De winst van de mislukte Puriteinse Revolutie

Nóg zijn de Amerikanen er niet over uit of het in de affaire-Lewinsky en het impeachment-proces dat daaruit volgde nu om seks ging of toch om iets anders....

Van onze correspondent

Bert Lanting

WASHINGTON

Ging dit alleen over seks? Nee, zeggen de Republikeinen, en ze hebben

gelijk. De impeachment-procedure tegen president Clinton ging over meer dan seks alleen: over liegen, over het vertrouwen in politici, over het behoud van het rechtsstelsel, maar ook over de vraag hoe ver

de politiek mag binnendringen in het persoonlijke leven van de Amerikaanse burgers of hun vertegenwoordigers.

Clintons critici beklemtonen ook nu nog dat het hen niet om zijn affaire met Monica Lewinsky ging, maar om zijn leugens en zijn pogingen de relatie geheim te houden. Maar voor het publiek heeft het

impeachment-proces van meet af aan een duidelijk politieke ondertoon gehad en zijn vijanden hebben weinig moeite gedaan dat te verbergen.

'Dit is een culturele oorlog', gaf Bob Barr, een van de Republikeinse

aanklagers in het impeachment-proces, openlijk toe voor de Amerikaanse tv. Volgens Barr, die trouwens al maanden voordat Lewinsky in het nieuws kwam aandrong op Clintons aftreden, ging het om de strijd tussen het echte Amerika en de losse zeden van de Clinton-generatie, kortom van de liberale jaren zestig.

Dat was ook de toon die andere kopstukken van de conservatieve beweging aansloegen. 'In een groot deel van Amerika schijnt het idee te bestaan dat seks er niet toe doet', constateerde de conservatieve publicist William Bennett in zijn anti-Clinton pamflet The Death of Outrage. 'Maar het is tijd om toe te geven wat we allang weten in ons

privéleven: overspel is verraad van een heel hoog niveau.'

Volgens Bennett is het schouderophalen over Clintons seks-affaires een typisch Europese kwaal die de Amerikaanse waarden bedreigt. Bennet: 'Anders dan in Europa zijn in Amerika morele waarden heel belangrijk in de politiek en in ons gedrag. En dit is juist een van onze beste trekken. De Europeanen kunnen ons misschien iets leren op het gebied van de mode of van wijn, maar op het gebied van moraliteit

in de politiek heeft Europa nog heel wat van Amerika te leren.'

Ook de conservatieve rechter Robert Bork hamerde erop dat seks meer was dan seks. 'Clintons seksuele gewoonten zijn een sleutel tot zijn karakter. Zij laten een man zien wiens voorkeur, op zijn zachtst gezegd, heel kinky is', constateert de rechter, die ooit door de Senaat werd afgewezen als kandidaat voor het Opperste Gerechtshof wegens zijn ultra-conservatieve opvattingen.

'Dergelijk gedrag laat ons zien dat de man moreel tekortschiet en onevenwichtig is. Aan zulke mensen moeten we geen belangrijke beslissingen overlaten', waarschuwde hij.

Die opvatting werd tot voor kort ook in feministische kringen gepropageerd. 'Het persoonlijke is politiek', betoogde de feministe Gloria Steinem, toen de vrouwenbeweging zich in 1987 tegen de Democratische presidentskandidaat Gary Hart keerde, nadat hij op een buitenechtelijke relatie was betrapt.

'Als een man zijn vrouw vernedert door het met andere vrouwen aan te leggen, zit er misschien iets slechts in zijn karakter', opperde een andere feministe.

Maar de feministes hanteren dat soort strenge maatstaven nu niet meer, als het om Clinton gaat, ook al hebben ze nog zoveel bezwaar tegen zijn seksuele escapades met Lewinsky.

De Republikeinen schamperen dat de vrouwenbeweging Clinton puur om politieke redenen de hand boven het hoofd houdt, uit dankbaarheid wat

hij voor de vrouwen heeft gedaan. Maar het gaat veel dieper: het komt

erop neer dat ze het nog erger vinden als de conservatieven hun de wet proberen voor te schrijven.

Het opmerkelijkste is dat het gewone publiek van meet af aan geweigerd heeft aan de Grote Puriteinse Revolutie mee te doen. Clintons Republikeinse critici schrijven dat toe aan de welvaart. Het

gemiddelde inkomen is flink gestegen, de economische groei is toegenomen, de werkloosheid is drastisch omlaag en in plaats van een gigantisch begrotingstekort hebben de VS een overschot van ruim zeventig miljard dollar.

Maar is dat wel de verklaring? Uit opiniepeilingen blijkt dat de Amerikanen zich een paar jaar geleden nog vooral druk maakten over de

stagnerende economie en het begrotingstekort, maar dat zij zich nu vooral zorgen maken over het verval van zeden. Blijkbaar rekenen ze Clintons misstappen daar niet onder.

Hoe weinig de Amerikanen met de campagne tegen Clinton op hebben, blijkt wel uit het feit dat speciaal aanklager Starr in de opiniepeilingen veel lager scoort dan Larry Flynt, uitgever van het seksblad Hustler en parttime ontmaskeraar van Clintons Republikeinse vijanden. Of dat nu terecht is of niet, kennelijk zit de angst voor de zedenpolitie een stuk dieper dan de vrees voor zedelijk verval.

De gangbare opvatting is dat het impeachment-proces nog eens heeft laten zien hoe diep de kloof is die er gaapt tussen Washington en de rest van Amerika. Maar het is eerder een illustratie van hoe sterk de

Republikeinse partij wordt beheerst door de uiterst rechtse christelijke vleugel.

Als het aan de Democraten had gelegen, was het nooit tot een impeachment-proces gekomen. Waarschijnlijk zouden ook de meeste Republikeinen er liever van hebben afgezien, als ze geen rekening hadden moeten houden met het uiterst rechtse deel van hun achterban.

'Het is net als bij de communisten', zegt de historicus Arthur Schlesinger. 'De fanatiekelingen komen op de partijvergaderingen en schreeuwen het hardst. Kortom, zij maken de dienst uit.'

Maar na het impeachment-debacle begint ook bij de Republikeinen het besef te groeien dat de partij bezig is het contact met de werkelijkheid te verliezen: Amerika is minder conservatief dan de Republikeinen dachten. Of misschien op een andere manier conservatief.

Volgens sommigen moet de partij weer terug naar het echte conservatisme ... la Reagan. 'Het paradoxale is dat de Republikeinen niet willen dat de regering aan je portemonnee komt, maar wel dat ze in je slaapkamer komt kijken', beschrijft de politicoloog Paul Beck van Ohio State University de boodschap die de Republikeinse partij onder invloed van christelijk rechts probeert uit te dragen.

De mislukte Puriteinse Revolutie zou wel eens een heel gezond effect kunnen hebben op de Amerikaanse politiek. Na de impeachment van Clinton leek het even dat er voortaan in Washington alleen nog maar plaats zou zijn voor heiligen. Maar het Lewinsky-spektakel heeft een milder klimaat veroorzaakt: seks is geen doodzonde meer.

Een onverwacht resultaat is ook dat er in Amerika voor het eerst serieus wordt gesproken over de mogelijkheid dat een vrouw president wordt. Dat was een paar jaar geleden nog ondenkbaar, maar kennelijk heeft het gedrag van Clinton en zijn vrouw Hillary de Amerikanen op het idee gebracht dat ze misschien beter af zijn met een vrouw in het

Witte Huis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden