De wereld is steeds minder een dorp

De antiglobalisten krijgen hun zin. De mondialisering wordt net zo snel afgebroken als die is opgebouwd.

Internet en de groenteschappen in de supermarkten mogen anders doen vermoeden, maar de wereld is nog lang geen dorp. Integendeel, sinds de crisis van 2007 zijn de afstanden op de globe weer toegenomen en is de markt steeds minder mondiaal geworden. Vooral het internationale diensten- en kapitaalverkeer is gestagneerd.


Dit blijkt uit de Global Connectedness Index (Mondiale Verbondenheid Index, GCI) die voor de tweede keer is opgesteld door de internationale koeriersdienst Deutsche Post/DHL.


Nederland staat eerste op deze ranglijst van 140 naties als het meest mondiaal-georiënteerde land. Dat dankt het aan zijn goede havenfaciliteiten, Schiphol, de relatief hoge export en zeker ook de vele belastingfaciliteiten die internationaal kapitaal aantrekken. Maar zelfs dat kan niet verhullen dat de mondialisering eerder op de terugweg is dan groeit, zoals zou worden verwacht.


'Afstand doet er nog steeds toe - zelfs online. Zelfs de meeste onlineverbindingen zijn nationaal en nemen met het groeien van de afstand af', zegt Simone Hartmann van Deutsche Post/DHL. Van alle vriendschapsrelaties op Facebook is minder dan 15 procent grensoverschrijdend.


Kapitaalverkeer

De internationale goederenhandel is na de grote klap van 2008 flink hersteld, maar die groei is nu al aan het vertragen. Het internationale dienstenverkeer stagneert al sinds 2009. En het internationale kapitaalverkeer is zelfs verder gekrompen, omdat beleggers hun geld vooral op de thuismarkt houden en kansen overzee veel zorgvuldiger afwegen. Zo hadden beleggers in 2007 nog 31 procent van hun kapitaal over de grenzen geïnvesteerd. Dat is nu terug naar 16 procent. Op lange termijn gerekend, is de mondialisering van het goederenverkeer overigens nog heel groot. Van 1810 tot 2008 steeg het van 3 procent van het mondiale bbp naar 30 procent. In 2008 viel het terug naar 25 procent. Dat is weer opgeklommen tot 28 procent.


Volgens de conclusies van het rapport wordt de mondialisering van de markten door bedrijfsbestuurder, zakenlieden en ook het grote publiek veel hoger ingeschat dan die in werkelijkheid is. Volgens Hartmann zijn economen, analisten en universiteitshoogleraren vrijwel altijd verrast als zij de daadwerkelijke cijfers van de mondialisering onder ogen krijgen. De GCI, die voor de tweede keer is berekend, is gebaseerd op meer dan 1 miljoen gegevens, waarbij volgens de samenstellers de feiten zijn geschoond van de mythes.


Zo vinden de grootste goederenstromen, investeringen, telefoonverkeer en migratie plaats in een afstand van tussen de 3.900 en 4.750 kilometer van de landsgrenzen. Dat is nauwelijks veranderd sinds 1970 en in strijd met de gedachte dat bij mondialisering vooral sprake zou zijn van toenemend verkeer tussen continenten zoals Azië en Europa en Azië en Amerika. Hetzelfde geldt voor de informatiestromen.


In 1847 was slechts 1 procent van het postverkeer internationaal. Van alle telefoontjes - inclusief mobiel, maar exclusief Skype - is nu 2 procent grensoverschrijdend. Van alle boeken die in de Engelse taal worden uitgebracht, wordt slechts 3 procent vertaald. Het internetverkeer is wel veel meer internationaal, maar uiteindelijk is daarvan ook nog maar 17 procent grensoverschrijdend. Buitenlandse nieuwsbronnen worden slechts door 1 procent van de Duitsers tot 6 procent van de Amerikanen geraadpleegd.


Zelfs migratie is de laatste eeuw niet toegenomen. 'De immigranten die in een ander land wonen dan ze zijn geboren - eerste generatie - is 3 procent van de wereldbevolking. Dat is precies hetzelfde percentage als in 1910, terwijl het veel gemakkelijker is geworden om zonder bepaalde papieren als visa te reizen', aldus Hartmann.


De landen in Europa zijn volgens het onderzoek het meest gemondialiseerd met Nederland op de eerste plaats. Singapore volgt op nummer twee, maar daarna volgen weer acht landen in Europa. De VS staan op de 20ste plek, Australië 30ste, Marokko als hoogst genoteerd Afrikaans land op de 38ste plek en Chili als hoogst genoteerd Latijns-Amerikaans land op de 41ste plek. De landen in sub-Sahara-Afrika hebben de minste internationale contacten maar hebben de laatste paar jaar wel de meeste vooruitgang geboekt. Mozambique is de sterkste stijger op de ranglijst, Syrië de grootste daler.


De GCI geeft de mate van breedte en diepte van de integratie van een land met de wereld weer. Hierbij worden data gebruikt als de goederen- en dienstenhandel, het kapitaalverkeer, het informatieverkeer, immigratie en emigratie. Bij het meten van de breedte wordt die afgezet tegen het bbp, de kapitaalmarkt, informatiehoeveelheid en de bevolking van het land. Bij het meten van de diepte wordt gekeken naar de verscheidenheid van landen waarmee deze activiteiten plaatsvinden. Zo trekt een land als de Bahama's qua breedte heel veel toeristen, maar is de diepte gering omdat die voor 80 procent uit één land (de VS) komen. Grote landen scoren meestal beter in de breedte en kleine in de diepte.


Behalve tussen landen bestaan er ook enorme verschillen tussen sectoren. Halfgeleiders of chips zijn de meest gemondialiseerde markt, gevolgd door magnetrons, mobiele telefoons, afwasmachines, auto's, ruwe olie en sojabonen. De elektriciteitsmarkt is het minst geïnternationaliseerd. Ook melk, cement, bier, maïs, toiletpapier en kolen worden het meest van nationale leveranciers betrokken.


Deutsche Post/DHL zegt dat de antiglobalisten door de crisis op hun wenken zijn bediend, maar vindt zelf dat de afname van de mondialsering schadelijk is voor het economisch herstel in de wereld. 'Mondiale landen hebben een concurrentievoordeel, waardoor de bevolking meer welvaartsvoordelen heeft', zegt bestuursvoorzitter Frank Appel van Deutsche Post/DHL.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden