De winkeliers van Rome zijn wanhopig

Zijn schappen liggen vol met dikke lappen vlees, maar de winkel van slager Maurizio Rossi in Rome is leeg. 'Vroeger kwamen mensen uit de buurt hier voor de kwaliteit', zegt de slager. 'Maar nu gaan ze naar de supermarkt, de aanbiedingen achterna. Ik weet niet hoe lang ik dit nog volhoud.'


Italië is het land van de kleine winkeltjes en familiebedrijfjes. Het beste vlees haal je bij die ene slager en de beste vis bij die ene visboer. Maar de door de crisis geraakte Italiaan kan zich die luxe niet meer permitteren. Een voor een sluiten de winkels hun luiken. Gemiddeld gaan iedere dag duizend ondernemingen ten onder, blijkt uit cijfers de Italiaanse Kamer van Koophandel. Wie nog niet is gesneuveld, vreest voor zijn toekomst.


De verkiezingen van zondag en maandag zijn daarom voor ondernemers van groot belang. Gooit een nieuwe regering de belastingen omhoog, of wordt er geïnvesteerd? Het kan betekenen dat een bedrijf omvalt of overleeft.


'De belastingen moeten omlaag en er moeten banen worden geschapen. Dat is mijn enige redding', zegt Silvana (60). Zij heeft een wasserette in een buitenwijk van Rome en verwacht ieder moment een deurwaarder op de stoep.


'Ik draag zwart, omdat ik weet dat het einde nabij is', zegt ze. 'Ik heb schulden en de klanten komen niet meer. Als de mensen een baan krijgen, kunnen ze weer geld uitgeven.'


Toch gaat de eigenaresse van de wasserette dit weekend niet stemmen. 'Uit protest', zegt ze. 'Ik heb de afgelopen jaren verschillende politici geloofd en ze hebben me allemaal verraden. Berlusconi stemde gisteren voor de huizenbelasting en belooft vandaag opeens om hem af te schaffen. Het zijn mooie beloften in verkiezingstijden, maar op de 26e wordt alles weer zoals het was.'


'Belastingverlaging zou fijn zijn', zegt ook Giorgio Romanini (26). Hij runt met zijn moeder een banketbakkerij en werkt minsten twaalf uur per dag. Berlusconi belooft die belastingverlaging, maar dat is volgens Romanini niet genoeg. 'Wat dit land nodig heeft, is dat de politici ophouden met stelen', zegt de jonge banketbakker. 'Daar hoor je bijna niemand over in de verkiezingscampagne. De politici zijn als kleine kinderen met elkaar aan het bekvechten, maar intussen ontdekken we iedere dag weer een nieuw schandaal. Linkse politici, rechtse politici, ook dat maakt niet meer uit. Ze stelen allemaal.'


De Italiaanse justitie arresteerde de afgelopen weken verscheidene topmannen en telkens blijkt er weer een politicus bij het schandaal betrokken. Lega Nord stelde de corrupte baas van Finmeccanica aan, de Democratische Partij lijkt betrokken bij het bankenschandaal in Siena en een oud-minister van Berlusconi's Pdl-partij werd vanwege corruptie veroordeeld tot vier jaar gevangenisstraf.


Het vertrouwen in de Italiaanse politici is weg. Dat blijkt bijvoorbeeld uit de populariteit van komiek Beppe Grillo, die alle politici naar huis wil sturen. Volgens onofficiële peilingen zou hij bijna twintig procent van de stemmen krijgen.


30 procent van de Italianen zegt helemaal niet te gaan stemmen. Winkeleigenaresse Susanna Mancini (48) bijvoorbeeld. Haar zaak is nog open, maar het schoonheidscentrum om de hoek heeft de rolluiken laten zakken, het reisbureau verderop is dicht en ondernemers die ze kent hebben zelfmoord gepleegd.


'Na de verkiezingen krijgt een andere politicus te eten, verder verandert er niets', zegt ze verbitterd. 'Als ik niet voor mijn ouders moest zorgen, was ik hier weg geweest. Er wordt niet geïnvesteerd in de jeugd en de economie staat vast. Ik zie in Italië geen toekomst meer.'


Jonge Italianen pakken inderdaad hun biezen. De jeugdwerkloosheid ligt op de recordhoogte van 36 procent, de universiteiten vallen letterlijk uit elkaar vanwege geldgebrek en zonder contacten in de juiste kringen kan een afgestudeerde een baan op zijn eigen niveau vaak wel vergeten.


'Ik had gehoopt dat ik op mijn 28e onafhankelijk zou zijn', zegt Federica (28). 'Dat ik een kind zou kunnen krijgen, als ik dat zou willen. ' De jonge advocate werkt, maar daar is alles mee gezegd. Ze werkt tien tot twaalf uur per dag bij een advocatenkantoor en krijgt tweehonderd euro per maand. 'De advocaten mogen me anderhalf jaar op deze manier in dienst nemen en daarna ontslaan ze me, net als mijn collega', voorspelt ze. 'Ik heb deze baan alleen omdat ik goedkoper ben dan een secretaresse en zo zien ze me ook.'


'We worden uitgebuit en er is geen politicus die hierover praat', zegt Federica. 'En zo gaat het in alle beroepsgroepen. Ik ben het kind van 'niemand', dus ik maak geen schijn van kans.' Federica wil op Bersani stemmen, maar alleen omdat hij er 'het meest betrouwbaar uitziet'. Dat er iets verandert durft ze niet hopen. 'Mijn vriend wil naar Duitsland', zegt de advocate. 'Maar ik heb Italiaans recht gestudeerd. Wat moet ik daar?' ze zucht. 'Het is dat mijn ouders een beetje kunnen bijspringen, anders was ik helemaal verloren.'


Het vangnet dat de familie vormt, houdt de Italianen nog koest, zegt de 54-jarige slager Maurizio Rossi in zijn lege winkel, die het liefste alle politici naar huis stuurt, maar niet weet wie het land dan moet besturen. 'Ook mijn ouders helpen me nu. De meeste families hebben nog een spaarpotje, maar die spaarpotjes raken op. En wat gebeurt er dan?'


Silvio Berlusconi / Centrum-rechts


De centrum-rechtse coalitie Centrodestra, aangevoerd door Silvio Berlusconi, heeft de afgelopen maanden een flinke opmars gemaakt en eindigde in de laatste peilingen nog maar vlak onder Bersani. De coalitie bestaat behalve uit Berlusconi's eigen partij 'Het Volk van de Vrijheid' en zijn oude partner 'Lega Nord' uit nog zes andere kleine partijen.


Berlusconi heeft beloofd een omstreden huizenbelasting per direct af te schaffen en stuurde deze week nog een nepbrief van de Belastingdienst waarin stond dat mensen de belasting die ze al betaald hadden konden terugkrijgen. Hij voerde campagne tegen het harde bezuinigingsbeleid dat de vertrekkende regering invoerde. In Europa wordt er dan ook met vrees naar zijn mogelijke come-back gekeken.


Mario Monti / Met Monti voor Italië


Aanvankelijk zou demissionair premier Mario Monti niet meedoen met de verkiezingen. Maar toen bleek dat Berlusconi zich weer in de strijd zou gooien, besloot ook hij een gooi te doen. Hij is niet zelf verkiesbaar, maar hoopt dat hij door mee te doen met zijn lijst 'Met Monti voor Italië' toch premier kan worden. De coalitie bestaat uit drie partijen, waaronder die van de post-fascist Gianfranco Fini en de christendemocratische UDC. In de laatste peilingen kon de coalitie slechts op 10 procent van de stemmen rekenen, maar ze zullen misschien nodig zijn om andere winnaars aan een meerderheid te helpen. Monti wil de ingeslagen weg van afgelopen periode voortzetten en presenteert zich als de leider voor Europese hervormingen. Wel heeft hij gezegd dat verdere bezuinigingen misschien niet nodig zijn.


Beppe Grillo / Vijfsterrenbeweging


De Vijfsterrenbeweging van komiek Beppe Grillo is een relatief nieuwe beweging. Toch wist de buitenstaander zich succesvol in de politieke strijd te werken. In de laatste peilingen was de beweging de derde grootste formatie. De populistische beweging zet zich af tegen de gevestigde politiek en voert campagne tegen corrupte politici. Van de schandalen die regelmatig spelen rond de gevestigde partijen maken ze handig gebruik.


Ook wil de beweging een referendum over de euro en een groene revolutie. Grillo zelf is geen kandidaat en hij wil zijn Vijfsterrenbeweging geen politieke partij noemen, maar een volksbeweging.


Luigi Bersani / Democratische Partij


Tot aan de laatste peilingen voor deze verkiezingen ging de centrum-linkse coalitie Algemeen Welzijn voor Italië van Pier Luigi Bersani aan kop. Bersani's Democratische Partij heeft zich daarin verenigd met drie andere partijen. Tot twee maanden geleden was Bersani nog de onbetwiste koploper, maar de coalitie is dicht genaderd door Berlusconi.


Tijdens de vorige kabinetsperiode was Bersani een trouwe steun voor Monti en zijn bezuinigingsbeleid dat nodig was om het vertrouwen in Italië te herstellen. Hij schaarde zich achter het verhogen van de pensioenleeftijd en een soepeler ontslagrecht, maatregelen die tot dan toe taboe waren voor links.


Susanna Manciniwinkelier


Silvanaeigenaresse van een wasserette


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden