De wijk nemen lukt zomaar niet

Bedrijven en banken kunnen niet heel simpel hun hoofdkantoor vanuit Nederland verplaatsen.

AMSTERDAM - Nadat de felle kritiek op zijn bonus ING-topman Jan Hommen dwong diep door het stof te gaan, wordt van verschillende kanten gesuggereerd om met het hoofdkantoor maar naar een ander land te gaan.

Maar het verplaatsen van een hoofdkantoor is voor een bedrijf niet simpel en voor een bank al helemaal niet. Leo Groothuis, vennootschapsjurist bij Nauta Dutilh, zegt dat er zowel juridische als fiscale obstakels zijn. 'Zo zal een Nederlandse NV moeten worden omgezet in een Amerikaanse Inc., een Britse PLC of een Ierse Ltd. Daar heb je minstens toestemming van de aandeelhoudersvergadering voor nodig. En ook de centrale ondernemingsraad zal daarover advies moeten uitbrengen.'

Daarnaast zal de onderneming zich fiscaal pas een buitenlands bedrijf kunnen noemen als het zwaartepunt van alle besluitvorming naar een ander land wordt verplaatst. 'Het kan niet zo zijn dat de raad van bestuur besluit elke week ergens in Dublin te vergaderen zodat de lagere Ierse vennootschapsbelasting kan worden gebruikt. Ook besluitvorming op lagere niveaus zou moeten worden verplaatst', stelt Groothuis.

Een woordvoerder van De Nederlandsche Bank stelt dat ook de toezichthouders ernaar zullen moeten kijken. Zo zal moeten worden gekeken of het belang van de rekeninghouders niet wordt geschaad. 'En als de bank met zijn hoofdkantoor naar een niet-euroland gaat, zal ook een oordeel moeten worden geveld over de verwevenheid met kredietfaciliteiten zoals die van de Europese Centrale Bank (ECB). Mocht de bank alle activiteiten overplaatsen, dan zou je zelfs van een omgekeerde vergunningaanvraag kunnen spreken.'

In de jaren zeventig en tachtig filosofeerden de bestuurders van industriële concerns zoals Akzo en Philips al eens over verplaatsing van het hoofdkantoor naar een ander land. Toen ging het niet om kritiek op de bonussen - die bestonden nog niet - maar om de hoge vennootschapsbelasting of de onvermurwbare vakbonden.

Weliswaar verplaatsten Akzo en Philips tien of vijftien jaar later werkelijk hun hoofdkantoren, maar dat was van Arnhem en Eindhoven naar het prestigieuzere Amsterdam. In 1997 dreigde Ericsson de Zweedse overheid zijn hoofdkantoor naar Nederland te verplaatsen. Vijf jaar later was er niets van terecht gekomen.

Voormalig Aegon-bestuurder en commissaris Kees Storm riep drie jaar geleden dat Nederland bij de bonusdiscussie op zijn tellen zou moeten passen. Sommige bestuurders waren inmiddels zo gekrenkt dat zij het land zouden willen verlaten met meeneming van hun bedrijf. 'Je kunt zo zes mensen neerzetten in Baltimore. Als Aegon zijn hoofdkantoor naar Baltimore verplaatst, is er na twee jaar geen gezeur meer over die salarissen', zei hij.

Tot nu toe hebben bedrijven nooit de daad bij het woord gevoegd. Dat betekende niet dat ze niet zouden blijven dreigen. In 2007 suggereerde Hommens voorganger Michel Tilmant dat ING het net nieuwe kantoor - 'De Schoen' of 'De Kruimeldief' langs de A10 - zou kunnen inruilen voor een kantoor in een ander Europees land vanwege het slechte vestigingsklimaat in Nederland. Een jaar later klopte dezelfde Hommen met een steunverzoek van 10 miljard aan bij het ministerie van Financiën.

Concurrent-verzekeraar Aegon - ook een bedrijf dat staatssteun kreeg - opperde vorig jaar nog de mogelijkheid Nederland de rug toe te keren. Nu waren de verhoogde solvabiliteitseisen de steen des aanstoots. Topman Alex Wynaendts zei vorig jaar: 'Wanneer wij wereldwijd willen kunnen concurreren, dan moet er sprake zijn van een gelijk speelveld. We kunnen natuurlijk ons businessmodel wijzigen, maar de realiteit is dat we andere opties hebben, inclusief bijvoorbeeld het verplaatsen van de hoofdzetel.' Later voegde hij daaraan toe dat Aegon er concreet niet mee bezig was.

Nederlandse bedrijven hebben hun hoofdzetel nooit echt durven te verplaatsen. Britse bedrijven deinzen er niet voor terug. Nogal wat Britse bedrijven - zoals adverteerdersgigant WPP - hebben hun hoofdkantoor in de afgelopen tien jaar naar Ierland verplaatst, waar de vennootschapsbelasting slechts 12 procent bedraagt. Toevallig heeft Brit Insurance zijn hoofdkantoor naar Nederland verplaatst.

In Nederland wordt alleen een fusie of overname weleens aangegrepen om een hoofdkantoor naar het buitenland te verplaatsen. Zo kregen onder meer VNU en Corus daardoor een andere hoofdzetel. ING had tien jaar geleden bij de afgeketste fusie-onderhandelingen met Credit Suisse een nieuw hoofdkantoor in Brussel op het oog.

Multinationals zijn er al jaren meester in fabrieken en activiteiten van het ene naar het andere land over te hevelen. Maar hun hoofdkantoren laten ze toch liever in hun thuisland. 'En daar spelen ook zeker sentimentele redenen een rol bij', aldus Leo Groothuis.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden