De wereldmarkt op met Nederlandse schrijvers

Na jaren van malaise krabbelt de boekenmarkt weer (een beetje) overeind. In deze korte serie praten uitgevers over de veran deringen in hun vak. Eric Visser van De Geus begon op het hoogtepunt van de crisis een nieuwe uitgeverij, World Editions.

Eric Visser Beeld Bianca Pilet

Een van de eerste buitenlandse auteurs die Eric Visser na de oprichting van zijn uitgeverij De Geus in het Nederlands ging uitbrengen, was de Roemeens-Duitse schrijfster Herta Müller, in 1984. Nooit verkocht hij van haar boeken meer dan vijf-, zeshonderd exemplaren; steevast moest er geld bij. Tot 2009. Toen won Müller de Nobelprijs voor Literatuur en ging haar volgende boek als een zonnetje. Het geval Müller staat niet op zichzelf: onder de auteurs van De Geus zijn veertien Nobelprijswinnaars. Vijf van hen wonnen de prijs in de laatste acht jaar. Hoe doet hij dat toch?

'Het is ongelooflijk, ja', zegt Visser, die moeite doet niet al te triomfantelijk te kijken. 'Bij elke kansberekening is dit onmogelijk. Bij veel van onze auteurs waar we behoorlijk succesvol mee waren, hebben we de eerste tien, vijftien jaar geld verloren. We denken op de lange termijn.'

Uitgeverij De Geus is gevestigd in een monumentaal pand in het centrum van Breda. Vanaf de schouw in Vissers werkkamer houdt de onlangs overleden Zweedse schrijver Henning Mankell de boel in de gaten. 'Goeie lieve Henning. Ik heb hem uitgegeven vanaf 1997. Iemand had me twee boeken van hem toegestuurd, in het Duits. Ik las het in één keer uit en vond het heel goed. Wat ik raar vond, want het was spanning en ik las nooit spanning. Het was een vooroordeel. Inmiddels zijn spannende boeken een substantieel onderdeel van onze uitgeverij, ik denk dat een kwart van wat wij uitgeven literaire thrillers zijn.'

Wat moet een boek jou geven?

'Het moet ergens over gaan. Je moet erover nadenken. Je moet je kunnen inleven. Als ik een boek lees en het doet me niks, is het geen boek voor mij, ook al is het nog zo goed geschreven.'

Tot zijn twaalfde las Eric Visser (64) nauwelijks boeken. 'Ik voetbalde liever. Mijn ouders hadden een fantastisch goeie boekenkast - mijn vader las graag Hermans, Naipaul, Hemingway - maar ze wilden ons te graag aan het lezen hebben. Mijn vader had als kind de droom schrijver te worden, maar na de oorlog moest hij het bedrijf van zijn vader overnemen en werd hij aannemer. De laatste jaren van zijn leven kreeg hij parkinson. Ik was net met mijn uitgeverij begonnen, in een klein pandje in Breda, en hij heeft twee jaar lang geholpen met boeken redigeren. Dat deed hij heel goed.'

Zelf wilde Visser aanvankelijk fotograaf worden, maar bij gebrek aan talent werd het de sociale academie. 'Midden jaren zeventig hield ik me bezig met allerlei maatschappelijke ontwikkelingen, ik was eigenlijk meer actievoerder dan welzijnswerker. Tijdens het actievoeren kwam ik mezelf voortdurend tegen; steeds opnieuw bleek dat de wereld veel ingewikkelder in elkaar zat dan ik dacht. Het inzicht dat het allemaal niet zo eenduidig was, heeft me uiteindelijk tot de uitgeverij gebracht. Ik was met een paar mensen een progressieve boekhandel in Breda begonnen en schreef blaadjes vol. In de clubjes waarin ik verkeerde, zaten ook mannen die de mond vol hadden van allerlei socialistische idealen, maar zelf nooit thuis waren en hun vrouw voor alles lieten opdraaien. Ik dacht: ik stop met al die politieke dingen en richt een uitgeverij op. Dat was in 1983, ik had tweeduizend gulden startkapitaal.'

CV

Geboren in 1951
Na de sociale academie acht jaar werkzaam geweest in welzijnswerk.

1975 Als coördinator van Werkgroep Jongerenhuisvesting bij het JAC (Jongeren Advies Centrum). Later coördinator buitenschoolse opvang van buitenlandse kinderen in Dordrecht
Vanaf 1983 Uitgever-oprichter van De Geus
Sinds 1987 Met zijn vrouw Annemie Jans eigenaar en directie van De Geus
Vanaf 2013 Uitgever-oprichter van de Engelstalige uitgeverij World Editions

Samen hebben ze twee kinderen, Sera en Simon

Waarom noemde je hem De Geus?

'Het is een naam die verzet uitstraalt. Ik wist precies wat ik wilde: ik wilde boeken uitgeven die ik zelf graag las, ik wilde net zoveel mannen uitgeven als vrouwen, en ik wilde migranten in mijn fonds. In de Volkskrant vond ik twee verhalen van Halil Gür, ik ben naar hem toe gegaan en heb gevraagd of hij meer wilde schrijven. En ik ging naar de Feminist Bookfair in Londen. Buiten stonden vrouwen te roepen dat mannen niet naar binnen mochten, toen dacht ik echt: ... nee, dat mag ik niet zeggen.'

Kutwijven?

'Jij zegt het. Maar goed, ik heb daar uiteindelijk Pat Barker gecontracteerd en Maya Angelou. Dus het leverde wel wat op.'

Waarom vond je het zo belangrijk om net zoveel mannen als vrouwen uit te geven?

'Omdat je ontkent hoe de samenleving in elkaar zit als je daar niet op let. De cijfers bewijzen het. Kijk naar de literaire kritiek, hoeveel boeken van vrouwen worden besproken en hoeveel vrouwen boeken bespreken. Kijk naar het aantal vrouwen dat literaire prijzen krijgt. Ze zijn zwaar ondervertegenwoordigd. Ik let er nog steeds op.'

Vrouwen worden toch allang niet meer tegengewerkt? Positieve discriminatie is ook discriminatie.

'Ik denk dat het voor mannen nog altijd vanzelfsprekender is te doen wat je wilt dan voor vrouwen. Ik heb in heel veel besturen gezeten - bijna allemaal mannen. Directies van uitgeverijen: mannen. De bepalende functies zijn nog steeds in handen van mannen, terwijl de belangrijkste taken vaak worden gedaan door vrouwen. Maar ze verdienen wel minder en stromen ook minder gemakkelijk door. Toen we 25 jaar bestonden, hebben we een boek gemaakt met een overzicht van al onze uitgaven erin; we hadden inderdaad net zoveel vrouwelijke als mannelijke auteurs uitgegeven. En ook heel veel migranten. Daar ben ik trots op.'

Maar als die vrouwen of migranten nou mindere schrijvers zouden zijn?

'Dan zou ik ze niet uitgeven.'

Dus je eerste selectiecriterium is toch kwaliteit.

'Ja, natuurlijk.'

Moet een uitgever een idealist zijn?

'Dat moet iedereen zelf weten. Ik ben zelf wel heel maatschappelijk betrokken. De laatste weken maak ik me druk om zo'n Frans Timmermans en Diederik Samsom. Ik denk: wat gaan jullie toch gemakkelijk met je verantwoordelijkheid om en wat please je Geert Wilders enorm door te zeggen dat 60 procent van de vluchtelingen uit gelukzoekers bestaat. Ze doen het om straks niet zonder zetels te zitten, maar dat mag je toch niet over de ruggen van die vluchtelingen doen, met leugens ook nog? Frans Timmermans heeft net bij Podium van Joost Nijsen een pamflet uitgegeven waarvan de opbrengst naar de vluchtelingen gaat, en nu zegt-ie dat ze de boel zitten op te lichten. Belachelijk.'

Wat is de toegevoegde waarde van een uitgever? De essentie van het vak?

'Ik vind dat een uitgeverij er is ten dienste van de auteurs. Zonder auteurs is er geen uitgeverij, is er geen winst, is er niks.'

Drie jaar geleden begon Visser met een nieuwe uitgeverij, World Editions, die boeken van schrijvers uit het Nederlands en zes andere talen naar het Engels vertaalt en zo toegankelijk maakt voor de internationale markt. Inmiddels heeft World Editions 25 boeken uitgebracht, deels van eigen auteurs als Jaap Robben, Annelies Verbeke en Esther Gerritsen, maar ook van schrijvers die bij andere uitgeverijen zitten, zoals Tom Lanoye, Bert Wagendorp en Renate Dorrestein. De directie van De Geus is sindsdien in handen van Vissers partner Annemie Jans; tot dan deden ze dat samen.

'Ik wilde dit eigenlijk tien jaar terug al. In 2008, toen we 25 jaar bestonden, had ik veel behoefte aan een nieuwe uitdaging en heb ik een paar maanden vrij genomen. Ik ben een reisje gaan maken om met een aantal bevriende uitgevers te praten, de buitenlandse De Geuzen, in Italië, Noorwegen, Zwitserland en nog wat landen. Ik heb ze voorgesteld de krachten te bundelen en de vijf of tien beste boeken van ons fonds in het Engels te vertalen en te distribueren, iedereen om te beginnen in zijn eigen land. We zaten allemaal met hetzelfde probleem: dat we onze goeie auteurs niet aan het buitenland kunnen verkopen omdat niemand hun werk kan lezen. Ze vonden het een briljant idee. Maar toen ik ze vervolgens in Breda uitnodigde, hadden ze allemaal andere prioriteiten. Daarom ben ik het alleen gaan doen. Het is een hele investering, maar het is wel belangrijk.'

Waarom doe je dit?

'Ja, dat is toch idealisme, denk ik.'

Je verdient er toch ook wel wat aan?

'De eerste jaren verliezen we alleen maar geld.'

Hoeveel?

'Dat weet ik niet precies, maar het is echt een flinke investering.'

Hoeveel?

'Een paar ton. Dat is altijd zo; als je een uitgeverij begint zonder backlist, moet je er in het begin veel op toeleggen. Maar we hebben goed geboerd bij De Geus.'

Dus het is pure goeiigheid.

'Het is geen goeiigheid. Het is ook ondernemerschap. Als je het niet doet, gebeurt er ook niks. We moeten nu in kwaliteit snel groeien, er moeten grote Europese namen bij. Over drie jaar moet World Editions winstgevend zijn.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden