De wereld was en is nooit heel, wij bereiken soms, bijna onopgemerkt even die status

De fragmenten van de wereld zijn meer dan haar heelheid

Ik weet nu wanneer de heelheid van mijn wereld een hoogtepunt bereikte en ook meteen haar einde vond: dat was in het jaar 1983. In dat jaar speelt de film Call me by your name van regisseur Luca Guardagnino. Ik was er naar toe op aanraden van een vriendin. Zij gaf me ook een opdracht mee. Wilde ik eens letten op de rol van de ouders? Wat vond ik daarvan? Aha, een educatief project, het werd steeds beter.

Het verhaal is simpel: een archeologieprofessor verblijft tijdens de zomer met vrouw en enige zoon in zijn vakantievilla. Zeventien jaar is de adolescent, het is de zomer van de walkman en de bandjes en nog lang geen smartphone, dus er wordt mooi verveeld en aan tafel heeft men conversatie. Dan komt een onderzoeksassistent van de professor op bezoek, een 25-jarige, Amerikaanse man, met de fysieke uitbundigheid die in Europa toen voor oppervlakkig doorging. Adolescent en man raken zeer geïnteresseerd in elkaar, er ontwikkelt zich een intieme vriendschap, waarbij de 17-jarige voor het eerst met een man verkeert en daarnaast ook nog iets met een meisje uitprobeert. De ouders, intellectueel, ruimdenkend en ook niet gek vermoeden zo het een en ander. Ze zeggen er niets over, maken hooguit een toespeling, en moedigen het zelfs aan dat de adolescent en de man zich samen drie dagen terugtrekken.

Even - nou ja, even - over 'de heelheid van de wereld'. Thierry Baudet zei ooit: 'Het project van mijn leven bestaat eruit dat ik de heelheid van de wereld wil herstellen: de heelheid die er voor de Eerste Wereldoorlog was.' Je kunt daar om grinniken, de woorden zijn hoogdravend genoeg, maar je kunt Baudet niet verwijten dat het hem aan een grootse visie ontbreekt. Misschien iets te groots, daar valt over te twisten.

De film bracht mij in herinnering wat met terugwerkende kracht mijn 'heelheidsjaar' is geweest, want zoiets laat zich altijd pas achteraf vaststellen. 1983 was in Nederland een jaar vol economische crisis, kernwapens, doem en ondergang. In dat jaar was ik toevallig ook 22.

Ik herken de beelden van de film, nette mensen reden toen nog in kleine auto's. Ik deed mijn best om bij interessante types in de smaak te vallen en had niet door dat ik met mijn 22 jaar de smaak zelf was. De wereld was en is nooit heel, wij bereiken soms, bijna onopgemerkt even die status.

Nu over de zoon en de ouders. Ook in Nederland bekijken we alles in toenemende mate door de zogeheten identitaire bril: man/vrouw, elite/volk, stad/platteland, zwart/wit... et cetera. Een van de meest bepalende identiteiten in ons leven is die van ouder en kind. Het kind is afhankelijk, totdat het langzaam volwassen wordt. De Italiaanse film laat dat kantelpunt zien: het kind wordt jongeman, hij ontpopt zich en moet zijn eigen weg zien te vinden, ook in het seksuele. Hij zal nog veel later misschien zelf vader worden en in die zin tot de elite behoren, degene die het voor het zeggen heeft.

Zijn intellectuele, wereldwijze en trouwens ook 'discreet-Joodse' ouders zijn voorbeeldig prudent: ze geven de zoon 'alle ruimte', zoals dat ook moest in die tijd. Maar ze reiken wel wat richtlijnen aan: literaire citaten, de schoonheid van antieke, androgyne beelden, heel subtiel.

Op het moment dat de zoon afreist met de veel oudere en meer ervaren Amerikaan, met goedkeuring van de ouders, fluistert de vrouw naast me in de bioscoop: 'Snap jij dat nou? Die vader en moeder die dat kind gewoon laten gaan...'

Maar die ouders kennen de zoon al zeventien jaar, ze hebben iets gemerkt van zijn eerste seksuele verkenningen, zijn gehannes met het Joods-zijn en weten: wel toezien, niet hardop benoemen. Niets zo erg voor een puber als met je ouders even de seksuele stand van zaken te moeten doornemen. Uiteindelijk brengt de romance de jongen hartzeer, zoals dat bij eerste romances vaker gebeurt.

Maar ook zien we dat bijvoorbeeld de seksuele identiteit niet definitief vastligt. Net zoals bij ouders en kinderen is daarmee niet het laatste woord gezegd, maar het voorlopige woord. Een identiteit is een aanwijzing, geen eindbestemming.

De fragmenten van de wereld zijn meer dan haar heelheid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.