De wereld van Sophie

Vlak voor Kerstmis vorig jaar kwam de studente Sophie Claassen op het station in Oss onder een trein. Familie en vrienden proberen het drama te verwerken door met Sophie’s foto op reis te gaan....

Op het station van Oss is het heel gewoon om onder een dichte spoorboom door te glippen. De dienstregeling is overzichtelijk, de treinen komen en gaan met een ijzeren regelmaat, naar of uit Den Bosch of Nijmegen. Vlak voor Kerstmis vorig jaar is Sophie Claassen (18) echter gegrepen door een goederentrein die niet in dit schema past.

Twee maanden later is haar zus Nina (21) samen met haar vriend Ruud op de onheilsplek gaan kijken. 'Wij hebben er een lantaarntje neergezet en bloemen. Terwijl wij stil stonden te bekijken hoe het moet zijn gebeurd, hoorden wij twee vrouwen tegen elkaar zeggen: ze is er wél zelf onderdoor gekropen. Dat is waar, maar het klinkt zo vreselijk.'

Sophies ouders, Rik en Marleen, zijn sinds 20 december 2007 niet op het station geweest. Voorlopig zal dat ook niet lukken. Sophies beste vriendin Saskia (22) heeft de moeilijke stap al wel gezet. 'De eerste weken dacht ik steeds maar: wat is Sophies laatste gevoel geweest, is ze nog bang geweest? Ik ben daar gaan lopen zoals zij moet hebben gedaan. Ik wilde weten wat zij als laatste heeft gezien. Ik keek en wat zag ik? Die stomme fabriek van Organon. Sophie en ik hadden het als vriendinnen weleens over de dood en wij waren het helemaal eens: wij wilden echt nóóit doodgaan in Oss.'

In de grote aula van het crematorium in Beuningen is geen plaats voor kwaadheid over het wrede lot dat Sophie trof, want er is naast ontroostbaar verdriet heel veel liefde en vooral ook kracht. Vele honderden Ossenaren zijn er, ook veel SP'ers, haar moeder Marleen zit voor de SP in de raad. De familie Claassen woont in dezelfde straat als de familie Marijnissen. De mensen van waaruit de Osse SP een grote landelijke partij is geworden, horen hier bij elkaar en slaan armen om elkaar heen. Sophie kijkt ons aan vanaf een groot scherm: wilskrachtig, onafhankelijk. 'Ondernemend en niet bang, Sophie gaat haar eigen gang', zal een vriend steeds weer herhalen zodat deze karakteristieke woorden ritmisch kringelen rond haar kist.

Daar staan haar ouders Rik en Marleen en haar zusje Nina samen achter het spreekgestoelte: wat een onmetelijk verdriet. 'M'n prulleke', zegt Marleen, 'm'n zonnetje'. Nina vertelt hoe zij samen altijd in één adem werden genoemd. Tot nu toe.

Sophies beste vriendin Saskia straalt in al haar frêleheid een geweldige kracht uit als zij roept: 'Ik wil het nog één keer zeggen, ik vind jou echt een heel mooi mens.' Drie vriendinnen, Jip, Susanne en Brechtje vertalen hun emoties in een liefdevolle blik, gericht op de kist. Met trots en met een glimlach vertellen ze over hun Sophie. Dan zien we een film die Sophie zelf als studente van de filmacademie in Arnhem maakte, beelden vol optimisme en levenslust. Veel van haar vrienden die hier nu in het crematorium zijn, komen erin voor, allemaal lachend en grimassend, het is van even geleden. Een medestudent die het afscheid van Sophie filmt, moet zo hard huilen dat zijn tranen over zijn camera lopen.

Marleen: 'Als je niet meer voor je kind kunt zorgen, omdat zij er niet meer is, wil je toch iets doen.' Zo kwam zij op het idee een foto, door Sophie zelf gemaakt op de avond voor haar dood achter zo'n gordijntje op een station, mee te geven aan vrienden die op reis gaan. Zij fotograferen deze foto van Sophie op exotische locaties en aan verre kusten, waardoor Sophie toch nog op wereldreis is. Marleen: 'Reizen hoort bij Sophie, ze had het er zo vaak over. Wij hebben als gezin een paar geweldige reizen gemaakt. We zijn in Zuid-Amerika geweest, waar Sophie alles wat ze had aan bedelaars wilde geven, ze sliep er niet van. Daarom horen deze foto's heel erg bij haar.'

Zus Nina maakte samen met haar vriend Ruud, die ook midden in dit verdriet terecht is gekomen, de eerste reisfoto van Sophie in het Italiaanse bergdorpje Exilles, vlak over de Franse grens. 'Dit leek mij de mooiste plek voor haar, wij zijn samen ook vaak de bergen in gegaan. Ik vond het niet moeilijk de foto daar neer te zetten, ik wil nog steeds heel graag dat Sophie met mij meegaat.'

Marian van Dijken (42), het oudste nichtje in de familie, fotografeerde Sophie in Islamabad bij de verkoper van kleurrijke Pakistaanse sjaaltjes waar zij gek op was. 'Het was even zoeken, want ik wilde haar in een vrolijke omgeving neerzetten en niet midden in zo'n stoffige stad. Mooi dat ze je zo recht aankijkt, dat deed ze vaak, ze kon je ook heel erg raken met haar vragen.' Marian verhuist binnenkort naar Washington, 'Sophie gaat mee, want dat wilde zij altijd al.'

Conny Leijten, die Marleen kent van de SP, nam de foto van Sophie mee op een fietstocht door Portugal. Zij fotografeerde haar op de hoogvlakte van Grándola, een symbolische plek uit de Anjerrevolutie. Ze had de foto vervolgens op het zuidelijkste puntje in zee willen werpen, 'lieve Sophie, verspreid je maar over de wereld', de storm zou de foto echter weer terugwerpen. 'Toen liet ik haar bewust achter op een dorre rots met het idee: verpulver hier maar in de hete zon, ga maar op in het oneindige. Want hoe verschrikkelijk ook, zij komt niet meer terug. Daarom liet ik haar daar.'

Er doen zich onder deze reizigers twee stromingen voor. Sommigen laten de foto van Sophie bewust achter in de omgeving waar zij ook graag was geweest, de meeste nemen haar weer mee naar huis. Zoals Willem van der Loop (24), vriend van de familie. Hij fotografeerde Sophie bij een priester in Nepal, 'want ik dacht: zij zou daar ook naast zijn gaan zitten om wat te praten. Maar ik zou haar daar nooit achterlaten, dat voelt niet goed.'

Willem Erinkveld, een van Sophies beste vrienden, bracht haar naar een mooie grazige weide in de bergen van Sardinië. Sophie en ik zaten samen veel in het gras, liefst gras dat net is gemaaid en lekker vers ruikt.' Ook hij liet de foto daar niet in het gras staan. 'Je laat haar toch niet maar zo alleen.'

Terwijl Sophie zo toch nog over de wereld trekt, legt haar dramatische ongeluk in Oss een maatschappelijk cordon rond de rouwenden, vooral onder jongeren. Haar ouders weten zich omringd door vele vrienden en bekenden, die proberen hun leven een beetje draaglijk te maken. Maar Nina slaat met verbijstering gade hoe haar vriendenkring in het niets lijkt opgelost. 'Vrienden hier in Oss zoeken geen contact of ze durven me niet aan te kijken. Misschien zijn ze bang dat ik ga huilen of dingen zeg waarmee zij geen raad weten.'

Saskia merkt hetzelfde: 'Als het over Sophie gaat, denken ze dat het een heel zwaar gesprek moet worden. Maar ik wil het juist niet steeds hebben over de Sophie die er niet meer is, maar over de levende Sophie. Ik wil zó graag over haar praten.'

Saskia heeft op haar kamer een mooi hoekje voor Sophie ingericht, 'foto's, allemaal kleine dingetjes van ons samen. Ik heb ook een sjekkie voor haar gedraaid en dat erbij gelegd. Sophie zal dat niet meer oproken, maar als ik dan met mijn sigaret uit het raam hang, heb ik toch het gevoel dat we het samen doen, net als altijd. Ik heb ook allerlei stukjes video van ons op een dvd gezet, zodat je ziet wat we samen deden. En dan denk ik: Sophie zit nu op een roze wolk met een sjekkie en een biertje. Als ik zelf doodga, wil ik meteen naast haar zitten en gaan we samen weer lullen, heel veel, want dat mis ik het meest.'

De eerste keer dat Saskia weer op de kamer van haar vriendin kwam, heeft ze lang op haar bed gelegen. 'Wel een uur, alleen maar liggen. Ik heb niet aan spulletjes gezeten, want dat zou Sophie niet fijn vinden. Maar het meest speciale was: toen ik die deur open deed, rook ik meteen Sophie, Ik was me er nooit bewust van geweest dat er een speciale geur is die bij Sophie hoort. Ik werd er heel rustig van. Een maand later was die geur verdwenen, en wist ik niet meer wat ik op die kamer moest.'

Het zijn twee werelden die zo verschillend lijken, maar alles met elkaar te maken hebben. Ruim een half jaar na Sophies dood reist haar foto over de aarde en blijken in Oss mooie levens volstrekt door elkaar geschud. Vader Rik, werkzaam in de jeugdzorg, is met ziekteverlof en sleutelt bij voorkeur wat aan fietsen. Moeder Marleen heeft zich in de Osse gemeenteraad tijdelijk laten vervangen, en wandelt veel, maar niet op hard asfalt. 'Dat voelt niet goed'. Zus Nina (21) heeft haar opleiding afgebroken en is thuis.

Kunnen drie mensen met allemaal hetzelfde grote verdriet elkaar troosten? 'Troosten?' Moeder Marleen en dochter Nina kijken elkaar aan? Nina: 'Ik weet niet wat dat is, troost. Misschien kunnen we elkaar helpen. Het vreemde is: wij huilen hier helemaal niet zo veel. Daarvoor is het te groot, te onbestaanbaar.'

'Samen lukt het ons soms', zegt Rik, 'om haarscherp te formuleren wat wij voelen. Met vrienden voel je dat ook weleens: dit is het, dit is de zuivere vertolking van onze emoties.'

'Op het moment dat ik voor het eerst zwanger was, van Nina,' vertelt Marleen, 'besefte ik: nu ben ik nooit meer alleen of alleen Marleen, maar ook moeder. En nu besef ik dat ik een soort geamputeerde moeder ben en dat dit altijd zo blijft. Ik ben altijd een heel druk mens geweest, ik leefde ook voor de SP, hier waren altijd mensen, iedereen kon altijd mee-eten. Maar dat kan niet meer, ik kan niet meer zorgen voor andere mensen.'

Ze doet haar boodschappen nu bij voorkeur niet in Oss zelf, maar anoniem in omliggende dorpen. 'Ik kan niet meer praten op publieke plekken.'

Vriendin Saskia: 'Sophie en ik hebben wel eens tegen elkaar gezegd: als jij dood bent, wil ik er ook niet meer zijn. Maar nu het zo is, ga ik er toch anders mee om. Iedere dag is er eentje meer dan Sophie heeft gehad. Ik ben deze zomer naar Barcelona gegaan, met mijn andere beste vriendin Hilde, en met een foto van Sophie. Want zij blijft altijd meegaan. Maar ook in Barcelona miste ik haar steeds. Sophie was op een grappige manier onhandig. Dat mis ik ook heel erg, zo'n lieve kluns om mij heen.'

Marleen Claassen wil graag dat deze wereldreis van haar Sophie nog lang doorgaat. 'Zo is zij er nog gewoon.' Iedereen levert na thuiskomst de gemaakte foto's bij haar in. Zij bewaart ze als een kostbare schat. 'Die foto's zijn van mij en dat blijft zo.'

De naam van vriendin Saskia is op verzoek van de betrokkene en met toestemming van de hoofdredactie geanonimiseerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden