De wereldpolitiek op een cruiseschip

Een Grieks eilandje is een mooie plek voor Europese ministers om weer één lijn te trekken na de geschillen rond de Irak-oorlog....

Als de boot aanlegt in het haventje van Kastellorizo (tweehonderd inwoners), een Grieks eiland in de Middellandse Zee op een steenworp afstand van de Turkse kust, lijkt er een popster van boord te stappen. Het is de Turkse minister Gül van Buitenlandse Zaken. Omstuwd door cameramensen en fotografen komt hij handen tekort om de enthousiaste Griekse toeschouwers te begroeten.

Gül komt voor een vergadering met zijn 25 collega-ministers uit de Europese Unie. Maar eigenlijk is het een vakantie-uitje: een lunch aan de waterkant, een tripje naar de Turkse bergen aan de overzijde, het stadje Kas met zijn beroemde verzonken dorp. De Griekse gastheer Papandreou zegt vanuit deze idyllische plek, het oostelijkste puntje van de Europese Unie, 'een brug te bouwen' naar de Turkse buren.

De 25 bewindslieden hebben de ochtend doorgebracht op het cruiseschip Alexander, pratend over de wereldpolitiek en de rol van de EU daarin.

'Fundamentele kwesties' kwamen daarin volgens minister De Hoop Scheffer aan de orde. En over één ding zijn de ministers het eens geworden: zo'n ruzie als over de oorlog in Irak is ontbrand, mag nooit meer voorkomen. Daarom krijgt Javier Solana, de vertegenwoordiger voor het buitenlands beleid van de Unie, de opdracht om een 'strategisch document' op te stellen.

Dat document moet, in de woorden van De Hoop Scheffer, 'een Europees antwoord bieden' op de nieuwe veiligheidsdoctrine van de Verenigde Staten. Uit die doctrine kon immers de aanval op Irak gelegitimeerd worden. Zij stelt dat alles wat de veiligheid van de VS kan bedreigen, doelwit kan worden van een Amerikaanse preventieve aanval.

Solana zal het zwaar krijgen, weet iedereen. Want, zegt De Hoop Scheffer, in Europa zijn er twee totaal verschillende denklijnen. Aan de ene kant de gaullistische, die meent dat Europa een contragewicht moet vormen voor de macht van de VS. Frankrijk, België en enkele andere landen vinden dat Europa zo zelfstandig mogelijk moet opereren, en willen de banden met de VS losser maken.

Aan de andere kant staan de Atlantici, de politici die hechten aan een zo goed mogelijke relatie met de Verenigde Staten. De Britten en de Nederlanders vinden het ondenkbaar dat Europa ooit een fundamenteel andere koers kiest dan de VS.

Solana krijgt tot taak om die twee denklijnen te verenigen. De 25 EU-leden (de vijftien huidige en de tien die over een jaar lid zullen worden) zijn het op voorhand slechts over één ding eens: het 'multilaterale systeem' (de Verenigde Naties) moet worden versterkt.

Neem de verspreiding van massavernietigingswapens, een probleem dat ten grondslag lag aan de oorlog tegen Irak. Papandreou: 'Onze eerste uitdaging is dat we niet alleen een verspreiding van massavernietigingswapens hebben, maar ook van onverantwoordelijke naties en groepen. Maar we hebben niet een controlesysteem dat deze uitdaging kan aangaan.'

De conclusie luidt dan ook, beaamt De Hoop Scheffer, dat het 'multilaterale systeem tanden nodig heeft'. Alleen door de geloofwaardigheid van bijvoorbeeld de wapeninspecties van de VN te verhogen, kun je de Verenigde Staten binnenboord houden. Dat betekent volgens hem concreet dat Europa zijn beleid over Iran dient aan te passen. 'We moeten daar duidelijk stellen dat ze keuzes dienen te maken. Als je verder wilt met Europa, moet je stoppen met je nucleaire programma.'

Maar dat is het niet alleen. Washington luistert nauwelijks naar de EU, zo heeft de Nederlandse bewindsman gesignaleerd bij zijn bezoek van vorige week aan Washington. 'Naarmate wij het onderling minder eens zijn, nemen de Amerikanen ons steeds minder serieus.' Daarvoor dient dan ook het papier van Solana: de Unie moet ernaar streven in ieder geval op de hoofdlijnen van het buitenlands beleid eensgezind te zijn.

Daarom is een dreigende nieuwe ruzie over de 'Verhofstadt-top', de Frans-Duits-Belgisch-Luxemburgse defensiebijeenkomst van dinsdag, in de kiem gesmoord. 'De megafoon moet in de kast. Die diplomatie werkt niet.' En voor het eerst komt er een zuinig compliment uit De Hoop Scheffers mond: 'Het stuk van Verhofstadt is geen nutteloos stuk.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden