DE WERELD IS NIET VERANDERD

OFFICIEEL opgeëist zijn de aanslagen in de Verenigde Staten nog steeds niet, maar geclaimd zijn ze veelvuldig. Gretig worden de terreurdaden als bewijs opgevoerd voor de juistheid van het eigen wereldbeeld....

Pieter Hilhorst

De anti-amerikanisten zijn een paar dagen confuus geweest, maar ook zij roeren zich inmiddels volop. Volgens hen betalen de VS nu de prijs voor hun eigen dubbele moraal. De enkeling die al van mening was dat de islam de grootste bedreiging voor de westerse beschaving is, roept dat de koude oorlog tegen deze verderfelijke wereldgodsdienst nu echt is begonnen.

Deze standpunten zijn, op de laatste na, allemaal respectabel. Ze worden echter potsierlijk als ze worden gepresenteerd als het juiste antwoord op de terreur, want ook een bescheidener Amerika en inschikkelijker Israël wekken nog immer afschuw. En stellen dat terrorisme pas ophoudt, als de ongelijkheid is verdwenen, komt neer op het accepteren van het geweld. Het zijn eigentijdse variaties op 'overigens ben ik van mening dat Carthago vernietigd moet worden'. De open vlakte in Manhattan moet blijkbaar zo snel mogelijk in bezit worden genomen. Wie erin slaagt om als eerste zijn vlag te planten op de puinhopen, mag de erfenis beheren. Hij mag de zesduizend doden postuum inlijven bij het eigen leger en anderen het zwijgen opleggen.

Zo is een nieuwe ronde ingeluid voor oude controverses. De haviken belijden nogmaals hun geloof in militaire afschrikking. De duiven waarschuwen dat grootschalig geweld alleen averechts werkt. Voorstanders van het raketschild, roepen dat langer dralen nu niet langer gepast is. Tegenstanders stellen dat aanslagen juist de onzinnigheid van het plan hebben bewezen. Wie al vond dat privacy-bescherming een hinderlijke luxe is bij de bestrijding van de misdaad grijpt deze unieke kans om te beknibbelen op burgelijke vrijheden. Wie al geen vertrouwen had in de neutraliteit van geheime diensten, waarschuwt voor gelegenheidswetgeving. En ik moet eerlijk bekennen zelf ook de gelegenheid te hebben aangegrepen om een oud standpunt te herhalen. Daags na de ramp schreef ik met Hans Wansink een stuk voor Reflex. We keerden ons tegen Samuel Huntingtons notie van een botsing van beschavingen. We waarschuwden dat te harde repressailles van de Verenigde Staten gematigde moslims in het kamp van de fundamentalisten zouden drijven. Maar ook voor de ramp vonden we al dat Huntington de pluriformiteit binnen de islam onderschat.

Gelukkig opereren de VS ondanks, of misschien zelfs dankzij de oorlogszuchtige taal, opvallend behoedzaam. Ze hebben zich verzekerd van de steun van bijna alle islamitische regimes.

Na 11 september hebben velen geschreven dat de wereld ingrijpend is veranderd. De verwarring die hoort bij zo'n heroriëntatie is echter uitgebleven. Tijdens de oorlog in de Balkan hebben diverse pacifisten een ommezwaai gemaakt. Ze steunden de militaire operatie van de NAVO en namen afstand van hun langgekoesterde categorische afwijzing van geweld. Na de val van de Muur hebben voormalige fellowtravelers talloze boeken en columns nodig gehad om hun schuldgevoel over hun oude opvattingen van zich af te schrijven.

Vergelijkbare verhalen heb ik de afgelopen weken niet gelezen. Ik zie of hoor geen mensen wier wereldbeeld in gruzelementen ligt. De meeste mensen hebben na de eerste ontsteltenis weer behaaglijk de oude vertrouwde posities ingenomen en de debatten volgen een vertrouwd stramien.

Dit kissebissen op het kerkhof is blijkbaar de manier waarop het ongerijmde een plaats krijgt in het alledaags bestaan. Het onheil is een aanleiding voor ingesleten twisten. Rituele gevechten zijn dat overigens niet. Tegen de nieuwe achtergrond zijn de tegenstellingen feller dan voorheen. Soms zelfs te fel.

Ik ben onaangenaam verrast door het gemak waarmee weldenkende mensen tegenstanders verketteren. Alsof iedereen die nu nog aan de zijlijn durft te mekkeren een terroristenvriend is. Tegelijkertijd schrik ik van het nauwelijks verholen ressentiment van geestverwanten. Natuurlijk is het erg dat doden in een ver land minder worden betreurd. Natuurlijk heeft Amerika van alles op zijn geweten, maar dat maakt de aanslagen toch niet minder verwerpelijk?

Nu is het natuurlijk geen schande om niet van standpunt te veranderen. Maar dan moet de conclusie wel zijn dat de aanslagen in New York en Washington wel wereldschokkend waren, maar de wereld geen nieuw aangezicht hebben gegeven. Sterker nog. Dat het vooralsnog niet uit de hand loopt zou wel eens kunnen komen door de kracht van de oude reflexen. De Amerikanen hebben de neiging om het eigenbelang nimmer uit het oog te verliezen. Dat vaak aangeklaagde instinct kan nu escalatie voorkomen, want de VS hebben letterlijk niets te winnen bij een kruistocht tegen Afghanistan.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden