Interview

'De wereld is veiliger door afspraken'

Na jaren onderhandelen is de basis gelegd voor een allesomvattend akkoord over de nucleaire activiteiten van Iran. Dat stemt positief, maar veel hangt af van wat de hardliners in Teheran doen.

Iraniërs vieren feest in Teheran na de nucleaire top. Beeld ANP
Iraniërs vieren feest in Teheran na de nucleaire top.Beeld ANP

Ja, de wereld zal veiliger zijn, zegt Volker Perthes, nu er een internationale overeenkomst is over het nucleair programma van Iran. 'Dat wil zeggen, vergeleken met de wereld zoals die zou zijn zónder overeenkomst.'

In het geval van mislukking van de onderhandelingen zouden de zaken immers snel verslechteren. Iran zou opnieuw stappen zetten richting de atoomdrempel, met alle internationale repercussies van dien.

Dat gevaar lijkt nu afgewend, zegt de directeur van de denktank Stiftung Wissenschaft und Politik (SWP) in Berlijn. Met één voorbehoud uiteraard: de toenadering moet niet alsnog stuklopen op de technische details. Daarover moet uiterlijk 30 juni een finaal akkoord zijn bereikt.

Het goede scenario

Toch acht hij voor de toekomst twee scenario's mogelijk, een somber en een optimistisch. In de sombere variant blijven de hardliners in Teheran de toon zetten, inclusief het van hen gebruikelijke wapengekletter, en moeten we ons van die 'veiliger' wereld niet al te veel voorstellen.

In het goede scenario, zegt Perthes, betekent het nucleair akkoord een steun in de rug voor de gematigde krachten in Teheran, het kamp van president Hassan Rohani en zijn minister van Buitenlandse Zaken Mohammed Javad Zarif.

'De sancties worden gaandeweg opgeheven', zo schildert hij de nabije toekomst. 'De Iraanse economie herstelt zich. Er komen meer banen. Vooral Europese bedrijven zouden terugkeren naar Iran. Ik hoorde vanochtend al een woordvoerder van de Duitse werkgevers op de radio, die zei dat de export naar Iran kan verdubbelen na opheffing van de sancties.

'Dit alles zou in het voordeel zijn van de kosmopolitische middenklasse in Iran, en het zou hun politieke positie verstevigen. President Rohani zou sterker komen te staan. Een tweede regeertermijn zou waarschijnlijker worden en mogelijk krijgt hij bij de volgende verkiezingen een meerderheid in het parlement.'

Volker Perthes. Beeld .
Volker Perthes.Beeld .

Met de buitenwereld zouden de relaties kunnen verbeteren, zeker met de VS. 'Anti-imperialisme' is onderdeel van het ideologisch dna van de Iraanse revolutionairen, zegt Perthes, maar Rohani en Zarif zijn uit ander hout gesneden. 'Zij willen echt normale betrekkingen met de Amerikanen. Zij zien in dat je de macht van de VS niet kunt negeren. De gewone Iraniër is geïnteresseerd in Amerikaanse technologie. Iedereen heeft tegenwoordig iPads en iPhones. Veel jongeren studeren in de VS.

'Ik sprak onlangs een van de Iraanse toponderhandelaars. Hij zei: 'Wij begrijpen heel goed de problemen die het Witte Huis heeft met het Congres over het Iran-beleid.' Dat is vooruitgang vergeleken met vijf jaar geleden.'

Ook met Saoedi-Arabië en andere Arabische buurlanden zouden Rohani en Zarif in gesprek willen raken. 'Ze willen graag een opening', zegt Perthes. Maar of dat zal lukken, hangt niet alleen van hen af: 'It takes two to tango.' De nieuwe koning van Saoedi-Arabië, Salman, is minder meegaand dan zijn voorganger, Abdullah.

De Arabische landen, de Saoedi's voorop, zien met lede ogen dat Teheran dankzij het akkoord zijn isolement op het wereldtoneel kan doorbreken. De afgelopen jaren nam de rivaliteit tussen het sjiitische Iran en het soennitische Saoedi-Arabië toe. Als de Iraanse economie zonder sancties opleeft, zal Teheran meer middelen hebben voor het steunen van sjiitische bondgenoten in de regio (Assad in Syrië, de sjiitische milities in Irak, Hezbollah in Libanon, de Houthi's in Jemen).

Het sombere scenario

Dan het tweede, sombere scenario. Daarin gaat het opheffen van de internationale sancties traag, mede door verzet in het Amerikaans parlement, het Congres. De economie herstelt zich minder snel dan Rohani en Zarif hadden gehoopt, buitenlandse investeringen komen mondjesmaat binnen en nieuwe banen blijven uit.

'De conservatieven in Iran sluiten de rijen en zeggen: 'Rohani en de zijnen hebben onze kroonjuwelen verkocht aan de wereld, maar wat hebben ze eigenlijk gewonnen?' Anderen zullen zeggen: 'Rohani heeft gedaan wat hij moest doen, er is een akkoord, de sancties worden opgeheven. Nu hebben we hem niet meer nodig.

'Zo ontstaat een conservatief-nationalistische coalitie, die in het nieuwe parlement een meerderheid kan krijgen en bij de presidentsverkiezingen van 2017 een vervanger voor Rohani naar voren kan schuiven.'

De conservatieven, denkt Perthes, zullen dan zeggen: 'De wereld beseft nu dat Iran een macht is om rekening mee te houden, en dat zullen we onze Arabische buren laten merken. Dankzij die macht houden we Assad overeind, we hebben invloed in Irak en Jemen en we hebben nog steeds ons nucleair programma. Nu zullen we duidelijk maken hoe het Midden-Oosten er volgens ons moet uitzien.' Beide scenario's zijn mogelijk, zegt Perthes.

null Beeld .
Beeld .
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden