‘De wind en de zee zitten in mijn toneeltaal’

Judith de Rijke..

middelburg Altijd al ongegeneerd bij echte Zeeuwen in huis willen kijken, in dorpjes als Hoek, Breskens en Zierikzee?

Het mag op het Zeeland Nazomerfestival bij de voorstelling Vandaag geen vis, die de komende twee weken langs allerlei dorpjes in Zeeland reist. Iedere dag wordt op de stoep voor weer een ander huiskamerraam gespeeld.

De tekst van dit huiskamerdrama over een stervende moeder en haar geestelijk gehandicapte dochter is geschreven door de in Middelburg geboren toneelschrijfster Judith de Rijke (1969). Hoewel ze inmiddels in Amsterdam en Londen heeft gewoond en een flink aantal voorstellingen op haar naam heeft staan, is Zeeland nog altijd onherroepelijk de oorsprong van haar toneelwerk.

‘Zeeuwen zijn zoals het landschap hier,’ zegt ze, voordat ze een doorloop gaat zien met regisseuse Barbara Vandendriessche. ‘Dat zijn strakke lijnen, en dat is hoekig. Dat landschap maakt de mensen bonkig en nuchter. Het klinkt misschien erg romantisch, maar de wind en de zee die er altijd zijn, die zijn in mijn toneeltaal gaan zitten. Mijn teksten zijn kleiïge poezie, staccato opgeschreven in korte zinnen.’

Vandaag geen vis is een van de grote locatietheaterprojecten van Het Zeeland Nazomerfestival. Het festival is serieuzer – nuchterder bijna – dan veel andere zomerfestivals, waar de spanningsbogen over het algemeen korter zijn.

Vanavond vindt de openingsvoorstelling Kwartet van Heiner Müller plaats in de Centrale Opslag voor Radioactief Afval naast de kerncentrale van Borssele. Het huwelijksdrama Dodendans van August Strindberg wordt gespeeld tussen bunkers uit de Tweede Wereldoorlog op Walcheren.

Judith de Rijke vertelt dat ze een stuk wilde schrijven dat past in het Zeeuwse landschap. Zoals op Oerol, waar de voorstellingen ook versmolten zijn met het eiland. ‘Toen ik daar op Terschelling de voorstelling Salted maakte, dacht ik: wat zou het leuk zijn om zoiets ook in Zeeland te doen. Waar je vandaan komt, daar ligt toch de bron van al je werk. Hoe zou mijn werk hier in de polder aarden?’

Vandaag geen vis gaat volgens de schrijfster over een moeder en dochter die alleen zijn geraakt, volledig geïsoleerd van de rest van de wereld. De vader is verdwenen, en ook alle andere kinderen hebben het dorp verlaten. ‘Ze zijn tot elkaar veroordeeld, die tirannieke moeder en die geestelijk gehandicapte dochter, die het huis niet uit mag. De dochter heeft een enorme levenslust. Ze verlangt naar dagelijkse dingen, buiten zijn, en naar de bakkerszoon. Maar de moeder is bang dat ze in de buitenwereld niet kan overleven.’

De tekst is een schuldbekentenis van de stervende moeder, met sporadische onderbrekingen van de dochter. De Rijke: ‘Ze vraagt vergiffenis, maar tegelijk verwijt ze haar dochter dat die is zoals ze is. De grote vraag in het betoog van de moeder: of ze de dochter tot in haar dood moet blijven beschermen tegen de boze buitenwereld. Moet ze haar met zich meenemen?’

‘Dat klinkt nu heel anekdotisch zo, maar het is meer dan dat. Het gaat mij vooral om de taal,’ zegt De Rijke. ‘Ik begin altijd met taal. Daaruit ontstaan personages en beelden. Deze tekst begint bijvoorbeeld met: ‘Deur dicht. Doe die deur dicht.’ Dat gaat lang zo door, dat gelul over een deur die dicht moet, en over de tocht die daar uitkomt. Totdat uiteindelijk de bom barst.’

Vincent Kouters

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden