De wil om Sint Maarten op te bouwen is groot, maar de vraag is of het dit keer ook echt zal lukken

De wil om Sint Maarten weer op te bouwen, is groot. Iedere inwoner wil helpen. Maar het probleem is juist dat er te veel mensen op het eiland zijn.

Sint Maarten na orkaan Irma; Twee bewoners zijn bezig met de wederopbouw van hun huis. Beeld Joris van Gennip

Ze gaan zwaaiend door het leven, de inwoners van Sint Maarten. Zwaaiend naar elkaar, uiteraard, als vanouds. Maar dezer dagen ook driftig zwaaiend met handen en armen tegen de vliegen, de kleine insecten die sinds orkaan Irma, de plaag van woensdag 6 september, massaal hun eiland teisteren.

Het lijkt iets kleins. Insecten als teken van een tijdelijk gebrek aan hygiëne. Geen wonder, voor wie ooit windkracht 33 meemaakte. Maar ze staan ook voor iets groters, die al uit de Bijbel bekende herauten van het onheil. Ze belichamen de vraag die veel Sint Maartenaren bezighoudt. De vraag naar leefbaarheid.

Allereerst wijst ruim een maand na de verwoestende orkaan alles er op dat de inwoners hun gewone bestaan zo snel mogelijk weer willen oppakken. Er wordt hard gewerkt, op vele fronten. Het openbare leven is terug. Met stroom en water op de nodige plekken, met schoongeveegde straten, straatverlichting, en met voor velen de mogelijkheid om weer mobiel te bellen.

De weg die vanaf de luchthaven naar de stad leidt, het entreekaartje voor het autonome Caribische eiland binnen het koninkrijk, 'moet er natuurlijk goed uitzien', zegt een man die daar in de buurt zijn auto heeft geparkeerd. Dus dat plezierjacht, dat vanuit het water aan de andere kant van de weg helemaal achter de vangrails is geblazen, dient weggesleept te worden. 'Maar hoe dieper we graven, hoe meer we tegenkomen.'

Zo geldt het op meer terreinen. De wil om Sint Maarten weer op te bouwen, is groot. Iedere bewoner lijkt een bijdrage te willen leveren. Maar het probleem daaronder is juist dat er te veel inwoners, te veel mensen op het eiland zijn, zowel aan de Nederlandse als aan de Franse kant. De 'Nederlandse' bevolkingsdichtheid is met ruim duizend per vierkante kilometer het hoogst binnen het koninkrijk. En dat is het officiële cijfer.

Nergens op Sint Maarten zijn de echte data te vinden. Maar veel deskundigen gaan ervan uit dat zo'n 40 duizend mensen legaal op het eiland verblijven, van wie slechts twintig procent zijn nationaliteit kan herleiden tot de voorouders. De andere tachtig procent zijn de afgelopen decennia legaal als arbeidsmigranten gekomen en gebleven. Daarnaast, zo is de schatting, wonen en werken er 20 tot 30 duizend mensen illegaal. Na Irma hebben 10 tot 15 duizend mensen het eiland verlaten.

'Duurzaamheid' is nu het kernwoord bij de mensen die nadenken over de manieren waarop Sint Maarten herbouwd kan worden. Maar die duurzaamheid staat op verschillende manieren onder grote druk. Door het hoge aantal inwoners. Door klimaatverandering, waarbij in de toekomst wellicht rekening gehouden moet worden met orkanen die nóg krachtiger zijn dan Irma en elkaar sneller zullen opvolgen. En door een economie die bijna uitsluitend op het toerisme leunt, die door de geografische beperkingen nauwelijk valt te diversifiëren, maar die op de korte termijn van wederopbouw, zonder hoge toerismeopbrengsten, lang niet iedereen aan een baan kan helpen.

Grofvuil

Tadzio Bervoets is de directeur van de natuur- en milieuorganisatie SMNF. Hij en zijn medewerkers hebben de afgelopen weken de forse schade aan de natuur op zee en ter land in kaart gebracht. Herstel daarvan lijkt grotendeels mogelijk. Maar voor veel inwoners is 'armoede' een veel directer probleem, waartegen milieuzorg het vaak al snel aflegt. 'Hoe kun je mensen vragen trots te zijn op hun natuurlijke omgeving, als zij vooral bezig zijn voldoende geld bij elkaar te scharrelen om te overleven?'

En dus wordt het grofvuil gedumpt en niet gerecycled. Verbranden mensen hun afval, waarbij het giftige dioxine vrijkomt. Zijn zij niet aangesloten op de riolering, maar gebruiken lekkende septic tanks. En herbouwen zij hun huizen niet met relatief dure betonnen daken, maar met zinken golfplaten, die minder sterk zijn en bij een orkaan of tropische storm makkelijker wegwaaien.

Het kan wel, duurzaam bouwen. De Nederlandse architect Wouter Schipper, die al zo'n zeven jaar op Sint Maarten werkt, weet hoe het moet. Voor circa 1.300 euro per vierkante meter is het mogelijk om stevige huizen te maken, laat hij zien in zijn kantoor. Huizen met opvang van regenwater, betonnen daken, zonnepanelen, materialen die de zout- en uv-belasting van de zee en de zon aankunnen, rolluiken, 'orkaangordijnen', ja zelfs tot en met het juiste soort rubber rond de schroeven. En dat alles zonder te vervallen tot betonnen gedrochten als in het vroegere Oostblok.

'Natuurlijk moet je dan ook het geluk hebben dat bij een orkaan de troep van je buren, die niet duurzaam konden bouwen, op jouw huis terechtkomt', zegt Schipper. Maar bij dit alles is vooral één ding van heel groot belang: 'Toezicht, toezicht, toezicht. Na de orkaan Luis in 1995 riepen mensen ook dat ze het dit keer goed zouden aanpakken. Het is niet gebeurd, helaas. Ik hoop dat het dit keer beter gaat, maar weet dat het opnieuw kan misgaan. Maar je moet ervoor blijven vechten, en de mensen hebben die ervoor blijven vechten.'

Frankrijk en Nederland werken samen

Nederland en Frankrijk willen intensief samenwerken bij de wederopbouw van het eiland Sint-Maarten. Gisteren kwamen de Franse en de Nederlandse gezant voor de wederopbouw bij elkaar in Parijs. Volgens de Franse gezant Philippe Gustin hebben Frankrijk en Nederland al goed met elkaar samengewerkt nadat Sint-Maarten door de orkaan Irma was getroffen, bijvoorbeeld door het instellen van een gezamenlijke avondklok.

In het kader van de wederopbouw van het eiland spraken Frankrijk en Nederland over gezamenlijke infrastructuurprojecten, zoals de wederopbouw van het vliegveld, de afvalverwerking en de waterzuivering. Een van de belangrijkste punten is de verbetering van de grenscontrole op het vliegveld, teneinde illegale immigratie te bestrijden. Nederland wil Sint-Maarten alleen hulp geven als deze controle voortaan door de marechaussee wordt uitgevoerd, weliswaar onder verantwoordelijkheid van de regering van Sint-Maarten. Ook Frankrijk benadrukt het belang van een betere grenscontrole en steunt de Nederlandse aanpak.

Beatrix

Daarvoor is ook politieke stabiliteit nodig, maar op dat terrein spreekt de architect zich liever niet uit. Iemand die dat wel doet, is de Amerikaanse Sheri Batson. De 69-jarige vrouw woont al vijftig jaar op Sint Maarten, heeft alle orkanen 'zien komen en gaan', en werd ooit door koningin Beatrix onderscheiden voor haar inzet voor de samenleving op het eiland. Zelf woont zij in een huis dat op het eerste gezicht doet denken aan de residentie en het latere museum van Peggy Guggenheim in Venetië, een vergelijking die de frêle Batson met een licht ironische glimlach verwelkomt.

'De overheid zoekt lang niet altijd het advies van de meest deskundige mensen', zegt zij. 'Ze doen net alsof ze het zelf beter weten, terwijl gebleken is dat dat heel vaak niet het geval is. Men bouwt en bouwt, maar niemand kijkt naar de omvang van de bevolking. Iedereen weet dat met de komst van migranten, de legale zowel als de illegale, te veel land verloren is geraakt. Het is ongelooflijk. Maar ook ongelooflijk ingewikkeld.'

Rest de vraag of Batson voor Sint Maarten een duurzame toekomst ziet. Ze zwijgt. 'Voor Sint Maarten?' Ze zwijgt. 'Een toekomst?' Ze zwijgt. 'Sint Maarten was ooit, inderdaad, "het vriendelijke eiland". Dus, tja.' Ze bijt op een nagel. 'Ik weet het niet.' Ze kijkt uit over de zee. 'Als ik kinderen had, zou ik hun waarschijnlijk zeggen: Kom hier maar niet terug.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden