'De wereld staat in brand en hier gaat het over flessen wijn declareren'

De moord op de Russische oppositieleider Boris Nemtsov houdt de gemoederen bezig, in Duitsland verschijnt een belangrijk boek over de Tweede Wereldoorlog en in Nederland duurt de bezetting van het Maagdenhuis nog steeds voort. We vroegen Ruslandkenner en journalist Wierd Duk (55) naar zijn mening over het nieuws van vandaag.

Wierd Duk Beeld Zita Duk

Wat is volgens u het nieuws van de dag?

'Nog steeds de dood - of moord moet ik eigenlijk zeggen - van Boris Nemtsov. Voor Rusland is dit echt een waterscheiding. Tot nu toe werden hooggeplaatste politieke tegenstanders wel gearresteerd, maar niet doodgeschoten.

'Het nieuws over zijn dood raakt me ook persoonlijk. Ik heb negen jaar in Moskou gewoond en hem meerdere keren ontmoet. Nemtsov was in veel opzichten 'de andere Rus': optimistisch, amicaal, charmant. Het tegenovergestelde van Poetin. Toen ik hem kende was hij piepjong en heel toegankelijk. Je kon altijd zijn kantoor binnenstappen en even een sigaretje met hem roken.

'Nu hij dood is praten we over hem alsof hij een engel was, maar dat is natuurlijk ook niet waar. Hij was een notoire rokkenjager. De Russische Bill Clinton. Toch stond hij ergens voor, voor een ander geluid. Wat ook treurig stemt: nu hij weg is blijft er zo weinig over, qua oppositie.'

Beeld epa

Wat betekent de dood van Nemtsov voor dat handjevol overgebleven prominente tegenstanders?

'Zij zullen nog banger zijn om hun mening te verkondigen, nog meer moed moeten verzamelen om door te gaan. Ze zetten hun leven op het spel terwijl nog maar te bezien valt wat ze daarmee bereiken. Daar moet je dus extra veel bewondering voor hebben.

'Ter nuancering: het zijn niet allemaal helden en echte oppositie heeft in Rusland nooit bestaan. Wij projecteren constant ons Westerse wereldbeeld op Rusland, maar ook de politieke tegenstanders van het regime zijn zelden brandschoon. En onder het volk geniet Poetin nog steeds veel steun. Gisteren waren misschien tienduizenden mensen op de been voor die demonstratie, maar wat betekent dat aantal op een stad van 11 miljoen?'

Beeld getty
Beeld getty

U schreef een boek over Poetin, Straatvechter bedreigt wereldorde. Past deze moord in zijn straatje, zoals veel van zijn tegenstanders beweren?

'Ik zie niet precies wat Poetin dit oplevert. Zijn imago in het Westen kan hem niets schelen en in eigen land zijn mensen bang genoeg. Ik heb moeite met het vinden van een motief. Ja, dat hij inmiddels in iedere tegenstander een agent van het Westen ziet, dat zou overeenkomen met zijn denkwijze. Maar dan nog. Waar ik vooral bang voor ben is dat de moord het werk van rechts-nationalistische krachten is, dezelfde spelers die in Oost-Oekraïne actief zijn.'

Pro-Russische separatisten hebben naar eigen zeggen 80 procent van de strategisch belangrijke stad Debaltseve ingenomen. Beeld anp

Waarom vreest u daarvoor?

'Het zou betekenen dat deze groeperingen, die we hier fascisten zouden noemen, steeds brutaler worden. Dat de sfeer van haat nog verder escaleert. Ook als Poetin er niets vanaf wist kan het goed zijn dat deze groepen zich gedekt voelen door het Kremlin, omdat ze in Oekraïne het vuile werk opknappen. Wie bereid is om te moorden wil op den duur ook een groter stuk van de cake, van de macht en rijkdom. Daar ligt een groot gevaar voor verdere escalatie.'

Sinds 2001 schrijft u als correspondent over Duitsland. Welk Duits nieuwtje mogen we vandaag niet missen?

'In Duitsland verschijnt vandaag het boek Als die Soldaten kamen, over het enorme aantal Duitse vrouwen dat rond het einde van de Tweede Wereldoorlog werd verkracht en vaak ook gedood. Bijna een miljoen waren het. Vooral de Russische soldaten van het Rode Leger hebben veel verkracht en gemoord, maar ook de westerse geallieerden, zo blijkt uit dit boek. Het is voor het eerst dat dit goed is onderzocht.

'Voor Duitsland is dit boek erg belangrijk. Het gevoel dat Duitsers zichzelf op geen enkele manier als slachtoffer van de Tweede Wereldoorlog mogen zien leeft er nog steeds sterk. Dit boek kan dat veranderen. Het maakt heel duidelijk dat een grote groep Duitse mensen wel degelijk slachtoffer is geweest.'

Terug naar Nederland. Welk binnenlands nieuws viel u de afgelopen tijd op?

'Vooral de integriteitskwesties binnen de politiek. Ik vind het zo typisch Nederlands: de wereld staat in brand en de VVD laat niet veel meer van zichzelf zien dan gedoe over een declaratie van een fles wijn. Een regeringspartij zonder één origineel standpunt over buitenlands beleid, die verdrinkt in een moeras van kleine grabbelaars. Zo in zichzelf gekeerd. Een minister-president die in deze krant zegt: dit is gewoon een waanzinnig gaaf land. Alsof hij tegen kleine kinderen praat. Daar word ik moedeloos van.

'Tegelijk zie ik in de bezetting van het Maagdenhuis ook een tegenbeweging, waar ik heel enthousiast over ben. Die 'kaste' van bestuurders die elkaar de hand boven het hoofd houden zit niet alleen in de politiek. Die zit overal, ook binnen het onderwijs. Nu hun kaste wordt opgeschud worden ze gedwongen om zichzelf eens achter de oren te krabben en zich af te vragen: zijn we eigenlijk wel goed bezig? Het is heel goed en gezond dat studenten hen onder druk zetten. Zelf heb ik in de jaren tachtig ook aan studentendemonstraties meegedaan. Wat mij betreft verdient iedere generatie zijn eigen Maagdenhuis.'

Beeld anp
Maagdenhuis Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.