Minister Wopke Hoekstra van Financiën.

Analyse CDA

De wind draait in het CDA: Hoekstra mikt onbekommerd op meer Europese samenwerking

Minister Wopke Hoekstra van Financiën. Beeld ANP

Na jaren waarin het CDA vooral euroscepsis uitdroeg, dringt bewindsman Wopke Hoekstra onbeschroomd aan op meer Europese samenwerking. Loodst hij het CDA terug naar het midden? 

CDA-leider Buma zal dinsdag allicht de wenkbrauwen hebben gefronst toen hij de reacties zag op de Humboldt-rede van minister Hoekstra van Financiën. Daarin drong hij  onbekommerd aan op meer Europese samenwerking. ‘Fantastisch dat Hoekstra onze Europese plannen omarmt’, reageerde bijvoorbeeld D66-leider Jetten, die de bewindsman prompt het D66-lidmaatschap aanbood. Zoiets is Buma nou nog nooit overkomen.

Maar Jettens aanbod is toch echt nergens voor nodig, reageert CDA-geschiedschrijver Pieter Gerrit Kroeger, auteur van diverse boeken over de christendemocraten. Hoekstra voegde zich dinsdag in zijn rede in Berlijn in een ‘buitengewoon klassieke’ partijtraditie. Kroeger: ‘De christendemocratie is de drager van het Europese ideaal. De hele grondslag van de Europese samenwerking is door christendemocraten gelegd.’

Het is in Kroegers ogen dan ook niet Hoekstra die hier een trendbreuk verwoordt. ‘Die breuk zat in de jaren hiervoor, toen sommigen in het CDA dachten dat het om electoraal-strategische redenen slim was om de Europese Unie met een sombere eurosceptische blik te benaderen.’

Kroeger noemt geen namen, maar het is partijleider Buma die zich sinds zijn aantreden in 2010 vooral profileerde met wat de EU voortaan niet meer moest doen. Zijn Europese energie was in de eerste plaats gericht op het terughalen van bevoegdheden uit Brussel, aansluitend bij de inspanningen van de toenmalige Britse premier Cameron in de aanloop naar het Brexit-referendum. Buma en medestanders als oud-minister Hans Hillen en prominent Tweede Kamerlid Pieter Omtzigt verkenden enthousiast de ruimte op de eurosceptische rechterflank, waar een steeds fellere strijd om de kiezers woedt tussen CDA, VVD, PVV en Forum voor Democratie.

CDA-leider Sybrand Buma. Beeld ANP

Klaar met cherrypicking

Hoekstra daarentegen wendt de steven nu offensief naar voren. ‘Ik ben een geharnast voorstander van meer Europese samenwerking’, hield hij zijn Duitse toehoorders voor, waarna hij het rijtje afliep: meer Europese defensiesamenwerking, meer gezamenlijke economische machtspolitiek, een ambitieus Europees klimaat- en energiebeleid, invoering van een Europese vliegbelasting, de EU als hoeder van de ‘morele maatstaf’ op het gebied van transparantie, cyberveiligheid en bescherming van privacy.

In één adem rekent hij af met de vrijblijvendheid binnen de Unie. Wie zich niet aan de begrotingsafspraken houdt, de rechtsstaat ondermijnt en niet wenst bij te dragen aan de opvang van asielzoekers, verspeelt z’n aanspraak op Europese subsidies en krijgt desnoods te maken met herinvoering van grenscontroles. ‘Wat mij betreft is het afgelopen met dit soort cherrypicking’, aldus Hoekstra.

Met die uitgesproken drang naar stringentere Europese samenwerking grijpt hij niet alleen terug op de partijhistorie, maar ook op de beweging binnen de partij die steeds luider aanstuurt op een koerscorrectie na negen jaar onder Sybrand Buma. Die beweging luidde eerder dit jaar de draai in naar een nieuw kinderpardon en stolde vorige week in het manifest Verandering en vertrouwen, waarin prominente partijleden de partijtop oproepen meer weerstand te bieden aan populistische neigingen, een offensief klimaatbeleid te voeren en terug te keren naar het ‘radicale midden’. 

Ook in Europa dienen christendemocraten meer verantwoordelijkheid te nemen, betogen de opstellers. ‘Dit vergt van Nederland een omslag in het denken – van waar we tegen zijn naar waar we voor zijn in Europa.’ Het is een standpunt dat al langer wordt vertolkt in de Eerste Kamerfractie, in de eerste plaats door oud-bewindsman en aanstaand fractievoorzitter Ben Knapen. 

Verademing

Insiders zagen dinsdag dan ook veel van Knapens teksten van de afgelopen tijd terug in Hoekstra’s rede. Binnen de partij lijkt hij de juiste snaar te raken. Europees lijsttrekker Esther de Lange spreekt van een verademing. ‘Hoekstra zegt wat velen denken, maar niet zo Hollands helder durven zeggen. En dat ook nog in fantastisch Duits, zoals hij eerder over Air France in het Frans sprak. Dit is het soort mensen dat onze rol in Europa belangrijk kan maken.’

Een minister van Financiën die zich buiten zijn eigen terrein waagt en de ideologische afstand tussen hem en de partijleider verkent – het voedde dinsdag opnieuw de speculaties dat Hoekstra zich warmloopt om het lijsttrekkerschap over te nemen in de aanloop naar de volgende landelijke verkiezingen. Dat ziet Dave Ensberg, directeur van buitenspeelvereniging Jantje Beton en mede-opsteller van het ledenmanifest, met vreugde gebeuren. ‘Hoekstra kiest in alle opzichten het midden, ook in geopolitiek opzicht. Hij is een wereldburger in Europa, een echte topkandidaat voor de leiding van het CDA, al is daar nu geen vacature.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden