gesproken over hoe de sjiieten en Iran uitgeschakeld moesten worden. De collega kwam ontdaan terug van die trip. Ze vertelde erover op de werkvloer.

Dit beeld herkennen 'zijn manager, teamleider, teamleden en ik' niet, reageert De Bood. 'Van jongeren kregen we eerder het tegenovergestelde signaal, dat Bilal hen nauwelijks aansprak op roken, blowen en drinken.'

Ook oude speculaties herleven. Was Bilal een informant? In augustus 2014 werd in radicale moslimkringen voor hem (en nog negen andere 'verraders') gewaarschuwd. Ze zouden informatie doorgeven aan inlichtingendienst AIVD: 'Blijf ver van hen vandaan en stuur dit bericht door aan alle broeders en zusters.'

Hoe dan ook, er lijken cruciale fouten te zijn gemaakt bij zijn begeleiding. De Bood zegt dat 'wel erg veel verantwoordelijkheid bij Bilal werd neergelegd'. Ook waren de communicatielijnen met de afdeling radicalisering van de gemeente over Bilals werk 'ingewikkeld en diffuus'.

Lees verder:

Mubin Shaikh: 'Een Syriëganger laat zich niet op commando ompraten'
Mubin Shaikh was een van hen. Geradicaliseerd moslim, reisde naar Pakistan en Syrië. Tot de omslag kwam en hij voor de Canadese geheime dienst ging werken. Zijn boodschap: deradicalisering afdwingen, werkt niet.

Deradicaliseren blijkt een weg vol hindernissen, dus pakt Nederland paspoort jihadi's af
Het overgrote deel van de Tweede Kamer wil Syriëgangers buiten houden, maar de weg van de deradicalisering ligt vol hindernissen, zoals blijkt in Amsterdam.